Adhyaya 9

Verse 1

ब्रह्मोवाच । यदि सृष्टं मया सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तदा मूर्तिमिमां त्यक्त्वा भवः सृष्टो मयाऽधुना

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਮੈਂ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਮੇਤ—ਸਭ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 2

पितामहमहत्त्वं स्यात्तथा शीघ्रं विधीयताम् । ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा विष्णुना स प्रमोदितः

“ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਪਦ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

महदाश्चर्यजनके संप्राप्तो गिरिमूर्द्धनि । न विचारस्त्वयाकार्यः कर्त्तव्यं ब्रह्मभाषितम्

“ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ-ਜਨਕ ਵੇਲੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਤੂੰ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।”

Verse 4

तथेत्युक्त्वा शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । ब्रह्मा ययौ मेरुशृंगं मनसः शिरसि स्थितम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, “ਤਥਾਸਤੁ,” ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ (ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ)।

Verse 5

तपस्तेपे प्रजानाथो वेदोच्चारणतत्परः । अथर्ववेदोच्चरणं यावच्चक्रे पितामहः

ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਵੇਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਆ। ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

Verse 6

मुखाद्रुद्रः समभवद्रौद्ररूपो भवापहः । अर्द्धनारीनरवपुर्दुष्प्रेक्ष्योऽतिभयंकरः

(ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ) ਮੁਖ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ, ਭਵ-ਬੰਧਨ ਹਰਣਹਾਰ। ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਅੱਧਾ ਨਾਰੀ ਅੱਧਾ ਨਰ ਸੀ, ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰ, ਅਤਿ ਭਯਾਨਕ।

Verse 7

विभजात्मानमित्युक्त्वा ब्रह्मा चांतर्दधे भयात् । तथोक्तोसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाऽकरोत्

“ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਲੈ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਡਰ ਕਰਕੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ (ਰੁਦ੍ਰ) ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ—ਸਤ੍ਰੀਤਵ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਤਵ।

Verse 8

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੁਸ਼ਤਵ ਨੂੰ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਇਕ ਰੂਪ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਹੀ ਇਕਾਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ।

Verse 9

कृत्वा नामानि सर्वेषां देवकार्ये नियोजिताः । विभज्य पुनरीशानी स्वात्मानं शंकराद्विभोः

ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਈਸ਼ਾਨੀ ਨੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 10

महादेवनियोगेन पितामहमुपस्थिता । तामाह भगवान्ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव

ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣ।”

Verse 11

सापि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत्प्रजापतेः । नियोगाद्ब्रह्मणो दक्षो ददौ रुद्राय तां सतीम्

ਉਸ ਦੇ ਨਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਹ ਸਤੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 12

दाक्षीं रुद्रोऽपि जग्राह स्वकीयामेव शूलभृत् । अथ ब्रह्मा बभाषे तं सृष्टिं कुरु सतीपते

ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦਕਸ਼-ਕੰਨਿਆ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸਤੀਪਤੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ।”

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टिर्मया न कर्त्तव्या कर्त्तव्या भवता स्वयम् । पालनं विष्णुना कार्यं संहर्ताऽहं व्यवस्थितः

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਕਰੋ। ਪਾਲਣਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਯਤ ਹਾਂ।”

Verse 14

स्थाणुवत्संस्थितो यस्मा त्तस्मात्स्थाणुर्भवाम्यहम्

ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਡੋਲ ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ‘ਸਥਾਣੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।

Verse 15

रजोरूपाः सत्त्वरूपास्तमोरूपाश्च ये नराः । सर्वे ते भवता कार्या गुणत्रयविभागतः

(ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਜੋ ਨਰ ਰਜੋਗੁਣ-ਸਰੂਪ, ਸਤੋਗੁਣ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਤਮੋਗੁਣ-ਸਰੂਪ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚ।”

Verse 16

यदा ते तामसैः कार्यं तदा रौद्रो भव स्वयम् । यदा ते राजसैः कार्यं तदा त्वं राजसो भव । सात्त्विकैस्ते यदा कार्यं तदा त्वं सात्त्विको भव

“ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਕਾਰਜ ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਰੌਦ੍ਰ (ਉਗ੍ਰ) ਹੋ ਜਾ। ਜਦੋਂ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਰਾਜਸ ਹੋ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਤੋਗੁਣ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਸਾਤ्तਵਿਕ ਹੋ ਜਾ।”

Verse 17

ईश्वर उवाच । इत्याज्ञाप्य च ब्रह्माणं स्वयं सृष्ट्यादिकर्मसु । गृहीत्वा तां सतीं रुद्रः कैलासमधितिष्ठति

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਸਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ‘ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।”

Verse 18

दक्षः कालेन महता हरस्यालयमाययौ

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦਕਸ਼ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 19

अथ रुद्रः समुत्थाय कृतवान्गौरवं बहु । ततो यथोचितां पूजां न दक्षो बहु मन्यते

ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕਦਰ ਨਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 20

तदा वै तमसाविष्टः सोऽधिकं ब्राह्मणः शुभः । पूजामनर्घ्यामन्विच्छञ्जगाम कुपितो गृहम्

ਤਦੋਂ ਤਮਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਦਕਸ਼) ਅਨਰਘ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 21

कदाचित्तां गृहं प्राप्तां सतीं दक्षः सुदुर्मनाः । भर्त्रा सह विनिंद्यैनां भर्त्सयामास वै रुषा

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਈ, ਤਾਂ ਦਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਨਿੰਦਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਡਾਂਟਿਆ।

Verse 22

पंचवक्त्रो दशभुजो मुखे नेत्रत्रयान्वितः । कपर्द्दी खंडचंद्रोसौ तथासौ नीललोहितः

“ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁਖ ਅਤੇ ਦਸ ਭੁਜਾਂ ਹਨ; ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਨੇਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਕਪਰਦੀ ਹੈ, ਟੁੱਟੇ ਚੰਦ੍ਰ-ਕਲਾਅ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਵੀ ਹੈ।”

Verse 23

कपाली शूलहस्तोऽसौ गजचर्मावगुंठितः । नास्य माता न च पिता न भ्राता न च बान्धवः

“ਉਹ ਕਪਾਲੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਾ ਮਾਤਾ ਹੈ ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਭਰਾ ਹੈ ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਂਧਵ।”

Verse 24

सर्पास्थिमंडितग्रीवस्त्यक्त्वा हेमविभूषणम् । भिक्षया भोजनं यस्य कथमन्नं प्रदास्यति

“ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕੇਗਾ?”

