Adhyaya 6

Verse 1

ईश्वर उवाच । अधुना संप्रवक्ष्यामि मंगलात्पश्चिमे व्रजेत् । तत्र सिद्धेश्वरं पश्येत्सर्वसिद्धिप्रदायकम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੰਗਲ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਵੇ; ਉੱਥੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 2

तत्रैव चक्रतीर्थं तु तीर्थकोटिफलप्रदम् । लोकेश्वरं स्वयंभूतं पूर्वमिंद्रेश्वरेति च

ਉੱਥੇ ਹੀ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਲੋਕేశਵਰ ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 3

दृष्ट्वा तं विधिवद्देवि ततो यक्षवनं व्रजेत् । मंगलात्पश्चिमे भागे यत्र देवी स्वयं स्थिता

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਯਕਸ਼ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਮੰਗਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਆਪ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 4

यक्षेश्वरी महाभागा वांछितार्थप्रदायिनी । तां संपूज्य विधानेन ततो वस्त्रापथं पुनः

ਯਕਸ਼ੇਸ਼ਵਰੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਮਨਚਾਹੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਵੇ।

Verse 5

गिरिं रैवतकं गत्वा कुर्याद्यात्राविधानतः । मृगीकुंडादितीर्थानि संति तत्रैव कोटिशः

ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਮ੍ਰਗੀਕੁੰਡ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।

Verse 6

यद्भुक्तिशिखरे देवि सीमालिंगं हि तत्स्मृतम् । दशकोटिस्तु तीर्थानि तत्र संति वरान ने

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਭੁਕਤਿਸ਼ਿਖਰ ਨਾਮਕ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੀਮਾਲਿੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਹੇ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੇ।

Verse 7

यत्र वै यादवाः सिद्धाः कलौ ये बुद्धिरूपिणः । शतसहस्रार्बुदं च लिंगं तत्रैव तिष्ठति

ਜਿੱਥੇ ਯਾਦਵ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਾਗ੍ਰਤ ਬੁੱਧੀ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਹੀ ‘ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਰਬੁਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 8

गजेंद्रस्य पदं तत्र तत्रैव रसकूपिकाः । सप्त कुण्डानि तत्रैव रैवते पर्वतोत्तमे

ਉੱਥੇ ਹੀ ਗਜੇਂਦ੍ਰ ਦਾ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਰਸ-ਕੂਪਿਕਾਵਾਂ—ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਰ ਦੇ ਕੂਏਂ—ਹਨ। ਰੈਵਤ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਹਨ।

Verse 9

अंबिका च स्थिता देवी प्रद्युम्नः सांब एव च । लिंगाकारे पर्वते तु तत्र तीर्थानि कोटिशः

ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤੇ ਸਾਂਬ ਵੀ। ਲਿੰਗ-ਆਕਾਰ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਓਥੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ।

Verse 10

मृगीकुंडं च तत्रैव कालमेघस्तथैव च । क्षेत्रपालस्वरूपेण महोदधि स्वयं स्थितः । दामोदरश्च तत्रैव भवो ब्रह्माडनायकः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਮ੍ਰਿਗੀ-ਕੁੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਲ-ਮੇਘ ਵੀ। ਮਹਾਸਾਗਰ ਆਪ ਹੀ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਓਥੇ ਹੀ ਦਾਮੋਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਵ—ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਨਾਇਕ—ਵੀ।

Verse 11

पार्वत्युवाच । श्रुतानि तव तीर्थानि देवेश वदतस्तव । गंगा सरस्वती पुण्या यमुना च महानदी

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਵਰਣਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਹ ਸੁਣੇ ਹਨ—ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ।

Verse 12

गोदावरी गोमती च नदी तापी च नर्मदा । सरयूः स्वर्णरेखा च तमसा पापनाशिनी

ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੇ ਗੋਮਤੀ; ਤਾਪੀ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ; ਸਰਯੂ ਤੇ ਸਵਰਨਰੇਖਾ; ਅਤੇ ਤਮਸਾ—ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ।

Verse 13

नद्यः समुद्रसंयोगाः सर्वाः पुण्याः श्रुता मया । मोक्षारण्यानि दिव्यानि ।दिव्यक्षेत्राणि यानि च

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਨਦੀਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਹਨ। ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਰਣ੍ਯਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

Verse 14

नगर्यो मुक्तिदायिन्यस्ताः श्रुतास्त्वत्प्रसादतः । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सूर्येंदुवरुणस्य च

ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ।

Verse 15

देवताना मृषीणां च संति स्थानान्यनेकशः । परं देव त्वया पुण्यं प्रभासं कथितं मम

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 16

तस्माद्यच्चाधिकं प्रोक्तं क्षेत्रं वस्त्रापथं त्वया । शृण्वंत्या च मया पूर्वं न पृष्टं कारणं तदा

ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।

Verse 17

इदानीं च श्रुतं सर्वं स्वस्थाहं कारणं वद । प्रभावं प्रथमं ब्रूहि क्षेत्रस्य च भवस्य च

ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 18

कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं शिवः केनात्र संस्थितः । स्वयंभूर्भगवान्रुद्रः कथं तत्र स्थितः स्वयम् । प्रभो मे महदाश्चर्यं वर्तते तद्वदाधुना

ਉਹ ਤੀਰਥ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ? ਸਵਯੰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸੇ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਦੱਸੋ।

Verse 19

ईश्वर उवाच । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रभावं प्रथमं शृणु । पश्चाद्भवस्य माहात्म्यं शृणु त्वं च वरानने

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਸੁਣ। ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਸੁਣ।

Verse 20

कान्यकुब्जे महाक्षेत्रे राजा भोजेति विश्रुतः । पुरा पुण्ययुगे धर्म्यः प्रजा धर्मेण शासति

ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਦੇ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਪੁੰਨਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 21

विशालाक्षो दीर्घबाहुर्विद्वान्वाग्ग्मी प्रियंवदः । सर्वलक्षणसंपूर्णो बह्वाश्चर्यविलोककः

ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਵਾਨ, ਵਾਕਚਾਤੁਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।

Verse 22

वनात्कदाचिदभ्येत्य वनपालोब्रवीदिदम् । आश्चर्यं भ्रमता देव वने दृष्टं मयाधुना

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੰਗਲੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਵਨਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਿਆਂ ਮੈਂ ਅੱਜ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।”

Verse 23

गिरौ विषमभूभागे वहुवृक्षसमाकुले । मृगयूथगता नारी मया दृष्टा मृगानना

ਪਹਾੜ ਦੇ ਔਖੇ-ਟੇਢੇ ਭੂਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਇਕ ਨਾਰੀ ਵੇਖੀ—ਹਿਰਣੀ ਵਰਗਾ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਸੀ।

Verse 24

मृगवत्प्लवते बाला सदा तत्रैव दृश्यते । इति श्रुत्वा वचो राजा तुष्टस्तस्मै धनं ददौ

“ਉਹ ਬਾਲਾ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

चतुरं तुरगं दिव्यं वाससी स्वर्णभूषणम् । इदानीमेव यास्यामि सेनाध्यक्ष त्वया सह

“ਇੱਕ ਚੁਸਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਘੋੜਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਲਿਆਓ। ਹੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲਾਂਗਾ।”

Verse 26

अश्वानां दशसाहस्रं वागुराणां त्वनेकधा । पत्तयो यांतु सर्वत्र वेष्टयंतु गिरिंवरम्

“ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੁੜਸਵਾਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਾਓ; ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਚੰਗੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲੈਣ।”

Verse 27

न हंतव्यो मृगः कश्चिद्रक्षणीया हि सा मृगी । स्त्रीवेषधारिणी नारी मृगी भवति भूतले

ਕੋਈ ਵੀ ਹਿਰਣ ਕਦੇ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਹਿਰਣੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਰੱਖਿਆਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਵੇਸ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਹਿਰਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 28

क्व यास्यति वराकी सा मद्बलैः परिपीडिता । शस्त्रास्त्रवर्जितं सैन्यं वनपालपदानुगम्

ਮੇਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਪੀੜਤ ਉਹ ਬੇਚਾਰੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਗੀ? ਇਹ ਦਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵਨਪਾਲ ਦੇ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।

Verse 29

अहोरात्रेण संप्राप्तं बहुव्याधजनाग्रतः । अश्वाधिरूढो बलवान्भोजराजो ययौ स्वयम्

ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਅੱਗੇ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਆਪ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 30

निःशब्दपदसञ्चारः संज्ञासंकेतभाषकः । गिरिं संवेष्टयामास वागुराभिः स्वयं नृपः

ਨਿਸ਼ਬਦ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 31

वनपालेन सहितो मृगयूथं ददर्श सः । सा मृगी मृगमध्यस्था नारीदेहा मुखे मृगी । मृगवच्चेष्टते बाला धावते च मृगैः सह

ਵਨਪਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਹਿਰਣੀ ਸੀ—ਦੇਹ ਨਾਰੀ ਦੀ, ਪਰ ਮੁਖ ਹਿਰਣ ਦਾ। ਉਹ ਬਾਲਾ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀ ਅਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਦੌੜਦੀ ਸੀ।

Verse 32

अश्वगंधान्समाघ्राय सन्त्रस्ता मृगयूथपाः । क्षुब्धा भ्रान्ताः क्षणे तस्मिन्सर्वे यांति दिशो दश

ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗੰਧ ਸੁੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਅਗੂ ਡਰ ਗਏ। ਘਬਰਾਏ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਉਸੇ ਪਲ ਸਭ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਪਏ।

Verse 33

मृगवक्त्रा तु या नारी मृगैः कतिपयैः सह । प्लवमाना निपतिता वागुरायां विचेतना

ਪਰ ਹਿਰਣ-ਮੁਖੀ ਉਹ ਨਾਰੀ ਕੁਝ ਹਿਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਛਾਲ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

Verse 34

बलाध्यक्षेण विधृता मृगैः सह शनैर्नृपः । ददर्श महदाश्चर्यं भोजराजो जनैर्वृतः

ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਜਾ ਭੋਜਰਾਜਾ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।

Verse 35

ततः कोलाहलो जातः परमानंदिनिस्वनः । मृगैः सह समानिन्ये कान्यकुब्जं मृगीं नृपः

ਤਦ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚ ਗਿਆ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਭਰੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉੱਠੀਆਂ। ਹਿਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ‘ਹਿਰਣੀ’ ਨੂੰ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਲੈ ਆਇਆ।

Verse 36

दिव्यवस्त्रसमाच्छन्ना दिव्याभरणभूषिता । नरयानस्थिता नारी प्रविवेश मृगैर्वृता

ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਉਹ ਨਾਰੀ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 37

वादित्रैर्ब्रह्मघोषैश्च नीयते नृपमंदिरम् । जनैर्जानपदैर्मार्गे दृश्यते नृपमन्दिरे

ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਬ੍ਰਹਮਘੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਨਗਰ-ਜਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਨਿਵਾਸ ਅੰਦਰ ਵੀ ਉਹ ਦਿਸੀ।

Verse 38

नीयमाना नागरैश्च महदाश्चर्यभाषकैः । पुण्ये मुहूर्त्ते संप्राप्ते सा मृगी नृपमन्दिरम्

ਨਗਰ-ਜਨ ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੁੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗੀ-ਕੰਨਿਆ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ।

Verse 39

प्रतीहारेण राजेन्द्र वचसा वारितो जनः । गतः सेनापतिः सैन्यं गृहीत्वा स्वनिकेतनम्

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਭੀੜ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 40

राजापि स्वगृहं प्राप्य स्नात्वा संपूज्य देवताः । तां मृगीं स्नापयामास दिव्यगन्धानुलेपनाम्

ਰਾਜਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗੀ-ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਨ੍ਹੁਆ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 41

कुङ्कुमेन विलिप्तांगीं दिव्यवस्त्रावगुंठिताम् । यथोचितं यथास्थानं दिव्याभरणभूषिताम्

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ‘ਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਮਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਗਈ। ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ, ਯਥਾਸਥਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 42

एकांते निर्जने राजा बभाषे चारुलोचनाम् । का त्वं कस्य सुता केन कारणेन मृगैः सह

ਇਕਾਂਤ ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁੰਦਰ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੈਂ?”

Verse 43

स्त्रीणां शरीरं ते कस्मान्मृगीणां वदनं कुतः । इति सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

“ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਪਰ ਮ੍ਰਿਗੀ ਵਰਗਾ ਮੁਖ ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਮੇਰਾ ਕੌਤੂਹਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।”

Verse 44

एवं सा प्रोच्यमानापि न बभाषे कथंचन । मूकवन्न विजानाति न च भुंक्ते सुलोचना

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੀ। ਮੂਕ ਵਰਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 45

न भुंक्ते पृथिवीपालो न राज्यं बहु मन्यते । न दारैर्विद्यते कार्यं नाश्वैर्न च गजै रथैः

ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ ਨੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਿਆ। ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ, ਨਾਂ ਘੋੜਿਆਂ, ਨਾਂ ਹਾਥੀਆਂ, ਨਾਂ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 46

तदेव राज्यं ते दारास्ते गजास्तद्धनं बहु । प्रमदामदसंरक्तं यत्र संक्रीडते मनः

ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਰਾਜ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਮਦ ਨਾਲ ਮਸਤ ਮਨ ਖੇਡਦਾ ਤੇ ਰਮਦਾ ਹੈ।

Verse 47

आहूयाह प्रतीहारं तया संमोहितो नृपः । पुरोधसं गुरुं विप्रानाचार्याञ्छीघ्रमानय

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਰਾਜਾ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਤੁਰੰਤ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਓ।”

Verse 48

दैवज्ञानथ मन्त्रज्ञान्भिषजस्तांत्रिकांस्तथा । इति सन्नोदितो राज्ञा प्रतीहारो ययौ स्वयम्

ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਆਪ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ, ਦੇਵ-ਲੱਛਣ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੰਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਵੈਦ ਅਤੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਿਪੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਣ ਲਈ।

Verse 49

आजगाम स वेगेन समानीय द्विजोत्तमान् । राज्ञे विज्ञापयामास देव विप्राः समागताः

ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।”

Verse 50

प्रवेशय गुरुं द्वाःस्थं संप्राप्तान्मद्धिते रतान् । इति सन्नोदितो राज्ञा तथा चक्रे स बुद्धिमान्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਾਰਸਥ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆਓ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ।” ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਓਹੀ ਕੀਤਾ।

Verse 51

अभ्युत्थाय नृपः पूर्वं नमस्कृत्य प्रपूज्य च । आसनेषूपविष्टांस्तान्बभाषे कार्यतत्परः

ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 52

इदमाश्चर्यमेवैकं कथं शक्यं निवेदितुम् । जानीत हि स्वयं सर्वे लोकतः शास्त्रतोऽपि वा

ਇਹ ਤਾਂ ਇਕੋ ਅਦਭੁਤ ਅਚੰਭਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 53

कथमेषा समुत्पन्ना कस्येदं कर्मणः फलम् । अस्यां केन प्रकारेण वचनं मानुषं भवेत्

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਬਾਣੀ ਕਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 54

स्वयं मनुष्यवदना कथमेषा भविष्यति । सावधानैर्द्विजैर्भूयः सर्वं संचिन्त्य चोच्यताम्

ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਨੁੱਖ-ਮੁਖੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸਾਵਧਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ।

Verse 55

विप्रा ऊचुः । देव सारस्वतो नाम कुरुक्षेत्रे द्विजोत्तमः । ऊर्द्ध्वरेताः सरस्वत्यां तपस्तेपे जितेन्द्रियः

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਸਾਰਸਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ—ਉਰਧ੍ਵਰੇਤਾ, ਜਿਤੇੰਦ੍ਰਿਯ—ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 56

कथयिष्यति सर्वं ते तेनादिष्टा मृगी स्वयम् । इति श्रुत्वा वचो राजा ययौ सारस्वतं द्विजम्

ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੇਗਾ; ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿਰਣੀ ਆਪ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸਾਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 57

सरस्वतीजले स्नातं प्रभासे ध्यानतत्परम् । दृष्ट्वा प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं तं प्रणम्य च । उपविष्टो नृपो भूमौ प्रांजलिः सञ्जितेन्द्रियः

ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ, ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ।

Verse 58

मनुष्यपदसंचारं श्रुत्वा ज्ञात्वा च कारणम् । सारस्वतो बभाषेऽथ तं नृपं भक्तितत्परम्

ਮਨੁੱਖੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 59

सारस्वत उवाच । भोजराज शुभं तेस्तु ज्ञातं तत्कारणं मया । मृगानना त्वया नारी समानीता वनात्किल

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭੋਜਰਾਜ, ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹਿਰਣੀ-ਮੁਖੀ ਇਕ ਨਾਰੀ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ।”

Verse 60

महदाश्चर्यमेवैतत्तव चेतसि वर्त्तते । आदिष्टा तु मया बाला सर्वं ते कथयिष्यति

“ਇਹੀ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਵੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗੀ।”

Verse 61

जानाम्यहं महाराज चरित्रं जन्म यादृशम् । आश्चर्यं संभवेल्लोके कथ्यमानं तया स्वयम्

“ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਕਹੇਗੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਚੰਭਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 62

इत्यादिश्य गतो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा । अहोरात्रद्वयेनैव संप्राप्तो नृप मन्दिरम्

ਇਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਸੂਰਜ-ਸਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਦਿਨ ਤੇ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 63

प्रविश्य च मृगीं दृष्ट्वा यत्रास्ते मृगलोचना । तया सारस्वतो ज्ञातो धर्मज्ञः सर्वविद्द्विजः

ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਲੋਚਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਸਵਤ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਦ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।

Verse 64

मृग्युवाच । एष सर्वं हि जानाति कारणं यच्च यादृशम् । वर्त्तमानं भविष्यं च भूतं यद्भुवनत्रये

ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ; ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਭੂਤਕਾਲ ਹੈ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ।”

Verse 65

एतेन मरणं ज्ञातं मदीयं पूर्वजन्मनि । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे तपस्तप्तं भवालये

“ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ—ਜਦੋਂ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਦੇ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।”

Verse 66

विधूय कलुषं सर्वं ज्ञानमुत्पाद्य यत्नतः । जरामरणनिर्मुक्तः प्रत्यक्षं दृष्टवान्भवम्

“ਸਾਰੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਝਾੜ ਕੇ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਰਾ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 67

अस्य तुष्टो भवो देवो ज्ञातं तीर्थस्य कारणम् । आदिष्टया मया वाच्यं भवेज्जन्मनि कारणम्

ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਵ ਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ।

Verse 68

इति चिन्तापरा यावत्तावद्विप्रः समागतः । तस्मै प्रणामपरमा मूर्च्छिता निपपात सा

ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਤਦੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 69

अथ सारस्वतो ज्ञानाज्ज्ञातवान्कारणं च तत् । आनयन्तु द्विजा वेगात्कलशं तोयसंभृतम्

ਫਿਰ ਸਰਸਵਤੀ-ਜਨਿਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਲਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਓ।”

Verse 70

सवौंषधीः पल्लवांश्च दूर्वाः पुष्पाणि चाक्षतान् । धूपं च चंदनं चैव गोमयं मधुसर्पिषी

“ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਪੱਲਵ, ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ; ਨਾਲ ਹੀ ਧੂਪ ਤੇ ਚੰਦਨ, ਗੋਬਰ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਘੀ ਵੀ ਲਿਆਓ।”

Verse 71

इत्यादिष्टैर्द्विजैर्वेगात्समानीतं नृपाज्ञया । उपलिप्य च भूभागं स्वस्तिकं संनिवेश्य च

ਇਉਂ ਆਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਆ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 72

