Adhyaya 57: Prahlada’s Pilgrimage Circuit: Tirtha-Mahatmya from Naimisha to Rudrakoti and Shalagrama

Verse 4

देवदेवं तथेशानं संपूज्य विधिना ततः गयायां गोपतिं द्रष्टुं जगाम स महासुरः

हस्त नक्षत्र में विधिपूर्वक दोनों हाथों की पूजा करे; वहाँ दोहद-भेंट के रूप में यावक अर्पित करना कहाVamana Purana

Verse 6

उदपाने तथा स्नात्वा तत्राभ्यर्च्य पितॄन् वशी गदापाणिं समभ्यर्च्य गोपतिं चापि शङ्करम्

["Vishnu (Keśava)"]

Verse 8

तस्यां स्नात्वा समभ्यर्च्य गोप्रतारे कुशेशयम् उपोष्य रजनीमेकां विरजां नगरीं ययौ

ਉਸ (ਸਰਯੂ) ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਤੇ ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਰਜਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 9

स्नात्वा विरजसे तीर्थे दत्त्वा पिण्डं पितॄंस् तथा दर्शनार्थ ययौ श्रीमान् अजितं पुरुषोत्तमम्

ਵਿਰਜਾ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅਜਿਤ—ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।

Verse 10

तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षमक्षरं परमं शुचिः षड्रात्रमुष्य तत्रैव महेन्द्रं दक्षिणं ययौ

ਉਸ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਅਖੰਡ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਟਿਕਿਆ; ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਮਹੇਂਦਰ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 11

तत्र देववरं शंभुमर्द्धनारीश्वरं हरम् दृष्ट्वार्च्य संपूज्य पितॄन् महेन्द्रं चोत्तरं गतः

ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੰਭੂ—ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਹਰ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਰਚਨਾ ਤੇ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉੱਤਰ ਮਹੇਂਦਰ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 12

तत्र देववरं शंभुं गोपालं सोमपायिनम्. दृष्ट्वा स्नात्वा सोमतीर्थे सह्याचलमुपागतः

{"primary_rasa": "shanta", "secondary_rasa": "adbhuta", "intensity": 7, "emotional_arc": "From aesthetic admiration (beautiful crown) to philosophical elevation beyond Prakṛti, culminating in surrender to the inner Knower (kṣetrajña).", "mood_keywords": ["devotion", "inner-witness", "transcendence", "beauty", "refuge", "yoga"]}

Verse 13

तत्र स्नात्वा महोदक्यां वैकुण्ठं चार्च्यं भक्तितः सुरान् पितृन् समभ्यर्च्य पारियात्रं गिरिं गतः

ਉੱਥੇ ਮਹੋਦਕਿਆ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।

Verse Adhyāya 54 (Nakṣatra-yoga-pūjā and dāna prescriptions)

तत्र स्नात्वा लाह्गलिन्यां पूजयित्वापराजितम् कशेरुदेशं चाभयेत्य विश्वरूपं ददर्श सः

{"frame_active": false, "narrator": null, "listener": null, "embedded_story": null, "frame_transition": null, "question_asked": null}

Verse yadakṣaraṃ brahma vadanti sarvagaṃ niśamya yaṃ mṛtyumukhāt pramucyate tamīśvaraṃ tṛptamanuttamairguṇaiḥ parāyaṇaṃ viṣṇumupaimi sāśvatam

यत्र देववरः शंभुर्गणानां तु सुपूजितम् विश्वरूपमथात्मानं दर्शयामास योगवित्

58

Verse 16

तत्र मङ्कुणिकातोये स्नात्वाभ्यर्य्य महेश्वरम् जगामाद्रिं स सौगन्धि प्रह्लादो मलायाचलम्

There, having bathed in the waters of Maṅkuṇikā and having worshipped Maheśvara, that fragrant (i.e., perfumed/garlandeVamana Purana,54,30,VamP 54.30,nakṣatrapuruṣākhyaṃ hi vratānāmuttamaṃ vratam pūrvaṃ kṛtaṃ hi bhṛguṇā sarvapātakanāśanam,नक्षत्रपुरुषाख्यं हि व्रतानामुत्तमं व्रतम् पूर्वं कृतं हि भृगुणा सर्वपातकनाशनम्,Saromahatmiya,Dharma Teaching (Vrata Mahatmya),Adhyaya 54 (Vrata-prashamsa / Nakshatra-Purusha Vrata),30,nakṣatrapuruṣākhyaṃ hi vratānāmuttamaṃ vratam |

Verse 21

तत्रस्थेन सुरेशेन श्वेतकिर्नाम भूपतिः रक्षितस्त्वन्तकं दग्ध्वा सर्वबूतापहारिणम्

ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਤਕ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਸ਼ਵੇਤਕੀ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 22