Verse 25

कदाचित्पूर्वतो याति गच्छन्याति स पश्चिमे । दक्षिणस्यां वृषो याति स्वयं याति स चोत्तरे

ਕਦੇ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਲਦਿਆਂ-ਚਲਦਿਆਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

तिर्यगूर्ध्वमधो याति नैव याति न तिष्ठति । इति चित्रं चरित्रं ते भर्त्तुर्नान्यस्य दृश्यते

ਉਹ ਤਿਰਛਾ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਭੀ ਨਾ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ‘ਜਾਂਦਾ’ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਠਹਿਰਦਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਦਭੁਤ, ਵਿਲੱਖਣ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।

Verse 27

निर्गुणः स गुणातीतो निःस्नेहो मूकवत्स्थितः । सर्वज्ञः सर्वगः सर्वः पठ्यते भुवनत्रये

ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਨੇਹ ਹੈ, ਮੌਨ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਰਵਗ, ਸਰਵ—ਇਉਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 28

कदाचिन्नैव जानाति न शृणोति न पश्यति । दैत्यानां दानवानां च राक्षसानां ददाति यः

ਕਦੇ ਉਹ ਨਾ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਸੁਣਦਾ, ਨਾ ਵੇਖਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

न चास्य च पिता कश्चिन्न च भ्रातास्ति कश्चन । एक एव वृषारूढो नग्नो भ्रमति भूतले

ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਭਰਾ। ਇਕੱਲਾ ਹੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਨਗਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

न गृहं न धनं गोत्रमनादिनिधनोव्ययः । स्थिरबुद्धिर्न चैवासौ क्रीडते भुवनत्रये

ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਘਰ ਹੈ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਕੁਲ-ਗੋਤ੍ਰ; ਉਹ ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਅਡੋਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

कदाचित्सत्यलोके सौ पातालमधितिष्ठति । गिरिसानुषु शेतेऽसावशिवोपि शिवः स्मृतः

ਕਦੇ ਉਹ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਪਾਤਾਲ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੇਟਦਾ ਹੈ—ਅਸ਼ਿਵ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਮੰਗਲਮਯ, ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

श्रीखंडादीनि संत्यज्य सदा भस्मावगुंठितः । सर्वदेति वचः सत्यं किमन्यत्स प्रदास्यति

ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ‘ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ’—ਇਹ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਨਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ?

Verse 33

धिक्त्वां जामातरं धिक्तं ययोः स्नेहः परस्परम् । तस्य त्वं वल्लभा भार्या स च प्राणाधिकस्तव

ਧਿਕ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਧਿਕ ਹੈ ਉਸ ਜਵਾਈ ਨੂੰ—ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਹੈ! ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

Verse 34

न च पित्रास्ति ते कार्यं न मात्रा न सखीषु च । केवलं भर्तृभक्ता त्वं तस्माद्गच्छ गृहान्मम

ਤੇਰਾ ਇੱਥੇ ਨਾ ਪਿਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਤਾ ਲਈ, ਨਾ ਸਖੀਆਂ ਲਈ। ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਪਤੀ-ਭਕਤ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਹੁਣ ਚਲੀ ਜਾ।

Verse 35

अन्ये जामातरः सर्वे भर्तुस्तव पिनाकिनः । त्वमद्यैवाशु चास्माकं गृहाद्गच्छ वरं प्रति

ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜਾਮਾਤੇ ਤਾਂ ਸਧਾਰਣ ਪਤੀਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ; ਪਰ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਪਿਨਾਕੀਨ—ਸ਼ਿਵ, ਧਨੁਧਾਰੀ—ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ, ਤੁਰੰਤ, ਸਾਡੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾ।

Verse 36

तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सा देवी शंकरप्रिया । विनिंद्य पितरं दक्षं ध्यात्वा देवं महेश्वरम्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ; ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 37

श्वेतवस्त्रा जले स्नात्वा ददाहात्मानमात्मना । याचितस्तु शिवो भर्त्ता पुनर्जन्मांतरे तया

ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ।

Verse 38

पिता मे हिमवानस्तु मेनागर्भे भवाम्यहम् । अत्रांतरे हिमवता तपसा तोषितो हरः । प्रत्यक्षं दर्शनं दत्त्वा हिमवंतं वचोऽब्रवीत्

“ਹਿਮਵਾਨ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੇਨਾ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂ।” ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 39

एषा दत्ता सुता तुभ्यं परिणेष्यामि तामहम् । देवानां कार्य्यसिद्ध्यर्थं गिरिराजो भविष्यसि

“ਇਹ ਧੀ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕਰਾਂਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਤੂੰ ਗਿਰਿਰਾਜ—ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਬਣੇਂਗਾ।”

Verse 40

आत्ममूर्त्तौ प्रविष्टां तां ज्ञात्वा देवो महेश्वरः । शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤੱਤ-ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

त्यक्त्वा देहमिमं ब्राह्म्यं क्षत्रियाणां कुले भव । स्वायंभुवत्वं संत्यज्य दक्ष प्राचेतसो भव

“ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਜਨਮਿਆ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ। ਆਪਣੇ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਪਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਦਕਸ਼, ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਬਣ।”

Verse 42

स्वस्यां सुतायामूढायां पुत्रमुत्पादयिष्यसि । एवं शप्त्वा महादेवो ययौ कैलासपर्वतम्

“ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੋਹਿਤ ਧੀ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰੇਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 43

स्वायभुवोऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । भवानीं स सुतां लब्ध्वा गिरिस्तुष्टो हिमा लयः

ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਦਕਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਜਦ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 44

मेनापि तां सुतां लब्ध्वा धन्यं मेने गृहाश्रमम् । तां दृष्ट्वा जायमानां च स्वेच्छयैव वराननाम्

ਮੇਨਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਧੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਿਹਾਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਧੰਨ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ—ਮਾਨੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ।

Verse 45

मेना हिमवतः पत्नी प्राहेदं पर्वतेश्वरम् । पश्य बालामिमां राजन्राजीवसदृशाननाम्

ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਾ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਨਿੱਕੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ।”

Verse 46

हिताय सर्वभूतानां जातां च तपसा शुभाम् । सोऽपि दृष्ट्वा महादेवीं तरुणादित्यसन्निभाम्

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਨਮੀ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 47

कपर्दिनीं चतुर्वक्त्रां त्रिनेत्रामतिलालसाम् । अष्टहस्तां विशालाक्षीं चंद्रावयवभूषणाम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਚਤੁਰਮੁਖੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਖਿਆ—ਅੱਠ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ੍ਰਾਕਾਰ ਅੰਗ-ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 48

