Adhyaya 49: Kali’s Complaint to Brahma and the Arrival of Śrī (Jayaśrī) in Bali’s Reign

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मलोकं प्रति द्विज त्रैलोक्यं पालयामास बलिर्धर्मान्वितः सदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਮਨਪੁਰਾਣ ਦਾ ਅੱਠਚਤਵਾਰਿੰਸ਼ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਸਦਾ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਬਲੀ ਨੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ ਦਾ ਪਾਲਨ-ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ।

Verse 2

कलिस्तदा धर्मयुतं जगद् दृष्ट्वा कृते यथा ब्रह्माणं शरणं भेजे स्वभावस्य निषेणात्

ਤਦੋਂ ਕਲੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਾਂਗ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਬਾਧਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।

Verse 3

गत्वा स ददृशे देवं सेन्द्रैर्देवैः समन्वितम् स्वदीप्त्या द्योतयन्तं च स्वदेशं ससुरासुरम्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ—ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 4

प्रणिपत्य तमाहाथ तिष्यो ब्रह्माणमीश्वरम् मम स्वभावो बलिना नाशितो देवसत्तम

ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਤਿਸ਼੍ਯ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਲੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਵ/ਹਾਲਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।”

Verse 5

तं प्राह भगवान् योगी स्वभावं जगतो ऽपि हि न केवलं हि भवतो हृतं तेन बलीयसा

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਯੋਗੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਉਸ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਕੇਵਲ ਤੇਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਹਥਿਆ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 6

पश्यस्व तिष्य देवेन्द्रं वरुणं च समारुतम् भास्करो ऽपि हि दीनत्वं प्रयातो हि बलाद् बलेः

ਵੇਖੋ, ਹੇ ਤਿਸ਼੍ਯ! ਦੇਵੇਂਦਰ, ਵਰੁਣ (ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਵੀ ਬਲੀ ਦੇ ਬਲ ਕਾਰਨ ਦਿਨਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।

Verse 7

न तस्य कश्चित् त्रैलोक्ये प्रतिषेद्धास्ति कर्मणः ऋते सहस्रं शिरसं हरिं दशशताङ्घ्रिकम्

ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ—ਕੇਵਲ ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰ-ਪਦ ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 8

म भूमिं च तथा नाकं राज्यं लक्ष्मीं यसो ऽव्ययः समाहरिष्यति बलेः कर्तुः सद्धर्मगोचरम्

ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ, ਰਾਜ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਯਸ਼—ਜੋ ਸੱਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਕਰਤਾ ਬਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ—ਸਭ ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵੇਗਾ।

Verse 9

इत्येवमुक्तो देवेन ब्रह्मणा कलिरव्ययः दीनान् दृष्ट्वा स शक्रादीन् विभीतकवनं गतः

ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਕਲੀ—ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ—ਵਿਭੀਤਕ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 10

कृतः प्रावर्त्तत तदा कलेर्नासात् जगत्त्रये धर्मो ऽभवच्चतुष्पादश्चातुर्वर्ण्ये ऽपि नारद

ਤਦ ਕਲੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਮੁੜ ਚੱਲ ਪਿਆ; ਹੇ ਨਾਰਦ, ਚਾਤੁਰਵਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮ ਫਿਰ ਚਤੁਸ਼ਪਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

तपो ऽहिंसा च सत्यं च शौचमिन्द्रियनिग्रहः दया दानं त्वानृशंस्यं शुश्रुषा यज्ञकर्म च

ਤਪ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸਤ, ਸ਼ੌਚ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹ; ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਅਨೃਸ਼ੰਸ੍ਯ (ਅਕ੍ਰੂਰਤਾ), ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ (ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ) ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਗ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹੇ।

Verse 12

एतानि सर्वजगतः परिव्याप्य स्थितानि हि बलिना बलवान् ब्रह्मन् तिष्यो ऽपि हि कृतः कृतः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਹਾਲਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪ ਕੇ ਟਿਕ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਲਵਾਨ ਬਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਤਿਸ਼੍ਯ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 13

स्वधर्मस्थायिनो वर्णा ह्याश्रमांश्चाविश्न् द्विजाः प्रजापालनधर्मस्थाः सदैव मनुजर्षभाः

ਵਰਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਨ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਥਿਤ ਉਹ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਰਹੇ।

Verse 14

धर्मोत्तरे वर्तमाने ब्रह्मन्नस्मिञ्जगत्त्रये त्रैलोक्यलक्ष्मीर्वरदा त्वायाता दानवेश्वरम्

ਜਦੋਂ ਇਸ ਤ੍ਰਿਜਗਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਦੋਂ ਵਰਦਾਇਨੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।

Verse 15

तामागतां निरीक्ष्यैव सहस्राक्षश्रियं बलिः पप्रच्छ कासि मां ब्रूहि केनास्यर्थेन चागता

ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖਦੇ ਹੀ—ਜੋ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸੀ—ਬਲੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਅਤੇ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈਂ?”