तत्रातिहृष्टो वसति नित्यं शर्वः सहोमया वृतः प्रमथकोटीभिर्बहुभिस्त्रिदशार्चितः

{"prahlada_mentioned": false, "lineage_reference": null, "bhakta_parampara": null, "hiranyakashipu_context": null, "narasimha_echo": false, "asura_devotee_theme": null}

Verse 26

अश्वतीर्थे ततः स्नात्वा दृष्ट्वा च तुरगाननम् श्रीधरं चैव संपूज्य पञ्चालविषयं ययौ

{"frame_active": false, "narrator": null, "listener": null, "embedded_story": null, "frame_transition": null, "question_asked": null}

Verse Implicit Vaishnava frame via Prahlāda (iconic Vishnu-bhakta) and the Nakṣatra-Puruṣa observance; no explicit Vāmana/Trivikrama mention in this verse

स्नात्वा सन्निहिते तीर्थे यामुने लोकविश्रुते दृष्ट्वा वटेश्वरं रुद्रं माधवं योगशायिनम्

నక్షత్ర-పురుషుని స్తుతించి, పుణ్యప్రదమైన వ్రతాన్ని ఆచరించి, శుచిగా ఉన్న దానవేశ్వరుడు ప్రహ్లాదుడు కురుక్షేత్రానికి వెళ్లాడు.

Verse 30

ततो ऽस्यां वरणायं च तीर्थेषु च पृथक् पृथक् सर्वपापहराद्येषु स्नात्वार्ऽच्य पितृदेवताः

ਫਿਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਵਰਾਣਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ—ਸਰਵਪਾਪਹਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ—ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 31

प्रदक्षिमीकृत्य पुरीं पूज्याविमुक्तकेशवौ लोलं दिवाकरं दृष्ट्वा ततो मधुवनं ययौ

ਨਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਵਿਮੁਕਤ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਫਿਰ ਡੋਲਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਮਧੁਵਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 32

तत्र स्वयंभुवं देवं ददर्शासुरसत्तमः तमभ्यर्च्य महातेजाः पुष्करारण्यमागमत्

ਉੱਥੇ ਅਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸਵਯੰਭੂ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 33

तेषु त्रिष्वपि तीर्थेषु स्नात्वार्ऽच्य पितृदेवताः पुष्कराक्षमयोगन्धि ब्रह्माणं चाप्यपूजयत्

Having bathed in all three of those tīrthas, and having worshipped the deities of the ancestors (Pitṛs), he also worshipped Brahmā—(Brahmā) whose eyes are like lotuses (puṣkara) and whose fragrance is of a divine, subtle kind.

Verse 35

नैमिषेया द्विजवरा मागधेयाः ससैन्धवाः धर्मारण्याः पौष्करेया दण्डकारण्यकास्तथा

ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ, ਮਾਗਧ ਦੇ (ਅਤੇ) ਸਿੰਧੂ ਦੇਸ ਦੇ, ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਅਤੇ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਦੇ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਉੱਥੇ ਆਏ।

Verse 36

चाम्पेया भारुकच्छेया देविकातीरगाश्च ये ते तत्र शङ्करं द्रष्टुं समायाता द्विजातयः

ਚਾਂਪਾ ਦੇ, ਭਾਰੁਕੱਛ ਦੇ ਅਤੇ ਦੇਵਿਕਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 37

कोटिसंख्यास्तपः सिद्धा हरदर्शलालसाः अहं पूर्वमहं पूर्वमित्येवं वादिनो मुन्

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਕਰੋੜਾਂ ਤਪਸਵੀ ਹਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਦੇ ਰਹੇ—‘ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 38

तान् संक्षुब्धान् हरो दृष्ट्वा महर्षीन् दग्धकिल्बिषान् तेषामेवानुकम्पार्थं कोटिमूर्त्तिरभूद् भवः

ਉਦਵਿਗਨ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਮਸ਼ ਦਗਧ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ—ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਨੇ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਲਈ ਕੋਟਿ-ਰੂਪਧਾਰੀ ‘ਭਵ’ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।

Verse 39

ततस्ते मुनयः प्रीताः सर्व एव महेश्वरम् संपूजयन्तस्तस्थुर्वै तीर्थं कृत्वा पृथक् पृथक् इत्येवं रुद्रकोटीति नाम्ना शंभुरजायत

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਖੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ‘ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 40

तं ददर्श महातेजाः प्रह्लादो भक्तिमान् वशी कोटितीर्थे ततः स्नात्वा तर्पयित्वा वसुन् पितॄन् रुद्रकोटिं समभ्यर्च्य जगाम कुरुजाङ्गलम्