प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा तु सुविह्वलः । भीतः कृतांजलिः स्तब्धः प्रोवाच परमेश्वरीम्

ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟੇਕ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਤਿ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜ੍ਹਾ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 49

हिमवानुवाच । का त्वं देवि विशालाक्षि शंस मे संशयो महान्

ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।”

Verse 50

देव्युवाच । मां विद्धि परमां शक्तिं महेश्वरसमाश्रयाम् । अनन्यामव्ययामेकां यां पश्यंति मुमुक्षवः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਕੋ ਹੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਬਿਨਾ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपमैश्वरम् । एतावदुक्त्वा विज्ञानं दत्त्वा हिमवते स्वयम्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਐਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵੇਖ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਿਵੇਕ-ਜ੍ਞਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 52

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोबिंबं निराकुलम् । ज्वाला मालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम्

ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇਜ ਦਾ ਗੋਲਕ ਵੇਖਿਆ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪ੍ਰਲਯ-ਅਗਨੀਆਂ ਦੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਸਮਾਨ।

Verse 53

दंष्ट्राकरालमुद्धर्षं जटामंडलमंडितम् । प्रशांतं सौम्यवदनमनंताश्चर्यसंयुतम्

ਨੰਗੀਆਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਉਤਕਰਸ਼ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਕੋਮਲ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 54

चंद्रावयवलक्ष्माणं चंद्रकोटिसमप्रभम् । किरीटिनं गदाहस्तं नुपुरैरुपशोभितम्

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਅੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਚੰਦ੍ਰਾਂ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ; ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 55

दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम् । शंखचक्रधरं काम्यं त्रिनेत्रं कृत्तिवाससम्

ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਅੰਬਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ; ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਅਦਭੁਤ—ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿੱਤੀ (ਚਮੜੇ) ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 56

अंडस्थं चांडबाह्यस्थं बाह्यमभ्यंतरं परम् । सर्वशक्तिमयं शुभ्रं सर्वालंकारसंयुतम्

ਉਹ ਪਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਅੰਡ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਅੰਡ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ; ਬਾਹਰ ਵੀ, ਅੰਦਰ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ—ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਜਲਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 57

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रयोगीन्द्रैर्वन्द्यमान पदांबुजम् । सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਉਪੇਂਦ੍ਰ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਸਨ; ਉਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਵਿਅਾਪਕ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨੇਤਰ, ਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 58

सर्वमावृत्य तिष्ठंतं ददर्श परमेश्वरम् । दृष्ट्वा नन्दीश्वरं देवं देव्या महेश्वरं परम्

ਉਸ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਢੱਕ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਪਰਮ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 59

भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्टमानसः । आत्मन्याधाय चात्मानमोंकारं समनुस्मरन्

ਭਯ-ਭਕਤੀ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 60

नाम्नामष्टसहस्रेण स्तुत्वाऽसौ हिम वान्गिरिः

ਤਦ ਉਸ ਹਿਮਵਾਨ—ਪ੍ਰਭੂਤਮ ਪਹਾੜ—ਨੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 61

भूयः प्रणम्य भूतात्मा प्रोवाचेदं कृतांजलिः । यदेतदैश्वरं रूपं जातं ते परमेश्वरि

ਫਿਰ ਉਹ ਭੂਤਾਤਮਾ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਐਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ—”

Verse 62

भीतोऽस्मि सांप्रतं दृष्ट्वा तत्त्वमन्यत्प्रदर्शय । एवमुक्ता च सा देवी तेन शैलेन पार्वती

“ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ, ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਵਿਖਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਬਚਨ ਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 63

संहृत्य दर्शयामास स्वरूपमपरं परम् । नीलोत्पलदलप्रख्यं नीलोत्पलसुगंधिकम्

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਸਮੇਟ ਕੇ ਆਪਣਾ ਹੋਰ ਪਰਮ, ਉੱਚਤਮ ਸਵਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ—ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਜਿਹੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲਾ।

Verse 64

द्विनेत्रं द्विभुजं सौम्यं नीलालकविभूषितम् । रक्तपादांबुजतलं सुरक्तकरपल्लवम्

ਉਹ ਸੌਮ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਦੋ ਨੇਤਰ, ਦੋ ਭੁਜਾਂ; ਨੀਲੇ ਅਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਤਲ ਲਾਲ, ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਹੱਥ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ।

Verse 65

श्रीमद्विशालसद्वृत्तं ललाटतिलकोज्ज्वलम् । भूषितं चारुसर्वांगं भूषणैरतिकोमलम्

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਦੀ ਜੋਤ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।

Verse 66

दधानं चोरसा मालां विशालां हेमनिर्मिताम् । ईषत्स्मितं सुबिंबोष्ठं नूपुरारावशोभितम्

ਉਸ ਨੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਬਿੰਬ-ਫਲ ਵਰਗੇ ਹੋਠ, ਅਤੇ ਪੈਜਣੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦਿੱਖਦੀ ਸੀ।

Verse 67

प्रसन्नवदनं दिव्यं चारुभ्रूमहिमास्पदम् । तदीदृशं समालोक्य स्वरूपं शैलसत्तमः । भयं संत्यज्य हृष्टात्मा बभाषे परमेश्वरीम्

ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਆਸਨ। ਐਸਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਡਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 68

हिमवानुवाच । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलाः क्रियाः । यन्मे साक्षात्त्वमव्यक्ता प्रसन्ना दृष्टिगोचरा । इदानीं किं मया कार्यं तन्मे ब्रूहि महेश्वरि

ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਫਲਵੰਤ ਹੋਏ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਅਵ੍ਯਕਤ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਸਾਖਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਦੱਸ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ।

Verse 69

महेश्वर्युवाच । शिवपूजा त्वया कार्या ध्यानेन तपसा सदा । अहं तस्मै प्रदातव्या केनचित्कारणेन वै

ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ।

Verse 70

यादृशस्तु त्वया दृष्टो ध्येयो वै तादृशस्त्वया । एक एव शिवो देवः सर्वाधारो धराधरः

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਸ਼ਿਵ ਦੇਵ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ—ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 71

सारस्वत उवाच । तपश्च कृतवान्रुद्रः समागम्य हिमाचलम् । तस्योमा परमां भक्तिं चकार शिवसंनिधौ

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੁਦ੍ਰ ਹਿਮਾਚਲ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਥੇ ਉਮਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ।

Verse 72

देवकार्येण केनापि देवो वै ज्ञापितः प्रभुः । उपयेमे हरो देवीमुमां त्रिभुवनेश्वरीम्

ਕਿਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਹਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 73

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः । विनिंद्य पूर्ववैरेण गंगाद्वारेऽयजद्धरिम्

ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਦਕਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਨਾਲ ਅੰਧਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ।

Verse 74

देवाश्च यज्ञभागार्थमाहूता विष्णुना स्वयम् । सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुंगवाः

ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਭਾਗ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪ ਬੁਲਾਇਆ। ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ—ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ—ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 75

दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शंकरेण विनाऽगतम् । दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੇਵ-ਕੁਲ ਸਾਰਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਧੀਚਿ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ-ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 76

दधीचिरुवाच । ब्रह्माद्यास्तु पिशाचांता यस्याज्ञानुविधायिनः । स हि वः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਤੱਕ, ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹਨ। ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ?”