Verse 16

सा तद्वचनमाकर्ण्य प्राह श्रीः पद्ममालिनी बले शृणुष्व यास्मि त्वामायाता महिषि बलात्

ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਦਮ-ਮਾਲਿਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਬਲੀ, ਸੁਣ। ਹੇ ਮਹਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ—(ਤੇਰੇ) ਬਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ।”

Verse 17

अप्रमेयबलो देवो यो ऽसौ चक्रगदाधरः तेन त्यक्तस्तु मघवा ततो ऽहं त्वामिहागता

ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੇ ਮਘਵਾ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ।

Verse 18

स निर्ममे युवतयश्चास्रो रूपसंयुताः श्वेताम्बरधरा चैव श्वेतस्रगनुलेपना

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਚਾਰ ਯੁਵਤੀਆਂ ਰਚੀਆਂ; ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸਨ।

Verse 19

श्वेतवृन्दारकारूढा सत्त्वाढ्या श्वेतविग्रहा रक्ताम्बरधरा चान्या रक्तस्रगनुलेपना

ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਥੀ (ਐਰਾਵਤ ਸਮਾਨ) ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਸੀ, ਸੱਤਵ-ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ; ਦੂਜੀ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ।

Verse 20

रक्तवाजिसामारूढा रक्ताङ्गी राजसी हि सा पीताम्बरा पीरवर्णा पीतमाल्यानुलेपना

ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਸੀ, ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਸੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ; (ਦੂਜੀ) ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ, ਪੀਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪੀਲੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਪੀਲੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 21

सौवर्णस्यन्दनचरा तामसं गुणमाश्रिता नीलाम्बरा नीमाल्या नीलगन्धामनुलेपना

ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ; ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਨੀਲੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ—ਇਉਂ ਉਹ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।

Verse 22

नीलवृषसमारूढा त्रिगुणा सा प्रकीर्तिता या सा श्वेताम्भरा श्वेता सत्त्वाढ्या कुञ्जरस्थिता

ਨੀਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਉਹ ਦੇਵੀ ਤ੍ਰਿਗੁਣਮਈ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਚਿੱਟੇ ਵਰਣ ਦੀ, ਸੱਤਵ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 23

सा ब्रह्माणं समायाता चन्द्रं चन्द्रानुगानपि या रक्ता रक्तवसना वाजिस्था रजसान्विता

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਚੰਦਰ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਕੋਲ ਵੀ। ਜੋ ਲਾਲ ਵਰਣ ਦੀ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 24

तां प्रादाद् देवराजाय मनेव तत्समेषु च पीताम्बरा या सुभगा रथस्था कनकप्रभा

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਦ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 25

प्रजापतिभ्यस्तां प्रादात् शुक्राय च विशःसु च नीलवस्त्रालिसदृशी या चुर्थी वृषस्थिता

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਥੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 26

सा दानवान् नैऋतांश् च शूद्रान् विद्याधरानपि विप्राद्याः श्वेतरूपां तां कथयन्ति सरस्वतीम्

ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ, ਨੈ਋ਤਾਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ/ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਉਸ ਸ਼ਵੈਤਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ‘ਸਰਸਵਤੀ’ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 27

स्तुवन्ति ब्रह्मणा सार्धं मखे मन्त्रादिभिः सदा क्षत्रिया रक्तवर्णां तां जयश्रीमिति शंसिरे

ਮਖ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਤਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਵਰਣ ਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ‘ਜਯਸ਼੍ਰੀ’ (ਵਿਜੈ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ) ਆਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 28

सा चेन्द्रेणासुरश्रेष्ठ मनुना च यशस्विनी वैश्यास्तां पीतवसनां कनकाङ्गीं सदैव हि

revile Viṣṇu

Verse 31

एतासां च स्वरूपस्तास्तिष्ठन्ति निधयो ऽव्ययाः इतिहासपुराणानि वेदाः साङ्गास्तथोक्तयः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਿਧੀਆਂ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ, ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉਪਦੇਸ਼।

Verse 32

चतुःषष्टिकलाः श्वेता महापद्मो निधिः स्थितः मुक्तासुवर्णरजतं रथाश्वगजभूषणम्

{"prahlada_mentioned": false, "lineage_reference": null, "bhakta_parampara": "Conceptual: guru-paramparā is subordinated to Hari; resonates with Prahlāda-line devotion where Bhagavān is supreme refuge", "hiranyakashipu_context": null, "narasimha_echo": false, "asura_devotee_theme": "Yes (implicit): even in asura lineages, true hierarchy culminates in Hari, not in asuric pride or merely human authority."}

Verse 40

इत्येवं कथितस्तुभ्यं तेषां दानव निर्णयः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦਾਨਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਯ/ਵਿਵੇਚਨ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

अहं सा रागिणी नाम जायश्रीस्त्वामुपागता ममास्ति दावनपते प्रतिज्ञा साधुसंमता

ਮੈਂ ‘ਰਾਗਿਣੀ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਉਹੀ ਜਾਯਾ-ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ। ਹੇ ਦਾਨਵਪਤੀ, ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਧੂਜਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।

Verse 42

समाश्रयामि शौर्यढ्यं न च क्लीबं कथञ्चन न चास्ति भवतस्तुल्यो त्रैलोक्ये ऽपि बलाधिकः

ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੀਰਤਾ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸ਼ੌਰਯ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਇਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।

Verse 43

त्वया बलविभूत्या हि प्रीतिर्मे जनिता ध्रुवा यत्त्वया युधि विक्रम्य देवराजो विनिर्जितः

ਤੇਰੇ ਬਲ-ਵੈਭਵ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪੱਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਗੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 44

अतो मम परा प्रीतिर्जाता दानव शाश्वती दृष्ट्वा ते परमं सत्त्वं सर्वेभ्यो ऽपि बलाधिकम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਾਨਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ‘ਸੱਤਵ’ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਆਨੰਦ ਜਾਗਿਆ ਹੈ।

Verse 45

शौण्डीर्यमानिनं वीरं ततो ऽहं स्वयमागता नाश्चर्य दानवश्रेष्ठ हिरण्यकशिपोः कुले

ਧਿੱਠ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਹੇ ਦਾਨਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ।

Verse 46

प्रसूतस्यासुरेन्द्रस्य तव कर्म यदीदृशम् विशेषितस्त्वया राजन् दैतेयः प्रपितामहः

ਅਸੁਰ-ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਜੇ ਐਸੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਯੋਗ ਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੇਰਾ ਦੈਤ੍ਯ ਪਰ-ਪਰਦਾਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 47

विजितं विक्रमाद् येन त्रैलोक्यं वै परैर्हृतम् इत्येवमुक्त्वा वचनं दानवैन्द्रं तदा बलिम्

“ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਕਰਮ ਨਾਲ ਪਰਾਏਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੜਪਿਆ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ”—ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਤਦੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 48

जयश्रीश्चन्द्रवदना प्रविष्टाद्योतयच्छुभा तस्यां चाथ प्रविष्टायां विधवा इव योषितः

ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ ਜਯਸ਼੍ਰੀ (ਵਿਜਯ-ਲਕਸ਼ਮੀ) ਸ਼ੁਭ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 49

समाश्रयन्ति बलिनं ह्रीश्रीधीधृतिकीर्त्तयः प्रभा मतिः श्रमा भूतिर्विद्या नीतिर्दया तथा

ਹ੍ਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਧੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਬਲੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆ ਗਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾ, ਮਤਿ, ਸ਼੍ਰਮ, ਭੂਤੀ, ਵਿਦਿਆ, ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵੀ।

Verse 50

श्रुतिः स्मृतिर्धृतिः कीर्तिर्मूर्तिः शान्ति क्रियान्विताः पुष्टिस्तुष्टी रुचिस्त्वन्या तथा सत्त्वाश्रिता गुणाः ताः सर्वा बलिमाश्रित्य व्यश्राम्यन्त यथासुखम्

["Fortitude", "Wisdom as freedom from despair", "Instruction to a ruler", "Dharma under adversity"]

Verse 52

त्रिविष्टपं शासति दानवेन्द्रे नासीन् क्षुधार्तो मलिनो न दीनः सदोज्ज्वलो धर्मरतो ऽथ दान्तः कामोपभोक्ता मनुजो ऽपि जातः

VamP 47.51