Adhyaya 8

Verse 1

भोजराज उवाच । प्रभो सारस्वत मया श्रुतं माहात्म्यमुत्तमम् । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य गिरे रैवतकस्य च

ਭੋਜਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਸਾਰਸਵਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਦਾ ਉੱਤਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 2

विशेषेण स्वर्णरेखाभवस्य च जलस्य च । इदानीं श्रोतुमिच्छामि तीर्थोत्पत्तिं वदस्व मे

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਵਰਨਰੇਖਾ-ਭਵ ਦੇ ਜਲ ਬਾਰੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 3

ब्रह्मविष्णुशिवादीनां मध्ये कोऽयं व्यवस्थितः । केयं नदी स्वर्णरेखा सर्वपातकनाशिनी

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਇਹ ਇਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਸਵਰਨਰੇਖਾ ਨਦੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ?

Verse 4

कस्माद्ब्रह्मादया देवा अस्मिंस्तीर्थे समागताः । कथं नारायणो देवः स्वयमेव समागतः

ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ? ਅਤੇ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਸਵੈੰ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ?

Verse 5

हेमालयं परित्यज्य भवानी गिरिमूर्द्धनि । संस्थिता स्कन्दमादाय देवैरिन्द्रादिभिः सह

ਹੇਮਾਲਯ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਭਵਾਨੀ ਗਿਰਿ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗੀ; ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 6

सारस्वत उवाच । शृणु सर्वं महाराज कथयिष्ये सविस्तरम् । येन वै कथ्यमानेन सर्वपापक्षयो भवेत्

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਦੇ ਕਥਨ ਤੇ ਸ੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 7

पुरा ब्रह्मदिनस्यांते जगदेतच्चराचरम् । संहृत्य भगवान्रुद्रो ब्रह्मविष्णुपुरस्कृतः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਗੇ ਅਗੇ ਹੋ ਕੇ—ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਲਯ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲਿਆ।

Verse 8

तां च ते सकलां रात्रिमेकमूर्त्तिभवास्त्रयः । तिष्ठन्ति रात्रि पर्यन्ते पुनर्भिन्ना भवंति ते

ਉਸ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

ब्रह्मविष्णुशिवा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः । सृष्टिं करोति भगवान्ब्रह्मा पालयते हरिः

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਦੇਵ ਰਜਸ, ਸਤ੍ਤ੍ਵ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਪਾਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

सर्वं संहरते रुद्रो जगत्कालप्रमाणतः । तेनादौ भगवान्सृष्टो दक्षो नाम प्रजापतिः

ਰੁਦ੍ਰ ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਲ-ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਹਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ‘ਦਕਸ਼’ ਨਾਮਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 11

सर्वे संक्षेपतः कृत्वा ब्रह्माण्डं सचरा चरम् । भिन्ना देवास्त्रयो जाताः सत्यलोकव्यवस्थिताः

ਸੰਖੇਪ ਕਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨੂੰ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਸਮੇਤ—ਇਕਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਏ।

Verse 12

त्रयो भुवं समासाद्य कौतुकाविष्टचेतसः । कैलासं ते गिरिवरं समारूढाः सुरेर्वृताः

ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਮਨ ਮੋਹਿਤ ਸੀ। ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਨਾਮਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।

Verse 13

अहं ज्येष्ठो अहं ज्येष्ठो वादोऽभूद्ब्रह्मरुद्रयोः । तदा क्रुद्धो महादेवो ब्रह्माणं हन्तुमुद्यतः

‘ਮੈਂ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹਾਂ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਚ ਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹਾਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

विष्णुना वारितो ब्रह्मा न ते वादस्तु युज्यते । तत्त्वं नाहं यदा नेदं ब्रह्मांडं सचराचरम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਵਾਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੱਤਵਤಃ ਜਦ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ—ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ—ਹਾਲੇ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਮੈਂ (ਇਸ ਵੱਖਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਂਗ) ਨਹੀਂ ਸੀ…”

Verse 15

एक एव तदा देवो जले शेते महेश्वरः । जागर्ति च यदा देवः स्वेच्छया कौतुकात्ततः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕੋ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ-ਕੌਤੁਕ ਕਰਕੇ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅੱਗੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अनेन त्वं कृतः पूर्वमहं पश्चात्त्वया कृतः । ब्रह्मांडं कूर्मरूपेण धृतमस्य प्रसादतः

“ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਕੂੜਮ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡਾ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ।”

Verse 17

अनुप्रविष्टा ब्रह्मांडं प्रसादाच्छं करस्य च । सृष्टिस्त्वया कृता सर्वा मयि रक्षा व्यवस्थिता

“ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੂੰ ਰਚੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਟਿਕੀ ਹੈ।”

Verse 18

उदासीनवदासीनः संसारात्सारमीक्षते । एक एव शिवो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

“ਉਦਾਸੀਨ ਵਾਂਗ ਆਸਨ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਕੋ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਦੇਵ ਹੈ—ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਦੇਵ।”

Verse 19

पितामहत्वं संजातं प्रसादाच्छंकरस्य ते । प्रसादयामास हरं श्रुत्वा ब्रह्मा वचो हरेः

“ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ (ਪਿਤਾਮਹਾ) ਦਾ ਪਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।”

Verse 20

अनादिनिधनो देवो बहुशीर्षो महाभुजः । इत्यादिवेदवचनैस्ततस्तुष्टो महेश्वरः । प्राह ब्रह्मन्वरं यत्ते वृणीष्व मनसि स्थितम्

“ਦੇਵ ਅਨਾਦਿ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਅਨੇਕ-ਸ਼ਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਂਭੁਜ ਹੈ”—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੇਦ-ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤਿ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜੋ ਵਰ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ।”