Verse 77

दक्ष उवाच । सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः । न मंत्रा भार्यया सार्द्धं शंकरस्येति नेष्यते

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਿਯਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 78

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः । शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

ਦਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਕੇ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵ-ਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਸੀ।

Verse 79

यतः प्रवृत्तिर्विश्वात्मा यश्चासौ भुवनेश्वरः । न त्वं पूजयसे रुद्रं देवैः संपूज्यते हरः

“ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕਰਮ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ—ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਤੂੰ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦ ਕਿ ਹਰਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।”

Verse 80

दक्ष उवाच । अस्थिमालाधरो नग्नः संहर्ता तामसो हरः । विषकंठः शूलहस्तः कपाली नागवेष्टितः

ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹਰ ਅਸਥੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਗਨ ਹੈ, ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ, ਤਾਮਸ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ—ਵਿਸ਼ਕੰਠ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਹਸਤ, ਕਪਾਲੀ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ।”

Verse 81

ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्योऽसौ सनातनः । सत्त्वात्मकोऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

“ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਨਾਤਨ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਸੱਤਵ ਹੈ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 82

दधीचिरुवाच । किं त्वया भगवानेष सहस्रांशुर्न दृश्यते । सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः

ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਇਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ, ਸਹਸ੍ਰ-ਕਿਰਣੀ ਨੂੰ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ? ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸੰਹਾਰਕ, ਕਾਲ-ਸਰੂਪ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।”

Verse 83

एष रुद्रो महादेवः कपर्द्दी चाग्रणीर्हरः । आदित्यो भगवान्सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः

“ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ—ਮਹਾਦੇਵ—ਕਪਰਦੀ ਅਤੇ ਹਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇਵਾਨ। ਇਹੀ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਭਗਵਾਨ ਸੂਰ੍ਯ ਹੈ; ਨੀਲਗ੍ਰੀਵ, ਅਤੇ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ (ਵਿਲੋਹਿਤ) ਹੈ।”

Verse 85

एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः । बाढमित्यब्रुवन्दक्षं तस्य साहाय्यकारिणः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਬਾਢਮ,” ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਗਏ।

Verse 86

तपसाविष्टमनसो न पश्यंति वृषध्वजम् । सहस्रशोऽथ शतशो बहुशोऽथ य एव हि

ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

Verse 87

देवांश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः । नापश्यन्देवमीशानमृते नारायणं हरिम्

ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਆਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਈਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ; ਕੇਵਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰਿ ਹੀ ਦਿਸਿਆ।

Verse 88

रुद्रं क्रोधपरं दृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मासनाद्ययौ । अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम्

ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰਿ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ।

Verse 89

रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम् । प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षोऽथ निर्भयः

ਦਕਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਰਖਿਅਕ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚਲਾਇਆ।

Verse 90

रक्षको भगवान्विष्णुः शरणागतरक्षकः । पुनः प्राहाध्वरे दक्षं दधीचो भगवन्नृप

ਰਖਿਅਕ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਅਧਵਰ ਵਿੱਚ ਦਧੀਚ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ।

Verse 91

निर्भयः शृणु दक्ष त्वं यज्ञभंगो भवि ष्यति । अपूज्यपूजनाद्दक्ष पूज्यस्य च विवर्जनात्

ਹੇ ਦਕ੍ਸ਼, ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ; ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਪੂਜ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈਂ।

Verse 92

नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः । असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਪਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਅਵਮਾਨਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 93

दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः । एवमुक्त्वा स विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਭਿਆਨਕ ਦੰਡ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 94

यस्माद्बहिष्कृतो देवो भवद्भिः परमेश्वरः । भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वेऽपीश्वरविद्विषः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ—ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵੈਰੀ—ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰੈਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 95

मिथ्यारीतिसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रभाषिणः । प्राप्ते कलियुगे घोरे कलिजैः किल पीडिताः

ਉਹ ਝੂਠੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਆਚਾਰ ਅਪਣਾਉਣਗੇ, ਝੂਠੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬਾਤਾਂ ਕਰਨਗੇ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੀੜਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 96

कृत्वा तपोबलं घोरं गच्छध्वं नरकं पुनः । भविष्यति हृषीकेशः स्वामी वोऽपि पराङ्मुखः

ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਤਪੋਬਲ ਜੋੜ ਕੇ ਭੀ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵੋਗੇ; ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਮੀ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪਰਾਂਮੁਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 97

सारस्वत उवाच । एवमुक्त्वा स ब्रह्मर्षिर्विरराम तपोनिधिः । जगाम मनसा रुद्रमशेषाध्वरनाशनम्

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ—ਤਪ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ—ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋਏ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ।

Verse 98

एतस्मिन्नंतरे देवी महादेवं महेश्वरम् । गत्वा विज्ञापयामास ज्ञात्वा दक्षमखं शिवा

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 99

देव्युवाच । दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि । तेन त्वं दूषितः पूर्वमहं चातीव दुःखिता । विनाशयस्व तं यज्ञं वरमेनं वृणोम्यहम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਭੀ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ—ਇਹੀ ਵਰ ਮੈਂ ਚੁਣਦੀ ਹਾਂ।

Verse 100

सारस्वत उवाच । एवं विज्ञापितो देव्या देवदेवो महेश्वरः । ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਨਿਵੇਦਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 101

सहस्रशिरसं क्रूरं सहस्राक्षं महाभुजम् । सहस्रपाणिं दुर्द्धर्षं युगांतानलसन्निभम्

ਉਹ ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰੂਰ; ਸਹਸ੍ਰ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੁ; ਸਹਸ੍ਰ-ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਦਮ੍ਯ—ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ।

Verse 102

दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शंखचक्रधरं प्रभुम् । दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

ਉਭਰੀਆਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ, ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰ; ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ, ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਕਰਦਾ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁ ਧਾਰਦਾ ਅਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ।

Verse 103

वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् । स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृतांजलिः

ਉਹ ‘ਵੀਰਭਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 104

तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शमस्तु तं । विनिन्द्य मां स यजते गंगाद्वारे गणेश्वर

ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਨਿੰਦ ਕੇ ਉਹ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਹੇ ਮੇਰੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ!”

