Adhyaya 14

Verse 1

सारस्वत उवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे नगरे वामने पुरा । पुत्रशोकाभिसंतप्तो वसिष्ठो भगवानृषिः

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਦੇ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਵਾਮਨ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਉੱਥੇ ਆਇਆ।

Verse 2

आजगाम तपस्तप्तुं स्वर्णरेखानदीतटे । ईशानकोणे नगरात्स्वर्णरेखानदीजले

ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਰਨਰੇਖਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਆਇਆ—ਨਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਕੋਨੇ ਵੱਲ, ਸਵਰਨਰੇਖਾ ਦੇ ਜਲਾਂ ਕੋਲ।

Verse 3

स्नात्वा ध्यात्वा शिवं देवं मनसाऽचिन्तयद्यदा । तदा रुद्रः समायातस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः । महर्षे तव तुष्टोऽहं किं करोमि वदस्व तत्

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । यदि तुष्टो महादेव वरो देयो ममाधुना । तदाऽत्र भवता स्थेयं यावदाचंद्रतारकम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ—ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਵਾਸ ਕਰੋ।

Verse 5

अत्र स्नानं करिष्यंति ये नराः पापकर्मिणः । तेषां पापक्षयो देव कर्तव्यो भवता सदा

ਇੱਥੇ ਜੋ ਪਾਪਕਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਹੇ ਦੇਵ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੀਂ।

Verse 6

नरा ये पापकर्माणः पूजयंति त्रिलोचनम् । तान्नरान्नय देवेश विमानैः शिवमंदिरम्

ਜੋ ਪਾਪਕਰਮੀ ਨਰ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਮਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਦਰ ਧਾਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾ।

Verse 7

सारस्वत उवाच । तथेत्युक्ता हरो देवस्तत्रैवांतर धीयत । हिरण्यकशिपुं हत्वा नरसिंहो महाबलः । त्रैलोक्यमिंद्राय ददौ कालरुद्रं स्वयं ययौ

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਥਾਸਤੁ।” ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵ ਹਰ ਤੁਰੰਤ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨਰਸਿੰਹ ਨੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਅਤੇ ਆਪ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 8

तदन्वये बलिर्जातः स चातीव बला धिकः । एकातपत्रां पृथिवीं बलिश्चक्रे बलाधिकः । अकृष्टपच्या सुजला धरित्री सस्यशालिनी

ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਅਤਿ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਬਲਾਧਿਕ ਬਲੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ‘ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਹੇਠ’ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਇਕ ਰਾਜ ਹੇਠ ਇਕਤ੍ਰ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਬਿਨਾ ਜੋਤਿਆਂ ਹੀ ਫਸਲ ਦੇਂਦੀ, ਸੁਜਲ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 9

गन्धवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च । आस्कन्धफलिनो वृक्षाः पुटके पुटके मधु

ਫੁੱਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਫਲ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਦਰੱਖਤ ਤਣੇ ਤੱਕ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਗੁਫਾ ਤੇ ਹਰ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਹੀ ਮਧੁ ਸੀ।

Verse 10

चतुर्वेदा द्विजाः सर्वे क्षत्रिया युद्धकोविदाः । गोषु सेवापरा वैश्याः शूद्राः शुश्रूषणे रताः

ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜ ਚਾਰੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ; ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਸਨ; ਵੈਸ਼ ਗੋ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਭਗਤੀਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਾ-ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 11

सदाचारा जनपदा ईतिव्याधिविवर्जिताः । हृष्टपुष्टजनाः सर्वे सदानंदाः सदोद्यताः

ਉਹ ਨਗਰ ਤੇ ਜਨਪਦ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਫ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਸਭ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਸਨ—ਸਦਾ ਆਨੰਦਿਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ।

Verse 12

कुंकुमागुरुलिप्तांगाः सुवेषाः साधुमंडिताः । दारिद्र्यदुःखमरणैर्विमुक्ताश्चिरजीविनः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਨਾਲ ਲਿਪਤੇ ਸਨ; ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਾਧੁ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 13

दीपोद्द्योतितभूभागा रात्रावपि यथा दिने । विचरंति तथा मर्त्या देवा देवालये यथा

ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਨ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ। ਤਦ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਫਿਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਹਰਦੇ ਹਨ।

Verse 14

पृथिव्यां स्वर्गरूपायां राज्यं चक्रेऽसुरो बलिः । नित्यं विवाहवादित्रैर्नादितं भूपमंदिरम्

ਸਵਰਗ-ਸਰੂਪ ਬਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸੁਰ ਬਲੀ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਿਆਹੀ ਵਾਜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮੰਗਲ-ਵਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਗੂੰਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 15

धरित्रीं बुभुजे दैत्यो देवराजो यथा दिवि । देवेन्द्रो बलिना नित्यं यज्ञैः संतोषितस्तदा

ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਤੇ ਰਾਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਰਾਜ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਬਲੀ ਦੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 16

देवानां दानवानां च नास्ति युद्धं परस्परम् । एक एव महीपालो युद्धं नास्ति धरातले

ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਮਹੀਪਾਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ-ਤਲ ਤੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 17

सपत्नककलिर्नाम नास्ति युद्धं हरेर्गजैः । न सर्प्पनकुलैर्नित्यं न बिडालैश्च मूषकैः

ਸੌਤਣਾਂ ਦੀ ਵੈਰ-ਕਲਹ ਨਾਮੀ ਰਿਸ਼ਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾਂ ਹੀ ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਨੇਵਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਦਾ ਝਗੜਾ, ਨਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿਚ।

Verse 18

मैत्रीभावं गतं सर्वं जगत्स्थावर जंगमम् । त्रैलोक्यभ्रमणं कृत्वा नारदो नंदने वने

ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਮਿੱਤਰਤਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 19

गतो न पश्यते युद्धं त्रैलोक्ये सचराचरे । तावत्तस्योदरे पीडा महती समजायत

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਸਚਰਾਚਰ—ਘੁੰਮਿਆ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 20

न मे स्नानादिना कार्यं तर्प्पणैः किं प्रयोजनम् । जपहोमादिना सर्वमन्यथा मम चेष्टितम्

ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤਰਪਣ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੈ? ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂ ਉਲਟੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 21

तत्स्नानं यत्र युध्यन्ते गजा दंतविघट्टनैः । सा संध्या यत्र निहतैः कबन्धैर्भूर्विभूषिता

ਉਹ ਹੀ 'ਇਸ਼ਨਾਨ' ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੀ 'ਸੰਧਿਆ' (ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ) ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਹੀਣ ਧੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 22

कुंतघातविनिर्भिन्नगजकुम्भोद्भवासृजा । तृप्यंति यत्र क्रव्यादास्तर्पणं तन्मम प्रियम्

ਉਹ ਤਰਪਣ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਰਛਿਆਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਪਾਟੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

गजशीर्षैरगम्यास्ते निहताः क्षत्रिया रणे । स होमो यत्र हूयंते गजाश्च नरपुंगवाः

ਉਹ ਖੱਤਰੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਕਾਰਨ ਅਣਲੰਘੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਏ ਹਨ। ਉਹ ਹੀ 'ਹੋਮ' ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ (ਯੁੱਧ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ) ਆਹੂਤੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

शब्दाग्नौ नारदस्यायं होमस्त्रै लोक्यविश्रुतः । छिन्नपादशिरोहस्तैरंतरांत्रविलबितैः

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਦਾ ਇਹ 'ਹੋਮ' ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪੈਰ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਹੱਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਅੰਦਰ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

Verse 25

यदर्च्यते भूमितलं तन्मे नित्यं सुरार्चनम् । किं देवैर्दिवि मे कार्यं किं मनुष्यैर्धरातले

ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਅਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿੱਤ ਦੇਵ-ਪੂਜਨ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਸੁਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਅਤੇ ਧਰਾਤਲ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 26

पन्नगैः किं तु पाताले न युध्यन्ते परस्परम् । तथा करिष्ये देवेन्द्रादुपेन्द्राच्च धरातले

ਕੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਨਗ (ਨਾਗ-ਜਾਤੀ) ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ? ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਉਪੇਂਦ੍ਰ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 27

रसातलं बलिर्यातु सत्यमस्तु वचो मम । जीवितेनापि राज्येन यदा दामोदरं हरिम्

ਬਲੀ ਰਸਾਤਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ; ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੋਵੇ। ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਾਜ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵੀ—ਜਦੋਂ ਦਾਮੋਦਰ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਵੇ…

Verse 28

तोषयिष्यति यत्नेन तदेन्द्रोऽसौ भविष्यति । देवेन्द्रो वृत्रहा भूत्वा भ्रष्टराज्यो भविष्यति

ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗਾ; ਤਦ ਉਹੀ ਇੰਦਰ ਬਣੇਗਾ। ਪਰ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਗੁਆ ਬੈਠੇਗਾ।

Verse 29

यदा वस्त्रापथे गत्वा भवं भावेन पूजयेत् । सुराधिपस्तदा भूयो ब्रह्महत्याविवर्जितः

ਜਦੋਂ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਭਾਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਦ ਉਹ ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

अनेन मन्त्रजाप्येन स शांतोदरवे दनः । नारदो देवराजस्य समीपं सहसा ययौ

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਰ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 31

सिंहासनं समारुह्य नन्दने संस्थितो हरिः । आस्ते परिवृतो देवेर्देवराजो महाबलः

ਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦਨ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਰਿ—ਦੇਵਰਾਜ ਮਹਾਬਲੀ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਸਨ।

Verse 32

निरीक्षमाणो नृत्यन्तीं रंभां तां सुरसुन्दरीम् । आयांतं ददृशे देवो नारदं विस्मयान्वितः

ਰੰਭਾ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 33

अहो विरुद्धो भगवान्नारदो मयि दृश्यते । नृत्यते किं न वा नृत्ये गीयते किं न गीयते

ਅਹੋ! ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਰੁੱਸੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜਾਂ ਗਾਇਨ ਨਾ ਹੋਵੇ?

Verse 34

वाद्यतां तालमानैः किं यावच्चिंतापरो हरिः । ऋषिः समागतस्तावज्जलाभ्युक्षणत त्परः

ਤਾਲ-ਮਾਨ ਵਾਲੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਹਰਿ (ਇੰਦਰ) ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹਨ? ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਸ਼ੁਭ ਆਗਮਨ ਵਾਸਤੇ ਜਲ ਛਿੜਕਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ।

Verse 36

महर्षे स्वागतं तेऽद्य कुतो वाऽग म्यते त्वया । स्नाने संध्यार्चने होमे कुशलं तव विद्यते

ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਕੀ ਸਨਾਨ, ਸੰਧਿਆ-ਅਰਚਨ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੈ?

Verse 37

इति प्रोक्तो विहस्याथ बभाषे नारदो हरिम् । यद्येतज्जायते मह्यं किमन्येन प्रयोजनम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਨਾਰਦ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰਿ ਨੂੰ ਬੋਲਾ: “ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?”

Verse 38

प्रेक्षणीकस्य ते स्थानं नाहं पश्यामि स्वर्पते । यावद्राज्यं बलेस्तावत्त्वया मे न प्रयोजनम्

ਹੇ ਸਵਰਗਪਤੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਬਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਉਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 39

आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे काल मानेन योजिताः । आहुत्या प्लाविता मेघा वर्षंति हृषिता भुवि

ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹਦੇ ਹਨ।

Verse 40

रोगादिमरणं नास्ति यमो धर्मेण पीडितः

ਰੋਗ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਯਮ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਬਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

एकातपत्रां पृथिवीं बुभुजे स नराधिपः । त्रैलोक्यनाथेति महानृपेति संग्रामविद्याकुशलेति नित्यम् । त्रैलोक्यलक्ष्मीकुचकामुकेति संस्तूयते चारणबंदिवृन्दैः

ਉਹ ਨਰਾਧਿਪ ਇਕ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ, ਇਕਛਤ੍ਰ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਚਾਰਣਾਂ ਤੇ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਦੀ ਨਿਤ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ—“ਤ੍ਰਿਲੋਕਨਾਥ”, “ਮਹਾਰਾਜਾ”, “ਸੰਗ੍ਰਾਮ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ”, ਅਤੇ “ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਕੁਚਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਮੁਕ”।

Verse 42

ब्रह्मेति कृष्णेति हरेति भूमाविंद्रेति सूर्येति धनाधिपेति । देवारिनाथेति सुराधिपेति जेगीयते चारणबंदिवृन्दैः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਤੇ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਨੂੰ “ਬ੍ਰਹਮਾ”, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ”, “ਹਰੀ”, “ਇੰਦਰ”, “ਸੂਰਜ”, “ਧਨਾਧਿਪ”, “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਥ”, ਅਤੇ “ਸੁਰਾਧਿਪ” ਕਹਿ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 43

युद्धं विना दैत्यगणा हसंति मत्ताः प्रमत्ताः करिणो नदंति । रथाधिरूढाः पुरुषा भ्रमंति सेनाधिपा स्त्रीषु गृहे रमंति

“ਯੁੱਧ ਬਿਨਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ ਹੱਸਦੇ ਹਨ; ਮੱਤੇ ਤੇ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹਾਥੀ ਚਿੰਗਾੜਦੇ ਹਨ। ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 44

यज्ञाग्निधूमेन नभो विराजते सुवर्णरूपा पृथिवी विराजते । शून्यं तु वेदैर्भुवनं च शोभते धिष्ण्यं बलेर्दैर्त्यैगणैश्च शोभते

“ਯਜ੍ਞਾਗਨੀ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਸੁਵਰਨ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਦਮਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਗਤ ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਨ ਪਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਲੀ ਦਾ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।”

Verse 45

बलिर्न जानाति सुराधिपं त्वां सुराश्च सर्वे बलियज्ञभोजिनः । त्वमेव तेऽरिं हृदि चिंतय स्वयं युक्तं तवेदं कथितं मयेति

“ਬਲੀ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਬਲੀ ਦੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ; ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੁਕਤ ਹੈ।”

Verse 46

रंभा न राजते रंगे मेनका त्वां न मन्यते । तिलोत्तमापि मनुते बलिराजं सुरेश्वरम्

ਰੰਭਾ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ; ਮੇਨਕਾ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਤਿਲੋਤਮਾ ਤੱਕ ਬਲਿਰਾਜ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।

Verse 47

उर्वशी चैव तं याति सुकेशा सह भाषते । मञ्जुघोषा मुखं वक्त्रं कृत्वा त्वां न निरीक्षते

ਉਰਵਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੁਕੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੰਜੁਘੋਸ਼ਾ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 48

पुलोमा पुलकोद्भेदं न करोति बलिं विना । पौलोमी पुरतो गत्वा बलिं स्तौति च मंथरा

ਬਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੁਲੋਮਾ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪੌਲੋਮੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਬਲੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਥਰਾ ਵੀ।

Verse 49

नारदः पर्वतश्चैव हाहा हूहूश्च तुंबुरुः । बलिराज्यं प्रशंसंति रुद्रस्याग्रे मया श्रुतम्

ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ, ਹਾਹਾ, ਹੂਹੂ ਅਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ—ਇਹ ਸਭ ਬਲਿਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

Verse 50

आज्याहुतीभिः सन्तुष्टा ऋषयो ब्रह्मसद्मनि । ब्रह्मणोऽग्रे प्रशंसंति तदेवं कथितं मया

ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 51

बृहस्पतिर्यदाचष्टे न तद्वाच्यं मया तव । इंद्राणी बलिनं मत्वा बलिं चित्रेषु पश्यति

ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰਾਣੀ ਬਲੀ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਲੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਹੈ।

Verse 52

अनेन वाक्येन सुराधिपस्तु चचाल कोपावरितस्तदानीम् । गजेति वज्रेति जगाद सूतं समानयासिं कवचं रथं च

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਤਦੋਂ ਕੰਬ ਉਠਿਆ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹਾਥੀ ਤੇ ਵਜ੍ਰ ਲਿਆ; ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ, ਕਵਚ ਅਤੇ ਰਥ ਵੀ ਲਿਆ।”

Verse 53

रथेन सूर्यो मरुतो गजेन वृषेण रुद्रो महिषेण सौरिः । वाद्यंतु वाद्यानि रणाय मेऽद्य चण्डी गणेशास्त्वरिताः प्रयातु

ਸੂਰਜ ਰਥ ਨਾਲ ਆਵੇ; ਮਰੁਤ ਹਾਥੀ ਨਾਲ; ਰੁਦ੍ਰ ਬਲਦ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸੌਰੀ ਮਹਿਸ ਨਾਲ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਵਾਜੇ ਵੱਜਣ; ਚੰਡੀ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼-ਗਣ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਣ।

Verse 54

दृष्ट्वा सुरेन्द्रं संक्रुद्धं बृहस्पतिरुदारधीः । ऋषिमध्ये गतो विद्वान्बभाषे समयोचितम्

ਸੁਰੇੰਦਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਦਾਰ-ਬੁੱਧੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 55

सामाद्या नीतयः प्रोक्ताश्चतस्रो मनुना पुरा । सामसाध्येषु कार्येषु दण्डस्तेन न पात्यताम्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਨੂ ਨੇ ਸਾਮ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਨੀਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ। ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਸਾਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 56

अतो ह्युपेन्द्र्माहूय मंत्रयन्तु सुरोत्तमाः । तदधीनं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਇਸ ਲਈ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

Verse 57

विनष्टेषु च कार्येषु तस्य वाच्यं शुभाशुभम् । स एव प्रथमं गच्छेत्पृथिव्यां स्वार्थसिद्धये

ਜਦ ਕਾਰਜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਵੇ।

Verse 58

तथेति देवैर्विज्ञप्तस्तथा चक्रे सुरेश्वरः । मन्दरेऽथ गिरौ विष्णुः सत्यलोकात्समागतः

ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 59

ऋषयस्तत्र ते यांतु समानेतुं जनार्द्दनम् । इत्युक्तो नारदः स्वर्गात्स्नातुं प्राप्तः स मन्दरे

“ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ।” ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨਾਰਦ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਤੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 60

गौतमोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कश्यपः । जमदग्निर्वसिष्ठश्च संप्राप्ता हरिमन्दिरे

ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰੀ, ਭਰਦਵਾਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ—ਨਾਲ ਹੀ ਜਮਦਗਨੀ ਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 61

गिरौ गंगा जले स्नानं संध्यां चक्रे स नारदः । यावदास्ते तदा हृष्टा वालखिल्या महर्षयः

ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਵਿਧੀ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 62

विनयेनाभिवाद्याथ कथयामास नारदः । ऋषयो मन्दरे प्राप्ता विष्णुं नेतुं सुरालये

ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੁਨੀ ਮੰਦਰ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ।”

Verse 63

ऋषयो दर्शनं कर्त्तुं भवतामपि युज्यते । तदेतद्वचनं श्रुत्वा हर्षितास्ते महर्षयः

“ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 64

अंगुष्ठपर्वमात्रांस्तान्वामनान्हरिमन्दिरे । गतान्गंगाजले स्नातुं वालखिल्यान्पुरो हरिः

ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਗਿੱਠ ਜਿਤਨੇ ਛੋਟੇ ਉਹ ਵਾਮਨ-ਸਰੂਪ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ, ਜੋ ਹਰਿ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਹਰਿ ਆਪ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 65

जहास वामनान्सर्वान्भाविकार्यबलात्ततः । ब्रह्मपुत्रा वालखिल्याः सर्वे ते शंसितव्रताः

ਫਿਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਵੀ ਕਾਰਜ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵਾਮਨ-ਰੂਪ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਾਸਿਆ। ਉਹ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।

Verse 66

लज्जान्विताः क्रोधपरा उच्चैरूचुः परस्परम् । केनापि देवकार्येण वामनोऽयं भविष्यति

ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤਪੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਕਿਹੜੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਮਨ (ਬੌਣਾ) ਬਣੇਗਾ?”

Verse 67

ऋषिभिर्वि ष्णुना सर्वे प्रतिबोध्य प्रसादिताः । भाग्यमोक्षः कदा विष्णोर्भविष्यति तदुच्यताम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਭਾਗ੍ਯ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੋਖਸ਼ ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।”

Verse 68

प्रभासादधिकं क्षेत्रं यदा वस्त्रापथं भवेत् । भविष्यति तदा वृद्धिर्ध्रुवमण्डलव्यापिनी । तथा वस्त्रापथं क्षेत्रं भविष्यति यवाधिकम्

ਜਦੋਂ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਬਣੇਗਾ, ਤਦ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਵਾਧਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਦਾ ਇਹ ਪੁਣ੍ਯ-ਖੇਤਰ ਸਦਾ ਹੋਰ ਅਧਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 69

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं दोषमुक्तो भविष्यति । असाध्यसाधनी शक्तिर्भविष्यति स्थिरा तव

ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਅਡੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ—ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਵ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 70

वस्त्रापथे सोमनाथं यः पश्यति स पश्यति । इन्द्रोपेन्द्रौ समालिंग्याथासीनौ तौ वरासने

ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਪਰਮ ਤੱਤ ਦਾ)। ਉੱਥੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ—ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਲਿੰਗਨ ਕਰਦੇ—ਉੱਤਮ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

Verse 71

विष्णुरुवाच । किं ते कार्यं देवराज तदवश्यं करोम्यहम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 72

इन्द्र उवाच । हिरण्यकशिपोर्वंशे बलिर्दैत्यो महा बलः । तेनेदं सकलं व्याप्तं देवा यज्ञभुजः कृताः

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਕੇਵਲ ਯਜ੍ਞ-ਭੋਗ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।

Verse 73

देवलोके भूमिलोको गतः सर्वोऽपि केशव । यावन्नो विकृतिं याति पूर्ववैरमनुस्मरन् । भ्रष्टराज्यो बलिस्तावत्पातालमधितिष्ठतु

ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨ-ਵਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਏ, ਤਦ ਤੱਕ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਬਲੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸੇ।

Verse 74

सूर्यसोमान्वये कश्चिद्राजा भवतु भूतले

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਯ-ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 75

सारस्वत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वयं संचिन्त्य चेतसा । तथा करिष्ये तं प्रोच्य मुनीन्प्राह जनार्दनः

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ,” ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 76

ऋषयस्तत्र गच्छंतु कारयन्तु महामखम् । अहं तत्रागमिष्यामि साधयिष्यामि तं बलिम्

ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਜਾਵਣ ਅਤੇ ਮਹਾਮਖ ਯਜ್ಞ ਕਰਵਾਉਣ। ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 77

इत्युक्ता मुनयः सर्वे गतास्ते यज्ञमण्डपे । द्वादशाहो महायज्ञः प्रारब्धः सर्वदक्षिणः

ਇਉਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਯਜ್ಞ-ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਯਜ्ञ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ।

Verse 78

सुराष्ट्रदेशं विख्यातं क्षेत्रं वस्त्रापथं नृप । तस्य दक्षिणदिग्भागे बलेः सिद्धं महापुरम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਦਾ ਸਿਧ ਮਹਾਪੁਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 79

क्षेत्राद्बहिः समारब्धो यज्ञः सर्वस्वदक्षिणः । शुक्रेणामन्त्रिताः सर्वे मुनयो यज्ञकर्मणि । अतिहृष्टो बलिर्यज्ञे ददौ दानान्यनेकधा

ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਯਜ्ञ ਆਰੰਭਿਆ ਗਿਆ, ਸਾਰੀ ਸੰਪੱਤੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਨਿਮੰਤਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਯਜ्ञਕਰਮ ਲਈ ਬੁਲਾਏ ਗਏ। ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬਲੀ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।

Verse 80

स्वर्णपात्रेषु सर्वेषु दीयते भोजनं बहु । अतिथिर्ब्राह्मणो विद्वान्सर्वस्वेनापि पूज्यते । दानाद्यज्ञो भवेत्पूर्णो दानहीनो वृथा भवेत्

ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਸੰਪੱਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਲ ਯਜ्ञ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਯਜ्ञ ਵਿਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु विष्णुर्वामनतां गतः । मध्यदेशे चतुर्वेदो ब्राह्मणस्तीर्थयात्रिकः । महोदरो ह्रस्वभुजः खञ्जपादो महाशिराः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਮੱਧਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਪੇਟ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਛੋਟੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਗੜੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ।

Verse 82

महाहनुः स्थूलजंघः स्थूलग्रीवोऽतिलंपटः । श्वेतवस्त्रो बद्धशिखश्छत्रोपानत्कमण्डलून्

ਉਸ ਦੀ ਜੱਬੜੀ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਜੰਘਾਂ ਮੋਟੀਆਂ, ਗਰਦਨ ਭਾਰੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸੁੰਦਰ-ਸਾ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚੋਟੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਛਤਰੀ, ਪਾਦੁਕਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸੀ।

Verse 83

द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि बभ्राम स महीतले । सुराष्ट्रदेशे संप्राप्तः क्षेत्रे वस्त्रापथे द्विजः

ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 84

स्वर्णरेखा नदीतीरे चिंतयामास वामनः । प्रथमं किं भवं दृष्ट्वा यामि सोमेश्वरं शिवम्

ਸੁਵਰਨਰੇਖਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਮਨ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਭਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਕੀ ਮੈਂ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ—ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ?”

