Adhyaya 44

Verse 1

सूत उवाच । एतत्पुराणमखिलं पुरा स्कन्देन भाषितम् । भृगवे ब्रह्मपुत्राय तस्माल्लेभे तथांऽगिराः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਮੂਹ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਕੰਦ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 2

ततश्च च्यवनः प्राप ऋचीकश्च ततो मुनिः । एवं परंपरा प्राप्तं सर्वेषु भुवनेष्वपि

ਫਿਰ ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਨੀ ਰੁਚੀਕ ਨੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 3

स्कान्दं पुराणमेतच्च कुमारेण पुरोद्धृतम् । यः शृणोति सतां मध्ये नरः पापाद्विमुच्यते

ਇਹ ਸਕਾਂਦ ਪੁਰਾਣ ਦਿਵ੍ਯ ਯੁਵਕ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

इदं पुराणमायुष्यं चतुर्वर्णसुखप्रदम् । निर्मितं षण्मुखेनेह नियतं सुमहात्मना

ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਛਣਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਚ ਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 5

एवमेतत्समाख्यातमाख्यानं भद्रमस्तु वः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ।

Verse 6

मण्डितं सप्तभिः खण्डैः स्कान्दं यः शृणुयान्नरः । न तस्य पुण्यसंख्यानं कर्तुं शक्येत केनचित्

ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਕਾਂਦ (ਪੁਰਾਣ) ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

Verse 7

य इदं धर्ममाहात्म्यं ब्राह्मणाय प्रयच्छति । स्वर्गलोके वसेत्तावद्यावदक्षरसंख्यया

ਜੋ ਇਸ ‘ਧਰਮ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਤਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 8

यथा हि वर्षतो धारा यथा वा दिवि तारकाः । गंगायां सिकता यद्वत्तद्वत्संख्या न विद्यते

ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਾਰੇ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 9

यो नरः शृणुयाद्भक्त्या दिनानि च कियन्ति वै । सर्वार्थसिद्धो भवति य एतत्पठते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्धनार्थी लभते धनम् । लभते पतिकामा या पतिं कन्या मनोरमम्

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਧਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਆਰੀ ਪਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 11

समागमं लभन्ते च बान्धवाश्च प्रवासिभिः । स्कान्दं पुराणं श्रुत्वा तु पुमानाप्नोति वाञ्छितम्

ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਬਾਂਧਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

शृण्वतः पठतश्चैव सर्वकामप्रदं नृणाम्

ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 13

पुण्यं श्रुत्वा पुराणं वै दीर्घमायुश्च विन्दति । महीं विजयते राजा शत्रूंश्चाप्यधितिष्ठति

ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

वेदविच्च भविद्विप्रः क्षत्रियो राज्यमाप्नुयात् । धनं धान्यं तथा वैश्यः शूद्रः सुखमवाप्नुयात्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਲਭਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

अध्यायमेकं शृणुयाच्छ्लोकं श्लोकार्धमेव वा । यः श्लोकपादं शृणुयाद्विष्णुलोकं स गच्छति

ਜੇ ਕੋਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ, ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਸੁਣ ਲਵੇ—ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਦ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

श्रुत्वा पुराणमेतद्धि वाचकं यस्तु पूजयेत् । तेन ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव प्रपूजितः

ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵਾਚਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 17

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

ਗੁਰੂ ਜੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 18

अतः संपूजनीयस्तु व्यासः शास्त्रोपदेशकः । गोभू हिरण्यवस्त्राद्यैर्भोजनैः सार्वकामिकैः

ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਿਆਸ ਜੀ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹਨ; ਗਾਂ, ਭੂਮੀ, ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 19

य एवं भक्तियुक्तस्तु श्रुत्वा शास्त्रमनुत्तमम् । पूजयेदुपदेष्टारं स शैवं पदमाप्नुयात्

ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਅਨੁੱਤਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਪਦ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

पुराणश्र वणादेव अनेकभवसंचितम् । पापं प्रशममायाति सर्वतीर्थफलं लभेत्

ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸ੍ਰਵਣ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 21

अमृतेनोदरस्थेन म्रियन्ते सर्वदेवताः । कण्ठस्थितविषेणापि यो जीवति स पातु वः

ਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਮਰ ਜਾਣ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹੇ—ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 22

व्यास उवाच । इत्युक्त्वोपरते सूते शौनकादि महर्षयः । संपूज्य विधिवत्सूतं प्रशस्याथाभ्यनन्दयन्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਤ ਜੀ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਤ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਮੋਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । कथितो भवता सर्गः प्रतिसर्गस्तथैव च । वंशानुवंशचरितं पुराणानामनुक्रमः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਉਪਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਹੈ।

Verse 24

मन्वन्तरप्रमाणं च ब्रह्माण्डस्य च विस्तरः । ज्योतिश्चक्रस्वरूपं च यथावदनुवर्णितम्

ਤੁਸੀਂ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ, ਅਤੇ ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਵੀ ਯਥਾਵਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 25

धन्याः स्म कृतकृत्याः स्म वयं तव मुखाम्बुजात् । स्कान्दं महापुराण हि श्रुत्वा सूतातिहर्षिताः

ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੂਤ, ਅਸੀਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ।

Verse 26

वयं महर्षयो विप्राः प्रदद्मोऽद्य तवाऽशिषः । व्यासशिष्य महाप्राज्ञ चिरं जीव सुखी भव

ਅਸੀਂ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਆਸ਼ੀਸ਼ਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹੋ।

Verse 27

इति दत्त्वाऽशिषस्तस्मै दत्त्वा वासोविभूषणम् । विसृज्य लोमशं सूतं यज्ञकर्माण्यथाचरन्

ਇਉਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਭੇਟ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਸੂਤ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ।

Verse 44

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये स्कन्दमहापुराणश्रवणपठनपुस्तकप्रदानपौराणिकव्यासपूजनमाहात्म्यवर्णनपूर्वकं समस्तस्कान्दमहा पुराणग्रन्थसमाप्त्युपसंहारसूतसत्कारवृत्तान्तवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਅੰਦਰ, ਚੌਥੇ ਭਾਗ ‘ਦੁਆਰਕਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ਚੌਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸੁਣਨ ਤੇ ਪਾਠ, ਇਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾਨ, ਪੌਰਾਣਿਕ ਵਿਆਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸਕੰਦਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ-ਉਪਸੰਹਾਰ ਤੇ ਸੂਤ ਦੇ ਸਤਕਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।