Verse 105

ततो बंधप्रमुक्तेन सिंहेनेव च लीलया । वीरभद्रेण दक्षस्य नाशार्थं रोम चोद्धुतम्

ਫਿਰ ਵੀਰਭਦ੍ਰ—ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਖੇਡ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਦਕਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰੋਮਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਖੜਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 106

रोम्णा सहस्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता । रोमजा इति विख्यातास्तत्र साहाय्यकारिणः

ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੋਮਾਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਹ ‘ਰੋਮਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣੇ।

Verse 107

शूलशक्तिगदाहस्ता दण्डोपलकरास्तथा । कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਕਈਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਤੇ ਪੱਥਰ ਸਨ। ਕਾਲਾਗਨੀ-ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਉਹ ਦਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗਰਜਦੇ ਸਨ।

Verse 108

सर्वे वृषसमारूढाः सभा र्याश्चातिभीषणाः । समाश्रित्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

ਸਾਰੇ ਬਲਦਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਨ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਗੇਵਾਨ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।

Verse 109

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगीतिनादितम् । वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभि नादितम्

ਉਹ ਸਥਾਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਵੀਣਾ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਧਵਨਿਤ ਸੀ।

Verse 110

दृष्ट्वा दक्षं समासीनं देवैब्रह्मर्षिभिः सह । उवाच स वृषारूढो दक्षं वीरः स्मयन्निव

ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਉਹ ਵੀਰ—ਮਾਨੋ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਵੇ—ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 111

वयं ह्यचतुराः सर्वे शर्वस्यामितते जसः । भागार्थलिप्सया प्राप्ता भागान्यच्छ त्वमीप्सितान्

ਅਸੀਂ ਸਭ ਹੀ ਅਚਤੁਰ ਹਾਂ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਵ (ਮਹਾਦੇਵ) ਦੇ ਅੱਗੇ। ਭਾਗ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ; ਜੋ ਭਾਗ ਤੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝੇਂ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 112

भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् । ततो वयं विनिश्चित्य करिष्यामो यथोचितम्

ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ: ‘ਭਾਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ।’ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 113

एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरःसराः

ਗਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਦਕਸ਼) ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 114

देवा ऊचुः । प्रमाणं नो विजानीथ भागं मंत्रा इति धुवम्

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: ‘ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਭਾਗ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਿਯਮ ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।’

Verse 115

मंत्रा ऊचुः । सुरा यूयं तमोभूतास्तमोपहतचेतसः । ये नाध्वरस्य राजानं पूजयेयुर्महेश्वरम्

ਮੰਤ੍ਰ ਬੋਲੇ: ‘ਹੇ ਦੇਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਅੰਧਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਹੋ, ਮੋਹ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।’

Verse 116

ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वदेवतनुर्हरः । गण उवाच । पूज्यते सर्वयज्ञेषु कथं दक्षो न पूजयेत्

ਈਸ਼ਵਰ (ਹਰ) ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਗਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਉਹ ਹਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਦਕਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?'

Verse 117

मंत्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः । यस्मादसह्यं तस्मान्नो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤੁਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਪਮਾਨ ਅਸਹਿ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 118

इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां देवोऽहन्गणपुंगवः । गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਉਸ ਯੱਗਸ਼ਾਲਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਯੱਗ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।

Verse 119

प्रस्तोतारं सहोतारमध्वर्युं च गणेश्वरः । गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ, ਹੋਤਾ ਅਤੇ ਅਧਵਰਯੂ (ਪੁਜਾਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 120

वीरभद्रोऽपि दीप्तात्मा वज्रयुक्तं करं हरेः । व्यष्टंभयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਵੀਰਭੱਦਰ ਨੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਦੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 121

भगनेत्रे तथोत्पाट्य कराग्रेणैव लीलया । निहत्य मुष्टिना दंडैः सप्ताश्वं च न्यपातयत्

ਉਸ ਨੇ ਭਗ ਦੇ ਨੇਤਰ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਉਖਾੜ ਲਏ; ਫਿਰ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਦੰਡ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਪਤਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਹ ਸੁੱਟਿਆ।

Verse 122

तथा चंद्रमसं देवं पादांगुष्ठेन लीलया । धर्षयामास वलवान्स्मयमानो गणेश्वरः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਚੰਦਰਦੇਵ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਕੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 123

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया । जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वरान्

ਉਸ ਨੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਜੀਭ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਉਖਾੜ ਲਈ; ਫਿਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਕੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 124

तथा विष्णुं सगरुडं समायातं महाबलः । विव्याध निशितैर्बाणैः स्तंभयित्वा सुदर्शनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਗਰੁੜ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 125

ततः सहस्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान्बहून् । वैनतेयादभ्यधिकान्गरुडं ते प्रदुद्रुवुः

ਤਦ ਭਦ੍ਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਗਰੁੜ ਰਚ ਦਿੱਤੇ—ਵੈਨਤੇਯ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਬਲਵਾਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਗਰੁੜ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟੁੱਟ ਪਏ।

Verse 126

तान्दृष्ट्वा गरुडो धीमान्पलायनपरोऽभवत् । तत्स्थितो माधवो वेगाद्यथा गौः सिंहपीडिता

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਗਰੁੜ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਮਾਧਵ ਅਚਾਨਕ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਤਾਏ ਹੋਏ ਗਾਂ।

Verse 127

अंतर्हिते वैनतेये विष्णौ च पद्मसंभवः । आगत्य वारयामास वीरभद्रं शिवप्रियम्

ਜਦੋਂ ਗਰੁੜ-ਆਰੂੜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗਾ।

Verse 128

प्रसादयामास स तं गौरवात्परमेष्ठिनः । तेऽदृश्यं नैव जानंति रुद्रं तत्रागतं सुराः

ਪਰਮੈਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗੌਰਵ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਏ ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਹ ਪਛਾਣ ਸਕੇ।

Verse 129

स देवो विष्णुना ज्ञातो ब्रह्मणा च दधीचिना । तुष्टाव भगवान्ब्रह्मा दक्षो विष्णुदिवौकसः

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਕਤ ਦਿਵੌਕਸ (ਦੇਵਗਣ) ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 130

विशेषात्पार्वतीं देवीमीश्वरार्द्धशरीरिणीम् । स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹੈ।

Verse 131

ततो भगवती प्राह प्रहसंती महेश्वरम् । त्वमेव जगतः स्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः

ਤਦੋਂ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਤੂੰ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈਂ।”

Verse 132

अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौ कसः । ततः प्रहस्य भगवान्कर्पद्दी नीललोहितः । उवाच प्रणतान्देवान्दक्षं प्राचेतसं हरः

ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ। ਤਦੋਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਭਗਵਾਨ ਹੱਸ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ-ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਹਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 133

गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् । संपूज्यः सर्वयज्ञेषु प्रथमं देवकर्मणि

“ਜਾਓ, ਹੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹਰ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਕਰਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 134

त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् । त्यक्त्वा लोकेषणामेनां मद्भक्तो भव यत्नतः

“ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਦਕਸ਼, ਮੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਜੋ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਮਾਨ ਦੀ ਇਸ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ।”

Verse 135

भविष्यसि गणेशानः कल्पांतेऽनुग्रहान्मम । तावत्तिष्ठ ममादेशात्स्वाधिकारेषु निर्वृतः । इत्युक्त्वाऽदर्शनं प्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः

“ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਲਪਾਂਤ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਗਣੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 136

दधीचिना शिवो दृष्टो विज्ञप्तः शापमोचने । कथं शापं मया दत्तं तरिष्यंति तवाज्ञया

ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਪ-ਮੋਚਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਨਗੇ?”

Verse 137

शिव उवाच । भविष्यंति त्रयी बाह्याः संप्राप्ते तु कलौ युगे । पठिष्यंति च ये वेदास्ते विप्राः स्वर्गगामिनः

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰੈਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਹੋਣਗੇ; ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।”

Verse 138

आगमा विष्णुरचिताः पठ्यन्ते ये द्विजातिभिः । तेपि स्वर्गं प्रयास्यंति मत्प्रसादान्न संशयः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਰਚਿਤ ਆਗਮ—ਜਦੋਂ ਦਵਿਜਾਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 139

कलिकालप्रभावेन येषां पाठो न विद्यते । गृहस्थधर्माचरणं कर्तव्यं मम पूजनम्

ਕਲਿਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 140

अवश्यं च मया कार्यं तेषां पापविमोचनम् । भिक्षां भ्रमामि मध्याह्ने अतीते भस्मगुंठितः

ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵਿਮੋਚਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਲੰਘਣ ਤੇ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ, ਮੈਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 141

जटाजूटधरः शांतो भिक्षापात्रकरो द्विजः । यो ददाति च मे भिक्षां स्वर्गं याति स मानवः

ਜਟਾਜੂਟ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਦਵਿਜ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭਿਖਿਆ-ਪਾਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਭਿਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 142

उपानहौ वा च्छत्रं वा कौपीनं वा कमंडलुम् । यो ददाति तपस्विभ्यो नरो मुक्तः स पातकैः । दधीचेः स वरान्दत्त्वा वभाषे सह विष्णुना

ਚਾਹੇ ਜੁੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਛਤਰੀ, ਜਾਂ ਕੌਪੀਨ, ਜਾਂ ਕਮੰਡਲੁ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੰਗ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 143

रुद्र उवाच । यस्ते मित्रं स मे मित्रं यस्ते रिपुः स मे रिपुः । यस्त्वां पूजयते विष्णो स मां पूजयते ध्रुवम्

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਜੋ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 144

यः स्तौति त्वां स मां स्तौति प्रियो यस्ते स मे प्रियः । अहं यत्र च तत्र त्वं नास्ति भेदः परस्परम्

ਜੋ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਓਥੇ ਤੂੰ ਹੈਂ—ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਪਰਸਪਰ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ।

Verse 145

कृष्ण उवाच । एवमेतत्परं देव वक्तव्यं यत्तथैव तत् । अर्द्धनारीनरवपुर्यदा दृष्टो मया पुरा

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮ ਦੇਵ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਓਹੀ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਮੈਂ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਧਾ ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਨਰ ਸੀ…

Verse 146

नेयं नारी मया दृष्टा दृष्टं रूपं किलात्मनः । शंखचक्रगदाहस्तं वनमालाविभूषितम्

ਇਹ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖੀ; ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵੇਖਿਆ—ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 147

श्रीवत्सांकं पीतवस्त्रं कौस्तुभेन विराजि तम् । द्वितीयार्द्धं मया दृष्टं शूलहस्तं त्रिलोचनम्

ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਰਧ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰੇ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ; ਦੂਜਾ ਅਰਧ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੇ ਵੇਖਿਆ।

Verse 148

चंद्रावयवसंयुक्तं जटाजूटकपालिनम् । एकीभावं प्रपन्नोहं यथा पूर्वं तथाऽधुना । न मां गौरी प्रपश्येत प्रपश्यामि तथैव च

ਮੈਂ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਚੰਦਰਕਲਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜਟਾਜੂਟ ਵਾਲਾ, ਕਪਾਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਇਸ ਏਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੁਣ ਵੀ। ਗੌਰੀ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵੇਖਾਂ।

Verse 149

ईश्वर उवाच । आवयोरंतरं नास्ति चैकरूपावुभावपि । यो जानाति स जानाति सत्यलोकं स गच्छति

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ; ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਕੋ ਸਰੂਪ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਹ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 150

इत्युक्त्वा स ययौ तत्र कैलासं पर्वतोत्तमम् । कृष्णोपि मंदरं प्राप्तो देवकार्येण केनचित्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਕੈਲਾਸ—ਸਰਵੋਤਮ ਪਰਬਤ—ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 151

अत्रांतरे दैत्यराजो महादेवप्रसादतः । हिरण्यनेत्रतनयो बाधतेसौ जगत्त्रयम्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਹਿਰਣ੍ਯਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 152

अमरत्वं हराल्लब्ध्वा कामांधो नैव पश्यति । हरांगधारिणीं देवीं दिव्यरूपां सुलोचनाम्

ਹਰ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਕੇ, ਕਾਮ-ਅੰਧ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਹਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਗ-ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 153

ममेति स च जानाति याचते च हरं प्रति । हरोऽपि कार्यव्यसनस्त्यक्त्वा कैलासपर्वतम्

‘ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੈ’ ਐਸਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਅੱਗੇ ਮੰਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰ ਵੀ, ਕਾਰਜ ਦੀ ਤਤਕਾਲ ਲੋੜ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ, ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 154