तत्राग्निकार्यं कृत्वाऽथ वेदान्कुंभे निधाय सः । इन्द्रं तस्मिंश्च विन्यस्य दिक्पालांश्च यथाक्रमम् । हुत्वाग्निं स चरुं कृत्वा ग्रहपूजामकारयत्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਗਨਿਕਾਰ੍ਯ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਧਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਚਰੂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ।

Verse 73

तोयं सुवर्णपात्रस्थं कृत्वा कुंभान्स्वयं गुरुः । अभिषेकं ततश्चक्रे मुहूर्ते सार्वकामिके

ਗੁਰੂ ਨੇ ਸੁਵਰਨ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਸਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਰਵਕਾਮਿਕ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 74

अभिषिक्ता तु सा तेन पूता स्नानार्थवारिणा । जाता सचेतना बाला सर्वं पश्यति चक्षुषा

ਉਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ-ਅਰਥ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ; ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਫ਼ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ।

Verse 75

शृणोति सर्वं जानाति चरित्रं पूर्वजन्मनः । बदरीफलमात्रं तु पुरोडाशं ददौ गुरुः

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦੀ, ਸਭ ਜਾਣਦੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਈ। ਤਦ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿੱਤਾ—ਕੇਵਲ ਬਦਰੀ ਫਲ ਜਿਤਨਾ।

Verse 76

तयोपभुक्तं यत्नेन ततश्चक्रे स मार्ज्जनम् । मानुषे वचने कर्णे ददौ ज्ञानं गुरुस्ततः

ਉਸ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਰਜਨ—ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਚਨ ਉਸ ਦੇ ਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 77

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा ततः सा च मृगानना । भोजराजाय सर्व च चरित्रं पूर्वजन्मनः

ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ-ਮੁਖੀ (ਕੋਮਲ-ਮੁਖੀ) ਨੇ ਫਿਰ ਭੋਜਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।

Verse 78

वक्तुं प्रचक्रमे बाल्याद्यद्वृत्तं पूर्वजन्मनि । नमस्कृत्य गुरुं पूर्वं ब्राह्मणान्क्षत्रियांस्तथा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੇ ਵਰਤਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ; ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 79

मृग्युवाच । न विषादस्त्वया कार्यो राजञ्च्छ्रुत्वा मयोदितम् । इतस्त्वं सप्तमे स्थाने कलिंगाधिपतेः सुतः

ਮ੍ਰਿਗ੍ਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਸੱਤਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮੇਗਾ।”

Verse 80

मृते पितरि बालस्त्वं स्वभिषिक्तः स्वमंत्रिभिः । अहं हि वंगराजस्य संजाता दुहिता किल

“ਜਦ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਹਾਲੇ ਬਾਲਕ ਸੀ; ਤਾਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਵੰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮੀ ਸੀ।”

Verse 81

परिणीता त्वया देव पित्रा दत्ता स्वयं नृप । त्वयाऽहं पट्टमहिषी कृता योषिद्वरा यतः

“ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੱਟਮਹਿਸ਼ੀ—ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ—ਬਨਾਇਆ।”

Verse 82

युवा जातः क्रमेणैव हिंस्रः क्रूरो बभूव ह । न वेदशास्त्रकुशलो दयाधर्मविवर्जितः

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਹਿੰਸਕ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।

Verse 83

लुब्धो मानी महाक्रोधी सत्याचार बहिष्कृतः । न देवं न गुरुं विप्रान्नो जानाति दुराशयः

ਲੋਭੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੋਰਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ।

Verse 84

विरक्ता हि प्रजास्तस्य ब्राह्मणोच्छेदकारकः । समासन्नैर्नृपैस्तस्य देशः सर्वो विलुंपितः । सैन्यं सर्वं समादाय युद्धायोपजगाम सः

ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਨੇੜਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਲੁੱਟ ਲਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਕੂਚ ਕੀਤਾ।

Verse 85

सहैवाहं गता देव युद्धं जातं नृपैः सह । हारितं सैनिकैस्तस्य गता नष्टा दिशो दश

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਹਾਰ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 86

त्यक्त्वा धर्मं निजं राजा पलायनपरोऽभवत् । गच्छमानस्तु नृपतिः शत्रुभिः परिपीडितः

ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕੇਵਲ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰਿਆ ਤੇ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 87

तवास्मिवादी दुष्टात्मा हतो लोकविरोधकः । देहं तस्य गृहीत्वाग्नौ प्रविष्टाहं नृपोत्तम

ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ', ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 88

मृतस्यैवं गतिर्नास्ति नरके स विपच्यते । मृतं कांतं समादाय भार्याग्नौ प्रविशेद्यदि

ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਖ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਕੋਈ ਸਦਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ...

