Vamana Purana — Nara-Narayana's Tapas, Shloka 90
Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode
Devanagari script
कालस्यो भगवानासीदापस्तम्बस्तपोधनः तस्य शिष्योभवद्वैश्यो नाम्ना क्राथेश्वरो मुने
Transliteration
kālasyo bhagavānāsīdāpastambastapodhanaḥ tasya śiṣyobhavadvaiśyo nāmnā krātheśvaro mune
Translation
ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਤਪੋਧਨ ਭਗਵਾਨ ਆਪਸਤੰਬ ਸਨ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਕ੍ਰਾਥੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੈਸ਼੍ਯ ਬਣਿਆ।
Word by Word
कालस्यof Kāla
कालस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), षष्ठी (Gen. 6), एकवचन (sg)
उindeed/and
उ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootu (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, emphatic particle (निपात)
भगवान्the venerable one
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg)
आपस्तम्बःĀpastamba
आपस्तम्बः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootāpastamba (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)
तपोधनःascetic, rich in austerity
तपोधनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Roottapas + dhana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg); बहुव्रीहि: 'तपो धनं यस्य सः'
तस्यof him
तस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Gen. 6), एकवचन (sg)
शिष्यःdisciple
शिष्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśiṣya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg)
वैश्यःa Vaiśya
वैश्यः:
Predicate-nominative (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootvaiśya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg)
नाम्नाby name
नाम्ना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n), तृतीया (Instr. 3), एकवचन (sg); करण/हेतु-प्रयोग: 'by name'
क्राथेश्वरःKrātheśvara (name)
क्राथेश्वरः:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootkrātha + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg); तत्पुरुष: 'क्राथस्य ईश्वरः' (नाम)
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m), सम्बोधन (Voc. 8), एकवचन (sg)
Speakers
Not explicit in the provided verses (commonly Pulastya → Nārada frame)
Primary Deities
Shiva
Key ThemesShaivismLineage authenticationVarṇa and spiritual disciplineTapas
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }