Adhyaya 7

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा रथांगाख्यं महोदधिम् । चक्रांका यत्र पाषाणा दृश्यंते मुक्तिदायकाः

ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤਦੋਂ ਰਥਾਂਗ ਨਾਮਕ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਓ; ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 2

यैः पूज्यते जगन्नाथः प्रत्यहं भाव संयुतैः । सदा नेत्रैरनिमिषैर्वीक्ष्यते च जनार्दनः

ਜੋ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜਨਾਰਦਨ ਸਦਾ ਅਨਿਮਿਸ਼ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਹਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

यच्च साक्षाद्भगवता दृष्टं कृष्णेन दृष्टितः । तत्तीर्थं सर्वपापघ्नं चक्राख्यं परमं हरेः

ਅਤੇ ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਹਰੀ ਦਾ ਪਰਮ ‘ਚਕ੍ਰ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

यस्य प्रसिद्धिः परमा त्रैलोक्ये सचराचरे । प्रयागादधिकं यच्च मुक्तिदं ह्यस्ति पावनम्

ਇਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ—ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਹੈ: ਪਾਵਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 5

सुरैरपि प्रपूज्यंते यत्रांगानि शरीरिणाम् । अंकितानि च चक्रेण षण्मासान्नात्र संशयः

ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਮਹਾਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 6

यद्दृष्ट्वा मुच्यते पापात्प्रसंगेनापि मानवः । तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां पावनं प्रवरं स्मृतम्

ਉਹ ਤੀਰਥ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ, ਸੰਗਤੋਂ ਵੀ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਾਵਨ ਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 7

तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठाः प्रक्षाल्य चरणौ मुदा । करौ चास्यं चैव पुनः प्रणमेद्दंडवत्पुनः

ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧੋਵੇ; ਹੱਥ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵੀ ਧੋਵੇ; ਫਿਰ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 8

प्रणिपत्य गृहीत्वार्घ्यं पंचरत्नसमन्वितम् । सपुष्पाक्षतगंधैश्च फलहेमसुचंदनैः

ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਰਘ੍ਯ ਲਏ; ਫੁੱਲਾਂ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ, ਸੁਗੰਧਾਂ, ਫਲਾਂ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਨ ਸਮੇਤ।

Verse 9

संपन्नमर्घ्यमादाय मंत्रमेतमुदीरयेत् । प्रत्यङ्मुखः सुनियतः संमुखो वा महोदधेः

ਸੁਸਜਿਆ ਅਰਘ੍ਯ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ; ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ, ਜਾਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ।

Verse 10

ॐ नमो विष्णु रूपाय विष्णुचक्राय ते नमः । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं सर्वकामप्रदो भव

ਓਂ—ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਅਰਘ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਬਣ।

Verse 11

अग्निश्च तेजो मृडया च रुद्रो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन्वाडवाः सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्

“ਅਗਨੀ ਇਸ ਦਾ ਤੇਜ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਇਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਕ ਤੱਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

मृदमालभ्य सजलां विप्रा देवकरच्युताम् । धारयित्वा तु शिरसा स्नानं कुर्य्याद्यथाविधि

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 13

तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् । तर्पयित्वा हविर्द्रव्यं प्रोक्षयित्वा च भक्तितः

ਫਿਰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹਵਿ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਖਣ ਕਰੇ।

Verse 14

अश्वमेधसहस्रेण सम्यग्यष्टेन यत्फलम् । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्रतीर्थे द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜੇਹਾ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਯਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 15

प्रयागे यत्फलं प्रोक्तं माघ्यां माधवपूजने । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्र तीर्थे द्विजोत्तमाः

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

कारयेच्च ततः श्राद्धं पितॄणां श्रद्धयान्वितः । विश्वेदेवान्सुवर्णेन राजतेन तथा पितॄन्

ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਵਾਏ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਵੇ।

Verse 17

संतर्प्य भोजनेनैव वस्त्रालंकारभूषणैः । दीनान्धकृपणेभ्यश्च दानं देयं स्वशक्तितः

ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਗਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 18

चक्रतीर्थे तीर्थवरे विशेषाद्द्विजसत्तमाः । रत्नदानं प्रकुर्वीत प्रीणनार्थं जगत्पतेः

ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮੋ, ਜਗਤਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 19

गन्त्रीमनडुहा युक्तां सर्वास्तरणसंयुताम् । सोपस्करां च दद्याद्वै विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬੈਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤੀ ਹੋਈ ਗੱਡੀ, ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦਾਨ ਦੇਵੇ: ‘ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।’

Verse 20

सुविनीतं शीलयुतं तथा सोपस्करं हयम् । भूषयित्वा च विप्राय दद्याद्दक्षिणया सह

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਘੋੜਾ ਸਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 21

एवं कृते द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਿਤਰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

प्रेतयोनिं गता ये च ये च कीटत्वमागताः । पच्यंते नरके ये च महारौरवसंज्ञके

ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕੀੜੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤੜਪ ਰਹੇ ਹਨ—

Verse 23

ते सर्वे तृप्तिमायांति चकतीर्थ प्रभावतः । श्राद्धे कृते द्विजश्रेष्ठा गयाश्राद्धफलं लभेत्

ਉਹ ਸਭ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 24

या गतिर्मातृभक्तानां यज्वनां या गतिः स्मृता । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः स्नात्वा तां लभते नरः

ਮਾਤਾ-ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਗਤੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਗਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

श्राद्धं प्रशस्तं विप्रेंद्राः संप्राप्ते चंद्रसंक्षये । सूर्यग्रहे विशेषेण कुरुक्षेत्रफलं स्मृतम् । श्राद्धे स्नाने तथा दाने पितॄणां तर्पणे तथा

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ! ਚੰਦ੍ਰ-ਕਸ਼ਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 26

प्रशस्तं चक्रतीर्थं च नात्र कार्य्या विचारणा

ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤ ਹੈ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 27

सर्वदा पावनं विप्राश्चक्रतीर्थं न संशयः । यस्तु श्राद्धं प्रकुर्वीत यात्रायामागतो नरः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਸਦਾ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ…

Verse 28

चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः संपूज्य मधुसूदनम् । पूजितेषु द्विजेंद्रेषु विष्णुसांनिध्यमाप्नुयात्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

वाचा कृतं कर्मकृतं मनसां समुपार्जितम् । स्नानमात्रेण तत्पापं नश्यते नात्र संशयः

ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪ—ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।