मंदरं समनुप्राप्तो देवं द्रष्टुं जनार्द्दनम् । परस्परं समालोच्यामुंचद्देवीं स मंदरे

ਉਹ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪਰਸਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 155

नारायणगृहे देवी स्थिता देवीगणैर्वृता । अत्रांतरे गौतमस्तु गोवधान्मलिनीकृतः

ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਵਸਦੀ ਰਹੀ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗੌਤਮ ਗੋ-ਵਧ ਕਾਰਨ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 156

पवित्रीकरणायास्य भिक्षुरूपधरो हरः । गौतमस्य गृहं प्राप्तो मंदरं चांधको गतः

ਆਪਣੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਹਰ ਨੇ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਵੀ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 157

ययाचे पार्वतीं दुष्टो युद्धं चक्रे स विष्णुना । हारितं तु गणैः सर्वैर्देवीं दैत्यो न पश्यति

ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਰ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਦੈਤ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

Verse 158

स्त्रीरूपधारी कृष्णोऽसौ गौरीं रक्षति मंदिरे । गौरीणां तु शतं चक्रे हरिस्तत्र स मायया

ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉੱਥੇ ਹਰਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ‘ਗੌਰੀ’ ਦੇ ਸੌ ਰੂਪ ਰਚ ਦਿੱਤੇ।

Verse 159

विष्णोर्देहसमुद्भूता दिव्यरूपा वरस्त्रियः । अन्धको नैव जानाति कैषा गौरी नु पार्वती

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਅੰਧਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕਿਆ ਕਿ ਕੌਣ ਗੌਰੀ ਹੈ ਤੇ ਕੌਣ ਪਾਰਵਤੀ।

Verse 160

विलंबस्तत्र सञ्जातो मोहितो विष्णुमायया । तावच्छिवः समायातः कृत्वा गौतमपावनम्

ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਰੀ ਪੈ ਗਈ। ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 161

भिक्षामात्रेण चान्नेन गौतमो निर्मलीकृतः । सोंधकेन तदा युद्धं चक्रे रुद्रोऽपि कोपितः

ਭਿੱਖਿਆ-ਮਾਤ੍ਰ ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗੌਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਅੰਧਕ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਰਚਾਇਆ।

Verse 162

अमरोऽसौ हराज्जातः शूले प्रोतः सुदारुणे । शूलस्थस्तु स्तुतिं चक्रे तस्य तुष्टो महेश्वरः

ਉਹ ਹਰਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ‘ਅਮਰ’ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 163

गणेशत्वं ददौ तस्मै यावदाभूतसंप्लवम् । स्वसरूपामुमादेवीं कृष्णस्तस्मै ददौ स्वयम्

ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਗਣੇਸ਼-ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 164

गौरीरूपाः स्त्रियश्चान्या धरित्र्यां तास्तु प्रेषिताः । कृत्वा नामानि सर्वासां लोके पूज्या भविष्यथ

ਗੌਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਵੋਗੀਆਂ।

Verse 165

एता ये पूजयिष्यंति पूजयिष्यन्ति ते शिवाम् । शिवां ये पूजयिष्यंति तेऽर्चयन्ते हरं हरिम्

ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 167

ब्रह्मेशनारायणपुण्यचेतसां शृण्वन्ति चित्रं चरितं महात्मनाम् । मुच्यंति पापैः कलिकालसंभवैर्यास्यंति नाकं गणवृन्दवंदिताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਸੁਣ ਕੇ ਕਲਿਯੁਗ-ਜਨਿਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 168

एवं काले वर्त्तमाने हरः कैलासपर्वते । रक्षोदानवदैत्यैस्तु गृह्यतेऽसौ वरान्बहून्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਉੱਥੇ ਰਾਖਸ਼, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਦੈਤ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।

Verse 169

ब्रह्मदत्तवरो रौद्रस्तारकाख्यो महासुरः । तेन सर्वं जगद्व्याप्तं तस्य नष्टा सुरा रणे

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਸੁਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 170

महादेवसुतेनाजौ हंतव्योऽसौ ससर्ज तम् । कार्तिकेयमुमापुत्रं रुद्रवीर्यसमुद्भवम्

‘ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤੀ ਰਚੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਉਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਾਰ্তਿਕੇਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 171

देवैरिन्द्रादिभिः सर्वैः सेनाध्यक्ष्येभिषेचितः । तेनापि दैवयोगेन तारकाख्यो निपातितः

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸੁਰ ਨਿਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 172

कैलासशिखरासीनो देवदेवो जगद्गुरुः । उमया सह संतुष्टो नन्दिभद्रादिभिर्वृतः

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਤੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਮਾ ਦੇ ਸੰਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ; ਨੰਦੀ, ਭਦ੍ਰਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 173

स्कन्देन गजवक्त्रेण धनाध्यक्षेण संयुतः । अथ हासपरं देवं शनैः प्रोवाच तं शिवा

ਉਹ ਸਕੰਦ, ਗਜਵਕਤ੍ਰ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਧਨਾਧਿਪ ਕੁਬੇਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਸੀ। ਤਦ ਖੇਡ-ਮਿਜ਼ਾਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਉਮਾ) ਨੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 174

केन देव प्रकारेण तोषं यास्यसि शंकर । मर्त्यानां केन दानेन तपसा नियमेन वा

‘ਹੇ ਦੇਵ! ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਦਾਨ ਨਾਲ—ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਕਿਹੜੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ—ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?’

Verse 175

केन वा कर्मणा देव केन मन्त्रेण वा पुनः । स्नानेन केन देवेश केन धूपेन तुष्यसि

‘ਜਾਂ ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ? ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਕਿਹੜੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?’

Verse 176

पुष्पेण केन मे नाथ केन पत्रेण शंकर । कया संतुष्यसे स्तुत्या साहसेन च केन वै

‘ਹੇ ਮੇਰੇ ਨਾਥ, ਕਿਹੜੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਪੱਤਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ? ਕਿਹੜੀ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਹੜੇ ਸਾਹਸਿਕ ਕਰਮ ਨਾਲ?’

Verse 177

नैवेद्येन च केन त्वं केन होमेन तुष्यसि । केन कष्टेन वा देव केनार्घेण मम प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਕਿਹੜੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਹੋਮ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਦੇਵ! ਕਿਹੜੇ ਕਸ਼ਟ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ?

