Adhyaya 9

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठाः सप्तकुण्डान्सुविश्रुतान् । सर्वपापप्रशमनानृद्धिबुद्धिविवर्द्धनान्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦੋਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁੰਡਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਸੁਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 2

आराधितः स च यदा हरिराविर्बभूव ह । संस्तूयमानो मुनिभिर्लक्ष्म्या सह जगत्पतिः

ਜਦੋਂ ਹਰਿ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਰਾਧਨਾ ਹੋਈ, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਜਗਤਪਤੀ।

Verse 3

अर्हणं च तदा चक्रुर्हरये सुरगङ्गया । वामपार्श्वे स्थितां पद्मामभिषेक्तुं समुद्यताम्

ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵ-ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਪਦਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਖੜੀ, ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਉੱਠਦੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 4

सनकाद्या ब्रह्मसुताः सप्तैते मनसा द्विजाः । पृथक्पृथग्घ्रदान्कृत्वा सिषिचुः सागरोद्भवाम्

ਸਨਕ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨੋਜ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਦ੍ਵਿਜ ਮੁਨੀ—ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹ੍ਰਦ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸਮੁਦ੍ਰ-ਜਨਨੀ ਦੇਵੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਚਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 5

ततो लक्ष्मीह्रदाः प्रोक्ता देव्या नात्रैव संज्ञिताः । प्राप्ते तु द्वापरस्यांते रुक्मिणीसंश्रयेण तु

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਲਕਸ਼ਮੀ-ਹ੍ਰਦ’ ਕਹੇ ਗਏ; ਇੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ, ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ (ਉਹ) ਉਸੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।

Verse 6

रुक्मिणीह्रदमित्येवं कलौ ख्यातिं गताः पुनः । भृगुणा सेवितं यस्माद्भृगुतीर्थमिति स्मृतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੜ ‘ਰੁਕਮਿਣੀ-ਹ੍ਰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ‘ਭ੍ਰਿਗੁ-ਤੀਰਥ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तस्मिन्गत्वा महाभागाः प्रक्षाल्य चरणौ मृदा । आचम्य च कुशान्गृह्य प्राङ्मुखो नियतः शुचिः

ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਹਾਭਾਗ ਜਨ ਮਿੱਟੀ (ਅਤੇ ਜਲ) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਧੋਣ; ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਨ। ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ, ਨਿਯਮਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਣ।

Verse 8

संपूर्णं चार्घ्यमादाय फलपुष्पाक्षतादिभिः । रजतं च शिरे कृत्वा मन्त्रमेतमुदीरयेत्

ਫਲ, ਪੁਸ਼ਪ, ਅਖੰਡ ਅਕਸ਼ਤ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਪੂਰਨ ਅਰਘ੍ਯ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਜਤ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 9

भक्त्या चार्घ्यं प्रदास्यामि ह्रदे रुक्मिणिसंज्ञिते । सर्वपापविनाशाय रुक्मिण्याः प्रीणनाय च

‘ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰੁਕਮਿਣੀ-ਨਾਮਕ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਲਈ।’

Verse 10

स्नानं कुर्य्यात्ततो विप्राः कृत्वा शिरसि तारकम् । देवान्मनुप्यान्सन्तर्प्य पितॄनथ विशेषतः

ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ‘ਤਾਰਕ’ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ।

Verse 11

श्राद्धं ततः प्रकुर्वीत विप्रानाहूय भक्तितः । दक्षिणां च ततो दद्याद्रजतं रुक्ममेव च

ਤਦਨੰਤ੍ਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ—ਰਜਤ ਅਤੇ ਰੁਕਮ, ਅਰਥਾਤ ਸੁਵਰਨ ਵੀ।

Verse 12

विशेषतः प्रदेयानि फलानि रसवन्ति च । दम्पत्योर्भोजनं दद्यान्मिष्टान्नेन द्विजोत्तमाः

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਸ ਭਰੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 13

विप्रपत्न्यस्तु संपूज्याः स्त्रियश्चान्याः स्वशक्तितः । कञ्चुकै रक्तवस्त्रैश्च रुक्मिणी प्रीयतामिति

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ-ਸਨਮਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੰਜੂਕ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—“ਰੁਕਮਿਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।”

Verse 14

एवं कृते द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । सर्वान्कामानवाप्नोति विष्णुलोकं स गच्छति

ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਹ ਕਰਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

वसते च सदा गेहे लक्ष्मीस्तस्य न संशयः । आरोग्यं मनसस्तुष्टिर्न चोद्वेगः कदाचन

ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਆਰੋਗਤਾ, ਮਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ-ਉਦਵੇਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 16

पितॄणामक्षया तृप्तिः प्रजा भवति निश्चला । हीनसत्त्वो नैव भवेद्दीर्घायुश्च भवेन्नरः

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅਡੋਲ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੋਬਲ ਵਿੱਚ ਹੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਰਘਾਯੁ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

आढ्यो भवति सर्वत्र यः स्नातो रुक्मिणी ह्रदे । न लक्ष्म्या मुच्यते विप्रा नालक्ष्म्या व्रियते नरः

ਜੋ ਰੁਕਮਿਣੀ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਧਨਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵਿਛੁੜਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਲਕਸ਼ਮੀ (ਦੁਰਭਾਗ) ਨਹੀਂ ਘੇਰਦੀ।

Verse 18

न वैरं कलहस्तस्य यः स्नातो रुक्मिणीह्रदे । गमनागमनं न स्यात्संसारभ्रमणं तथा

ਜੋ ਰੁਕਮਿਣੀ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਝਗੜਾ। ਉਸ ਲਈ ‘ਜਾਣਾ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ’ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 19

दुःखशोकौ कुतस्तस्य यः स्नातो रुक्मिणीह्रदे । सर्वपापविनिर्मुक्तो महाभयविवर्जितः

ਜੋ ਰੁਕਮਿਣੀ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

सर्वान्कामानिह प्राप्य याति विष्णुपदं नरः

ਇੱਥੇ (ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ) ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।