Verse 85

अथ सोमेश्वरं पूज्य पश्चाद्यास्यामि मन्दरम् । इति चिन्तापरो भूत्वा कृत्यं सञ्चिन्त्य चेतसा । अत्र स्थितः सोमनाथं पूजयिष्यामि निश्चितम्

“ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਫਿਰ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਕਰਤਵ੍ਯ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ: “ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 86

वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवं सोमेश्वरं वृथा । पूजयंति जना नित्यं तथा कार्यं मया धुवम्

ਵਸਤ੍ਰਾਪਥ ਦੇ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਿੱਤ ਭਵ—ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਦੇ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 87

देशानामुत्तमो देशो गिरीणामुत्तमो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं नदीनामुत्तमा सरित्

ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਸ਼ ਹੈ; ਗਿਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਪਰਮ ਗਿਰਿ ਹੈ। ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਅਗੇਵਾਨ ਸਰਿਤਾ ਹੈ।

Verse 88

दिव्यं वनं वनानां तु देवानामुत्तमो भवः । यदा सोमेश्वरो देवो भूमिं भित्त्वा भविष्यति

ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਨ ਹੈ—ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ; ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ…

Verse 89

तदाम्रमण्डले दिव्यं क्षेत्रमेतद्यवाधिकम् । चैत्र शुक्लचतुर्दश्यामग्निसाधनतत्परः

ਤਦ ਉਸ ਆਮ੍ਰ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਖੇਤਰ ਹੋਰ ਵੀ ਅਧਿਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਅਗਨਿ-ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ…

Verse 90

ऊर्ध्वबाहुः सूर्यकाले भवं तावत्स पश्यति । मध्यंदिनं परं याते दिननाथे विलंबिते

ਸੂਰਜੋਦਯ ਵੇਲੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੱਧਾਹਨ ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਦਿਨਨਾਥ ਸੂਰਜ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਠਹਿਰੇ…

Verse 91

अग्नि तापांगसंतप्तस्तावत्पश्यति शंकरम् । सोमनाथं शिवं शांतं सर्वदेवनमस्कृतम् । अर्घ्येण पुष्पमिश्रेण जलमिश्रेण भामिनि

ਅੱਗ ਦੇ ਸੇਕ ਨਾਲ ਝੁਲਸੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ - ਸੋਮਨਾਥ, ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਰਘ ਨਾਲ...

Verse 92

सारस्वत उवाच । भूमिं भित्त्वाथ देवेशः स्वयं सोमेश्वरः स्थितः । लिंगरूपो महादेवो यावदाब्रह्मवासरम्

ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ - ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪ - ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਮਹਾਂਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਤ) ਤੱਕ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹੇ।

Verse 93

सोमेश्वर उवाच । सिद्धस्त्वं मत्प्रसादेन कार्यं सिद्धं भविष्यति । इत्युक्तो वामनो देवं प्रत्युवाच महेश्वरम्

ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਿੱਧ (ਸਫਲ) ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਾਮਨ ਨੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 94

वामन उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तदाऽत्र लिंगे स्थातव्यमस्तु दिव्यं पुरो मम

ਵਾਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹੈ - ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਗਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ।'

Verse 95

यस्तु स्वायंभुवं लिंगं वामने नगरे मम । पूजयिष्यति ब्रह्मघ्नो गोघ्नो वा बालघातकः

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਾਮਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਗਟ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ - ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਾਤਲ, ਗਊ ਦਾ ਕਾਤਲ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕਾਤਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ...

Verse 96

गुरुद्रोही स्वर्णचोरो मुच्यते सर्वपातकैः । निर्दोषः पूजयेद्यस्तु सकृत्सोमेश्वरं हरम्

ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲਾ ਭੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ,

Verse 97

मृतो विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । संस्तूयमानो दिक्पालैर्यातु स्वर्गे शिवालये

ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਾਲਯ—ਸਵਰਗ—ਵੱਲ ਜਾਵੇ।

Verse 98

ब्रह्मलोकमतिक्रम्य रुद्रलोके स गच्छतु । तथेत्युक्त्वा सोमनाथस्तत्रैवान्तरधीयत

“ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਭੀ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, “ਤਥਾਸਤੁ,” ਸੋਮਨਾਥ ਉਸੇ ਥਾਂ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 99

प्रकाश्य वामनो लिगं सोमनाथं स्वयंभुवम् । प्राप्तज्ञानो लब्धवृद्धिर्ययौ द्रष्टुं भवं हरम्

ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਮਨ—ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ—ਭਵ, ਹਰ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 100

गंगाद्याः सरितः सर्वाः स्वर्णरेखाजले स्थिताः । एतां सोमेश्वरोत्पत्तिं ये शृण्वंति नराः स्त्रियः । सर्वपापक्षयस्तेषां जायते नात्र संशयः

ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਸਵਰਨਰੇਖਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।