Verse 178

षोडशैते मया प्रश्नाः पृष्टा मे निर्णयं वद

ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੈਂ ਪੁੱਛੇ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਿਰਣੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 179

शंकर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयिष्ये मम प्रियम् । शिवपूजाप्रकारोऽयं क्रियते वचसा गुरोः

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 180

अभयं सर्वजंतूनां दानं देवि मम प्रियम् । सत्यं तपः समाख्यातं परदारविवर्जनम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਦਾਨ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਤਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਵਿਵਰਜਨ ਹੀ ਸੱਚਾ ਸੰਯਮ ਹੈ।

Verse 181

प्रियो मे नियमो देवि कर्म तल्लोकरञ्जनम् । मयों नमः शिवायेति मन्त्रोऽयमुररीकृतः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਿਯਮ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਮ ਵੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਵੇ। ‘ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ’—ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 182

सर्वपापविनिर्मुक्तो मम देवि स वल्लभः । पापत्यागो भवेत्स्नानं धूपो मे गौग्गुलः प्रियः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੀ ਸੱਚਾ ਸਨਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਗਲੁ (ਗੁਗਲ) ਦੀ ਧੂਪ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 183

धत्तूरकस्य पुष्पं मे बिल्वपत्रं मम प्रियम् । स्तुतिः शिवशिवायेति साहसं रणकर्मणि

ਧੱਤੂਰੇ ਦਾ ਫੁੱਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ‘ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਿਵ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਸ্তুਤੀ ਅਤੇ ਰਣ-ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਸ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 184

न बिभेति नरो यस्तु तस्याग्रे संभवाम्यहम् । हंतकारो गवां यस्तु नैवेद्यं मम वल्लभम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ (ਭੋਗ) ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ।

Verse 185

पूर्णाहुत्या परा प्रीतिर्जायते मम सुन्दरि । शुश्रूषा वल्लभं कष्टं यतीनां च तपस्विनाम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ (ਸੇਵਾ) ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਆ ਕਲੇਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 186

सूर्योदये महादेवि मध्याह्नेऽस्तमने तथा । अर्घो यो दीयते सूर्ये वल्लभोऽसौ मम प्रिये

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸੂਰਜੋਦਯ, ਮੱਧਾਹਨ ਅਤੇ ਅਸਤਮਨ ਵੇਲੇ ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 187

किं दानैः किं तपोभिर्वा किं यज्ञैर्भाववर्जितैः । दया सत्यं घृणाऽस्तेयं दंभपैशुन्यवर्जितम् । भक्त्या यद्दीयते स्तोकं देवि तद्वल्लभं मम

ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਤਪਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫਲ? ਦਇਆ, ਸਤ੍ਯ, ਕਰੁਣਾ, ਅਸਤੇਯ ਅਤੇ ਦੰਭ ਤੇ ਚੁਗ਼ਲੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਅਰਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 188

एवं यावत्कथयति प्रश्नान्सूक्ष्मान्यथोदितान् । तावद्ब्रह्मादिभिर्देवैर्विष्णुस्तत्र ययौ स्वयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸੁਖਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 189

विष्णुरुवाच । नाहं पालयितुं शक्तस्त्वं ददासि वरान्बहून् । दैत्यानां दानवादीनां राक्षसानां महेश्वर

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦੈਤਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 190

विकृतिं यांति पश्चात्ते कष्टं वध्या भवंति मे । पत्रेण पुष्पमात्रेण ओंकारेण शिवेन च । मुक्तिं याति नरो देव भवभक्तिं करोतु कः

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਦਬਾਉਣ ਔਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਦੇਵ! ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੱਤੇ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਨਾਲ, ‘ਓਂ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਭਵ-ਭਕਤੀ ਕੌਣ ਕਰੇ?

Verse 191

इन्द्रादयोऽपि ये देवा यज्ञैराप्याययंति ते । न यजंति द्विजा यज्ञान्भिक्षादानेन तुष्यसि

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਵੀ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੂੰ ਦਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਤੂੰ ਤਾਂ ਭਿਖਿਆ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 192

रुद्र उवाच । इन्द्रादिभिर्न मे कार्यं ब्रह्मा मे किं करिष्यति । येन केन प्रकारेण प्रजाः पाल्यास्त्वया ऽधुना

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 193

मदीया प्रकृतिस्त्वेषा तां कथं त्यक्तुमुत्सहे । त्वयाहं ब्रह्मणा देवैर्वरकर्मणि योजितः

“ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 194

इदानीमेव किं नष्टं मुक्त्वा देवीं तवाग्रतः । भूत्वा मूर्तिं परित्यज्य एकाकी विचराम्यहम्

“ਹੁਣੇ ਹੀ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂ? ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।”

Verse 195

इत्युक्त्वा स शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । गते तस्मिञ्छिवे तत्र संक्षोभः सुमहानभूत्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚ ਗਿਆ।

Verse 196

उमा प्रोवाच चेन्द्रादीन्ब्रह्मविष्णुगणांस्तथा । इदानीं किं मया कार्यं भवद्भिः शिववर्जितैः

ਉਮਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ?”

Verse 197

अत्रान्तरे च ये चान्ये देवास्तत्र समागताः । ऋषयश्चैव सिद्धाश्च तथा नारदपर्वतौ

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਿੱਧ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਰਵਤ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 198

गंगासरस्वतीनद्यो नागा यक्षाः समागताः । ब्रह्मादिभिः समालोच्य कथमेतद्भविष्यति

ਗੰਗਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀਆਂ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਿਪਟੇਗਾ—ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?”

Verse 199

विष्णुरुवाच । सहैव गम्यतां तत्र यत्र देवो गतः शिवः । स्वल्पा यासेन ते यान्तु नराः स्वर्गं शिवाज्ञया

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।”

Verse 200

सत्यलोके नरा यान्तु देवा यान्तु धरातलम् । रक्षोदानवदैत्यानां वरान्यच्छतु शंकरः

“ਮਨੁੱਖ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ; ਦੇਵਤਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰਣ। ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼, ਦਾਨਵ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਵਰ ਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।”

Verse 201

तेषां बाधा मया कार्या यै च स्युर्धर्मलोपकाः । हृष्टे शिवे मया कार्या व्यवस्था स्वर्गगामिनाम्

“ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਲੋਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਤਦ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੈਂ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕਰਾਂ।”

Verse 202

त्रयीधर्मं परित्यज्य येऽन्यं धर्ममुपासते । ते नरा नरकं यांतु यावदाभूतसंप्लवम्

ਜੋ ਤ੍ਰੈ-ਵੇਦ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੋਰ ਕੂਪਥ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਲਯ ਤਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।