Verse 89

सा तारयति पापिष्ठं यावदाभूतसंप्लवम् । इह पापक्षयं कृत्वा पश्चात्स्वर्गे महीयते

ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਂਪਾਪੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਲੋ ਤੱਕ ਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 90

अतस्त्वं ब्राह्मणो जातो देशे मालवके नृप । तस्यैव तत्र भार्याहं संभूता ब्राह्मणी नृप

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੂੰ ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

Verse 91

धनधान्यसमृद्धोऽभूत्तथा जीवधनाधिकः । मृतः पिता मृता माता स च भ्रातृविवर्जितः

ਉਹ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਸੀ।

Verse 92

धनधान्यसमृद्धोऽपि लुब्धो भ्रमति भूतले । अतीव कोपनो विप्रो वेदपाठविवर्जितः

ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਲੋਭ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋਇਆ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।

Verse 93

स्नानसंध्यादिहीनश्च मायावी याचते जनम् । भक्तिं करोमि परमां स च क्रुध्यति मां प्रति

ਸਨਾਨ, ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮਾਇਆਵੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 94

संतानं तस्य वै नास्ति धनरक्षापरो हि सः । न ददाति न चाश्नाति न जुहोति स रक्षति

ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹਵਨ ਕਰਦਾ—ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਬਚਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 95

न तर्पणं तिलैर्विप्रो विदधात्यतिलो भतः । कार्त्तिकेऽपि च संप्राप्ते विष्णुपूजाविवर्जितः

ਅਤਿ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 96

दीपं ददाति नो विप्रो मासमेकं निरन्तरम् । न भुंक्ते शाकपत्रं स एकाहारो निरंतरम्

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੀ ਦੀਵਾ-ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਗ-ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ; ਸਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 97

मासे नभस्ये संप्राप्ते प्राप्ते कृष्णे नृपोत्तम । न करोति गृहे श्राद्धं स्नानतर्पणवर्जितः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜਦੋਂ ਨਭਸ੍ਯ ਮਹੀਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਆਇਆ, ਉਹ ਸਨਾਨ ਤੇ ਤਰਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 98

न जानाति दिनं पित्र्यं पक्षमेकं निरन्तरम् । अन्यत्र भुंक्ते विप्रोऽसौ क्षयाहेऽपि समागते

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯ ਦਿਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਕ੍ਸ਼ਯਾਹ ਆ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਵਜ-ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਦਬ ਬਿਨਾ।

Verse 99

मकरस्थेऽपि संक्रांतौ कृशरान्नं ददाति न । तिलान्सुवर्णं तारं वा वस्त्रं वा फलमेव च । शाकपत्रं स पुष्पं वा न ददाति तथेंधनम्

ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ‘ਤੇ ਵੀ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰ ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਨਾ ਤਿਲ, ਨਾ ਸੁਵਰਨ, ਨਾ ਚਾਂਦੀ, ਨਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਨਾ ਫਲ; ਨਾ ਸਾਗ-ਪੱਤਾ, ਨਾ ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇੰਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 100

गवां गवाह्निकं नैव कथं मुक्तिर्भविष्यति । न याति विष्णुशरणं संप्राप्ते दक्षिणायने

ਜੇ ਉਹ ਗਊਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨ ਆ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 101

धेनुं ददाति नो विप्रो ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦੁੱਧਾਰੂ ਧੇਨੂ ਦਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 102

एकापि दत्ता सुपयस्विनी सा सवस्त्रघंटाभरणोपपन्ना । वत्सेन युक्ता हि ददाति दात्रे मुक्तिं कुलस्यास्य करोति वृद्धिम्

ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਕ ਗਾਂ ਵੀ, ਕੱਪੜੇ, ਘੰਟੀ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਬੱਛੜੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 103

यावंति रोमाणि भवंति तस्यास्तावंति वर्षाणि महीयते सः । ब्रह्मालये सिद्ध गणैर्वृतोऽसौ संतिष्ठते सूर्यसमानतेजाः

ਉਸ ਗਾਂ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦਾਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 104

देवालयं नो विदधाति वापीं कूपं तडागं न करोति कुण्डम् । पुण्यं विवाहं सुजनोपकारं नासौ सतां वा द्विजमंदिरं च

ਉਹ ਨਾ ਦੇਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਵੜੀ, ਨਾ ਕੂਆਂ; ਨਾ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੁੰਡ। ਨਾ ਪੁੰਨਮਈ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ; ਨਾ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 105

धनं सदा भूमिगतं करोति धर्मं न जानाति कुलस्य चासौ । अहं हि तस्यानुगता भवामि कथं हि कांतं परिवं चयामि

ਉਹ ਸਦਾ ਧਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਜਾਵਾਂ?

Verse 106

एवं हि वर्त्तमानः स कालधर्ममुपेयिवान् । धनलोभान्मया देव मरणं परिवर्जितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਾਲ-ਧਰਮ, ਅਰਥਾਤ ਮੌਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 107

पश्यन्त्या गोत्रिभिः सर्वं गृहीतं धनसंचयम् । कालेन महता देव मृताऽहं द्विजमंदिरे

ਮੇਰੇ ਗੋਤ੍ਰੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ, ਸਾਰਾ ਧਨ-ਸੰਚੈ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਈ।

Verse 108

श्वेतसर्पः समभवद्देशे तस्मिन्नरोत्तम । तत्रैवाहं ब्राह्मणस्य संजाता तनया नृप

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਵੇਤ ਸੱਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ।

Verse 109

वर्षेष्टमे तु संप्राप्ते परिणीता द्विजन्मना । तस्मिन्नेव गृहे सर्पो मदीये वसते नृप

ਅੱਠਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਇਕ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਹ ਸੱਪ ਵੱਸਦਾ ਸੀ—ਮੇਰੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ।

Verse 110

भार्या ममेति संदष्टो रात्रौ भर्त्ता महा हिना । मृतोऽपि ब्राह्मणैः सर्पो लगुडैर्विनिपातितः

ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਭਾਰਿਆ ਹੈ” ਸਮਝ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਵੱਲੋਂ ਡੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸੱਪ ਭਾਵੇਂ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਟਕ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 111

वैधव्यं मम दत्त्वा तु द्विजसर्पौ मृतावुभौ । पित्रा मात्रा महाशोकं कृत्वा मे मुण्डितं शिरः

ਮੈਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਕਰ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜ ਅਤੇ ਸੱਪ—ਦੋਵੇਂ ਮਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਵਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 112

वसाना श्वेतवस्त्रं च विष्णुभक्तिपरायणा । मासोपवासनिरता यानि तीर्थान्यनेकशः

ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਈ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।

Verse 113

सर्पस्तु मकरो जातो गोदावर्यां शिवालये । देवं भीमेश्वरं द्रष्टुं गताऽहं स्वजनैः सह

ਉਹ ਸੱਪ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ (ਮਕਰਾ) ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।

Verse 114

यावत्स्नातुं प्रविष्टाऽहं वृता सर्वजनैर्नृप । मकरेण तदा दृष्टा भार्येयं मम वल्लभा । गृहीता मकरेणाहं नेतुमंतर्जले नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਦ ਉਸ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ," ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗਾ।

Verse 115

हाहाकारः समभवज्जनः क्षुब्धः समंततः । कुंताघातेन केनासौ मकरस्तु निपातितः

ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਘਬਰਾ ਗਏ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੇਜੇ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮਗਰਮੱਛ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 116

झषवक्त्रः स्थिता चाहं मृता कृष्टा जनैर्बहिः । अग्निं दत्त्वा जले क्षिप्त्वा भस्म लोका गृहान्गताः

ਮੱਛੀ ਵਰਗੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਮਰੀ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਸਥੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।

Verse 117

स्त्रीवधाल्लुब्ध्वको जातो झषस्तीर्थप्रभावतः । मानुषीं योनिमापन्नस्तस्मिन्नेव महावने

ਇਸਤ੍ਰੀ-ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੁੱਬਧਕ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਪਰ ਝਸ਼-ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸੇ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 118

अग्नेर्जलाच्च सर्पाच्च गजात्सिंहादवृषादपि । झषाद्विस्फोटकान्मृत्युर्येषां ते नरके गताः

ਜੋ ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਸੱਪ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਬਲਦ, ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਫੋੜੇ-ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 119

आत्महा भ्रूणहा स्त्रीहा ब्रह्मघ्नः कूटसाक्ष्यदः । कन्याविक्रयकर्ता च मिथ्या ब्रतधरस्तु यः

ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭ੍ਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤਕ, ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਘੋਰ ਪਾਪੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 120

विक्रीणाति क्रतुं यस्तु मद्यपः स्याद्द्विजस्तु यः । राजद्रोही स्वर्णचौरो ब्रह्मवृत्तिविलोपकः

ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਹੋ ਕੇ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਜੀਵਿਕਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਹਾ-ਅਪਰਾਧੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹਨ।

Verse 121

गोघ्नस्तु निक्षेपहरो ग्रामसीमाहरस्तु यः । सर्वे ते नरकं यांति या च स्त्री पतिवंचका

ਗਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ, ਅਮਾਨਤ (ਨਿਕਸ਼ੇਪ) ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੀਮਾ-ਭੂਮੀ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਜੋ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛਲਦੀ ਹੈ।

Verse 122

झषमृत्युप्रभावेन जाता क्रौंची वने नृप । गोदावरीवने व्याधो भ्रमते मृगमार्गकः

ਮੱਛੀ-ਜਨਿਤ ਮੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੌਂਚੀ (ਮਾਦਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ) ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਲੱਭਦਾ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।

Verse 123

वने क्रौंचः सकामो मां मुदा कामयितुमुद्यतः । दृष्टाहं भ्रमता तेन व्याधेनाकृष्य कार्मुकम्

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਮ-ਭਰਿਆ ਨਰ ਕ੍ਰੌਂਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਸੀ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਭਟਕਦੇ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।

Verse 124

हतः क्रौंचो मृतो राज न्नष्टा स्थानादहं ततः । गोदावरीवने तस्मिन्नेवंरूपं ददर्श तम्

ਕ੍ਰੌਂਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਸੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।

Verse 125

ऋषिर्व्याधं शशापाथ दृष्ट्वा कर्म विगर्हितम् । कामधर्ममकुर्वाणं प्रिया संभाषतत्परम् । क्रौंचं त्वमवधीर्यस्मात्तस्मात्सिंहो भविष्यसि

ਫਿਰ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ—ਜਦੋਂ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਧਰਮਕ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਸੀ, ਤੂੰ ਕ੍ਰੌਂਚ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਿੰਘ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 126