ਤਦ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਭਗਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਸੂਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ, ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਕੁਰੁਜਾਂਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 42

सारस्वते ऽम्भसि स्नात्वा स्थाणुं संपूज्य भक्तितः स्नात्वा दसाश्वमेधे च संपूज्य च सुरान् पितृन्

ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਣੂ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 43

सहस्रलिङ्गं संपूज्य स्नात्वा कन्याह्रदे शुचिः अभिवाद्य गुरुं शुक्रं सोमतीर्थं जगाम ह

ਉਸ ਨੇ ਸਹਸ੍ਰਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਕਨਿਆਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਗੁਰੂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸੋਮਤੀਰਥ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।

Verse 44

तत्र स्नात्वार्ऽच्य च पितृन् सोमं संपूज्य भक्तिततः क्षीरिकावासमभ्येत्य स्नानं चक्रे महायशाः

Adhyaya 58 (Gajendramokṣaṇa—The Liberation of Gajendra)

Verse 45

प्रदक्षिणीकृत्य तरुं वरुणं चार्च्य बुद्धिमान् भूयः कुरुध्वजं दृष्ट्वा पद्माख्यां नगरी गतः

ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਕੁਰੁਧਵਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਦਮਾਖਿਆ ਨਾਮਕ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 46

तत्रार्च्य मित्रावरुणौ भास्करौ लोकपूजितौ कुमारधारामभ्येत्य ददर्श स्वामिनं वशी

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਦੋ ਭਾਸਕਰਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਸੰਯਮੀ ਪੁਰਖ ਕੁਮਾਰਧਾਰਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

स्नात्वा कपिलधारायां संतर्प्यार्च्य पितृन् सुरान् दृष्ट्वा स्कन्दं समभ्यर्च्य नर्मदायां जगाम ह

ਕਪਿਲਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਸਕੰਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਫਿਰ ਨਰਮਦਾ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 48

तस्यां स्नात्वा समभ्यर्च्य वासुदेवं श्रियः पतिम् जगाम भूधरं द्रष्टुं वाराहं चक्रधारिणम्

ਉੱਥੇ (ਨਰਮਦਾ ਵਿੱਚ) ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਵਰਾਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 49

स्नात्वा कोकामुके तीर्थे संपूज्य धरणीधरम् त्रिसौवर्णं महादेवमर्बुदेशं जगाम ह

ਕੋਕਾਮੁਖ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸੌਵਰਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰਣੀਧਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਅਰਬੁਦ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 50

तत्र नारीह्रदे स्नात्वा पूजयित्वा च शङ्करम् कालिञ्जरं समभ्येत्य नीलकण्ठं ददर्श सः

ਉੱਥੇ ਨਾਰੀਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਾਲਿੰਜਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਨੀਲਕੰਠ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse nimnagā (a river; unnamed in this verse)

नीलतीर्थजले स्नात्वा पूजयित्वा ततः शिवम् जगाम सागरानूपे प्रभासे द्रष्टुमीश्वरम्

he beheld Someśvara—the Lord of the world—Kapardin (Śiva

Verse 53

यो दक्षशापनिर्दग्धः क्षयी ताराधिपः शशी आप्यायितः शङ्करेण विष्णुना सकपर्दिना

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਕ్షੀਣ ਹੋਇਆ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਚੰਦਰਮਾ, ਸ਼ੰਕਰ—ਆਪ ਕਪਰਦੀ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 54

तावर्च्य देवप्रवरौ प्रजगाम महालयम् तत्र रुद्रं समभ्यर्च्य प्रजगामोत्तरान् कुरून्

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਲਯ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉੱਤਰ ਕੁਰੂਆਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 55

पद्मनाभं स तत्रर्च्य सप्तगोदावरं ययौ तत्र स्नात्वार्ऽच्य विश्वेशं भीमं त्रैलोक्यवन्दितम्

{"prahlada_mentioned": false, "lineage_reference": null, "bhakta_parampara": null, "hiranyakashipu_context": null, "narasimha_echo": false, "asura_devotee_theme": null}

Verse 57

प्लक्षावतरणं गत्वा श्रीनिवासमपूजयत् ततश्च कुण्डिनं गत्वा संपूज्य प्रामतृप्तिदम्

ਪਲਕਸ਼ਾਵਤਰਨ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਕੁੰਡਿਨ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse taritas-taṭa: a riverbank is mentioned, but the river is not named in the provided text