ऋषिस्तेन विनीतेन स्थित्वा सन्तोषितो नृप । ऋषिर्वदति तस्याग्रे न मे मिथ्या वचो भवेत्

ਉਸ ਨਿਮਰ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 127

सिंहस्थस्य प्रसादं ते करिष्ये मुक्तिहेतवे । सुराष्ट्रदेशे भविता सिंहो रैवतके गिरौ

ਜਦ ਤੂੰ ਸਿੰਹ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ। ਸੁਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਸਿੰਹ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 128

वस्त्रापथे महा क्षेत्रे मुक्तिस्ते विहिता ध्रुवा । इत्युक्त्वा स ऋषिर्देव गतो भीमेश्वरं प्रति । दुर्वचःश्रवणाद्व्याधः क्रमात्पंचत्वमाययौ

ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਿਯਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਪਾਪਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰਮਸ਼਼ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 129

क्रौंची क्रौंचवियोगेन गता सा च वनांतरे । मृता दैववशाज्जाता मृगी रैवतके गिरौ

ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੌਂਚ-ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਦੈਵ-ਵਸ਼ ਮਰ ਕੇ ਉਹ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮ੍ਰਿਗੀ (ਹਿਰਣੀ) ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ।

Verse 130

मृगयूथगता नित्यं मोदते मदविह्वला । व्याधः सिंहः समभवद्गिरेस्तस्य महावने

ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗੀ ਯੌਵਨ-ਮਦ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਹ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 131

कामार्ता भ्रमता दृष्टा मृगी सिंहेन यत्नतः । तत्र संभ्रमते नित्यं सिंहश्चापि मृगी वने

ਕਾਮ-ਪੀੜਿਤ ਭਟਕਦੀ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੂੰ ਸਿੰਹ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਹ ਵੀ ਸਦਾ ਮ੍ਰਿਗੀ ਦੇ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 132

सिंहोऽपि दैवयोगेन ममेयमिति मन्यते । परं हिंस्रस्वभावेन तामादातुं प्रचक्रमे

ਦੈਵੀ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸਿੰਹ ਨੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ—“ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੈ।” ਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿੰਸਕ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹੜਪਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 133

चलत्वं मृगजातीनां विहितं वेधसा स्वयम् । पुनर्गता मृगी यूथं क्रीडते चारुलोचना

ਮ੍ਰਿਗ-ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਰਣੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 134

भवस्य पश्चिमे भागे तत्र रैवतके गिरौ । अनुयातः शनैः सोऽथ मृगेन्द्रो मृगयूथपः । उत्पपात ततः सिंहो संघस्य मूर्द्धनि

ਭਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਉੱਥੇ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਗੇੰਦਰ—ਝੁੰਡ ਦਾ ਅਗੂ—ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੱਲਿਆ। ਤਦ ਸਿੰਹ ਨੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰੀ।

Verse 135

सिंहस्य न मृगैः कार्यं हरिणीं प्रति पश्यतः । यत्र सा हरिणी याति ययौ सिंहस्तथैव ताम्

ਸਿੰਹ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਸੀ; ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਹਰਣੀ ਨੂੰ ਹੀ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਰਣੀ ਗਈ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਸਿੰਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ।

Verse 136

यदा वेगं मृगी चक्रे सिंहः कुद्धस्तदा वने । सिंहोऽपि वेगवाञ्जातो मृगीवेगाधिकोऽभवत्

ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਰਣੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਦੌੜ ਲਾਈ, ਤਦ ਸਿੰਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿੰਹ ਵੀ ਵੇਗਵਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਹਰਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ।

Verse 137

यदा सिंहेन संक्रांता ददौ झम्पां मृगी तु सा । भवस्याग्रे नदीतोये पतिता जलमूर्द्धनि

ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਹਿਰਨੀ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ।

Verse 138

लंबते तु शरीरं मे वेणौ प्रोतं शिरो मम । सिंहः सहैव पतितो मृतः पयसि मध्यतः

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 139

स्वर्णरेषाजले देव विशीर्णं मम तद्वपुः । न तु वक्त्रं निपतितं त्वक्सारशिरसि स्थितम्

ਹੇ ਦੇਵ, ਸਵਰਨਰੇਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਖਿੱਲਰ ਗਿਆ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ—ਇਹ ਬਾਂਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 140

एतच्चरित्रं यत्सर्वं दृष्टं सारस्वतेन वै । तत्तीर्थस्य प्रभावेन सिंहस्त्वं समजायथाः

ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਸਾਰਸਵਤ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 141

इदं हि सप्तमं जन्म सर्वपापक्षयोदयम् । कान्यकुब्जे महादेशे राजा भोजेतिविश्रुतः

ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਜਨਮ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਾਨਯਕੁਬਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੋਜ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੈ।

Verse 142

अहं हि हरिणीगर्भे जाता मानुषरूपिणी । जातं वक्त्रं मृगीणां मे यस्मान्न पतितं जले

ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਮੈਂ ਹਰਣੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਹਰਣੀ ਦਾ ਮੁਖ ਮਿਲਿਆ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।