शूर्पारके चतुर्बाहुं पूजयित्वा विधानतः मागधारण्यमासाद्य ददर्श वसुधाधिपम्

એક વખત તેણે નદીના કાંઠે તપસ્યા કરતા એક મહાભાગને જોયો—બાહુઓ ઉપર ઉઠાવેલા અને ઇન્દ્રિયો યથાવત્ સંયમિત કરેલા।

Verse ["Bhṛgutuṅga", "Himavat-pāda", "dāna dvija", "vidhivat pūjā", "tīrtha itinerary", "Bhṛgu peak"]

तमर्चयित्वा विश्वेशं स जगाम प्रजामुखम् महातीर्थे ततः स्नात्वा वासुदेवं प्रणम्य च

അവനെ/അത് വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച്, ദ്വിജന്മാരിൽ ദാനം നൽകി, ഹിമവാന്റെ പാദദേശത്ത് സ്തുതിക്കപ്പെട്ട അവൻ ഭൃഗുതുങ്ഗത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 62

तत्र देवं महेशानं जटाधरमिति श्रुतम् तं दृष्ट्वार्ऽच्य हरिं चासौ तीर्थं कनखलं ययौ

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਜਟਾਧਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਵੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਨਖਲ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse bhūtas

तत्रार्च्य भद्रकालीशं वीरभद्रं च दानवः धनाधिपं च मेघङ्कं ययावथ गिरिव्रजम्

There, the Dānava worshipped Bhadrakālīśa and also Vīrabhadra; and (he worshipped) the lord of wealth, Meghāṅka. Thereafter he went to Girivraja.

Verse 65

शशिप्रभं देववरं त्रिनेत्रं संपूजयित्वा सह वै मृडान्या जगाम तीर्थप्रवरं महाख्यं तस्मिन् महादेवमपूजयत्

ਚੰਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਭਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵ ਦੀ ਮ੍ਰਿਡਾਨੀ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਮਹਾਖ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 66

ततस्त्रिकूटं गिरिमत्रिपुत्रं जगाम द्रष्टुं स हि चक्रपाणिनम् तमीड्य भक्त्या तु गजेन्द्रसोक्षणं जजाप जप्यं परमं पवित्रम्

ਫਿਰ ਉਹ ਅਤ੍ਰੀਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਕ੍ਰਪਾਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗਜੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਪਣਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ।

Verse 67

तत्रोष्य दैत्येश्वरसूनुरादरान्मासत्रयं मूलफलाम्बुभक्षी निवेद्य विप्रप्रवरेषु काञ्चनं जगाम घोरं स हि दण्डकं वनम्

{"syncretic_content": false, "primary_deity": "Vishnu", "secondary_deities": [], "hari_hara_unity": null, "shakti_presence": null, "theological_tradition": "vaishnava"}

Verse 69

तस्याधस्थात् त्रिरात्रं स महाभागवतो ऽसुरः स्थितः स्थिण्डिलशायी तु पठन् सारस्वतं स्तवम्

ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਹ ਅਸੁਰ—ਤੱਥਾਪਿ ਮਹਾ-ਭਾਗਵਤ—ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਟਿਕਿਆ; ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਸਾਰਸਵਤ ਸਤਵ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 70

तस्मात् तीर्थवरं विद्वान् सर्वपापप्रमोचनम् जगाम दानवो द्रष्टुं सर्वपापहरं हरिम्

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾਨਵ ਉਸ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਗਿਆ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਮੋਚਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕੇ।

Verse 71

तस्याग्रतो जजापासौ स्तवौ पापप्रणाशनौ यौ पुरा भगवान् प्राह क्रोडरूपी जनार्दनः

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਸਤਵ ਜਪੇ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।

Verse 73

तस्मादथागाद् दैत्येन्द्रः शालग्रामं महाफलम् यत्र संनिहितो विष्णुश्चरेषु स्थावरेषु च / 57.72 तत्र सर्वगतं विष्णुं मत्वा चक्रे रतिं बली पूजयन् भगवत्पादौ महाभागवतो मुने

ਫਿਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਚਰ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਜਾਣ ਕੇ ਬਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਹਾ-ਭਾਗਵਤ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse ["Kavaca/pañjara as ritual protection", "Transition from hymn to action", "Bali’s aggression within the Vāmana-Bali cycle"]

इयं तवोक्ता मुनिसंघजुष्टा प्रह्लादतीर्थानुगतिः सुपुण्या यत्कीर्त्तनाच्छ्रवणात् स्पर्शनाच्च विमुक्तपापा मनुजा भवन्ति

ಹೀಗೆ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ‘ವಿಷ್ಣುಪಂಜರ’ವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತನು; ಆದರೂ ಆ ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸ ಬಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದನು.