Adhyaya 42
Prabhasa KhandaDvaraka MahatmyaAdhyaya 42

Adhyaya 42

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੱਲੋਂ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ—ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ (ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ) ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਦੁৰ্গਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ, ਸੁਰਾਪਾਨ, ਚੋਰੀ, ਗੁਰੂ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਪਰਾਧ ਆਦਿ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਨਗਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਜਪ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਅਤੇ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਅੱਗੇ “ਐਸਾ ਭਗਤ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ” ਵਾਲੀ ਵੰਸ਼-ਆਕਾਂਖਾ ਨਾਲ ਆਦਰਸ਼ ਸਾਧਕਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਗੋਮਤੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਸਪਿੰਡ-ਸਹਿਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ (ਗੋਪੀਚੰਦਨ ਦਾਨ ਸਮੇਤ), ਅਤੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਸੁਣਨਾ, ਲਿਖਣਾ ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ। ਲਿਖਤ-ਧਾਰਣ ਨੂੰ ਮਹਾਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਿਤ੍ਯ ਪੁੰਨਦਾਇਕ, ਭਯ-ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਜਨਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ-ਭੂਮੀ ਕਹਿ ਕੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਣ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹਨ; ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । वृषोत्सर्गं करिष्यंति वैशाख्यां चैव कार्तिके । द्वारकायां पिशाचत्वं मुक्त्वा यांति पितामहाः

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਵੈਸ਼ਾਖ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ (ਬਲਦ ਛੱਡਣ) ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਨਗੇ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।’

Verse 2

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एवंविधानि पापानि कृत्वा चैव गुरूण्यपि

‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ, ਮਦਿਰਾ-ਪਾਨ, ਚੋਰੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ…’

Verse 3

स्नानमात्रेण गोमत्यां श्रीकृष्णस्य च दर्शनात् । विलयं याति दैत्येन्द्र कल्पकोटिकृतान्यपि

‘ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ—ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ! ਕਲਪਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।’

Verse 4

रुक्मिणीं ये प्रपश्यंति भक्तियुक्ताः कलौ नराः । पुरीं प्रदक्षिणां कृत्वा जप्त्वा नामसहस्रकम्

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਗਤੀ-ਯੁਕਤ ਨਰ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਗਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਹਸ੍ਰ-ਜਪ ਕਰਕੇ…

Verse 5

प्रदक्षिणीकृतं सर्वं ब्रह्मांडं नात्र संशयः । महादानैस्तु चान्यत्र यत्फलं परिकीर्तितम् । द्वारकायां तु रुक्मिण्यां दृष्टायां जायते तदा

ਉਸ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਹੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਮਹਾਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਤਦ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 6

द्वादशीवासरे प्राप्ते माहात्म्यं द्वारकाभवम् । पठते संनिधौ विष्णोः शृणु वक्ष्यामि तत्फलम्

ਜਦੋਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਇਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੁਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 7

सर्वेषु चैव लोकेषु कामचारी विराजते । पद्मवर्णेन यानेन किंकिणीजालमालिना

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਕਮਲ-ਵਰਨ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਜਾਲੀ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 8

दिव्यश्वेताश्वयुक्तेन कामगेन यथासुखम् । आभूतसंप्लवं यावत्क्रीडतेऽप्सरसां गणैः

ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੁੱਧ-ਸਫੈਦ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤਿਆ, ਇੱਛਾ-ਗਾਮੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਯਥਾਸੁਖ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ (ਪ੍ਰਲਯ) ਤੱਕ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

कृतकृत्यश्च भवति कल्पकोटिसमन्वितः । यथा निर्मथनादग्निः सर्वकाष्ठेषु दृश्यते । तथा च दृश्यते धर्मो द्वादशीसेवनान्नरे

ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਜਿਵੇਂ ਮਥਨ ਨਾਲ ਅੱਗ ਹਰ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

अतः परं प्रवक्ष्यामि पितृभिः परिकीर्तितम् । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्यां श्रद्धया नरः । स्नात्वा संपूज्य कृष्णं च श्राद्धं कुर्यात्सपिण्डकम्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਪਿੰਡਕ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 11

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा पश्यति यः कृष्णमस्माकं तारणाय वै

ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਸਾਡੇ ਤਾਰਣ ਲਈ ਹੈ।

Verse 12

अपिस्यात्स कुलऽस्माकं यः श्रुत्वा ब्राह्मणाननात् । द्वारकामाहात्म्यमिदं पूजयिष्यति भक्तितः

ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਇਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 13

भविष्यति कुलेऽस्माकं यो गच्छेद्द्वारकां पुरीम् । संप्राप्य द्वादशीं शुद्धां यः करिष्यति जागरम्

ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 14

भविष्यति कुलेऽस्माकं पुत्रो वा दुहिता तथा । स्तुवन्नामसहस्रं तु कृष्णस्याग्रे पठिष्यति

ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ—ਜਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਧੀ—ਉਪਜੇਗੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਾਮ-ਸਹਸ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰੇਗੀ।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं भविष्यति धृतव्रतः । गोपीचन्दनदानेन यस्तोषयति वैष्णवान्

ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗੋਪੀ-ਚੰਦਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।

Verse 16

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं वैष्णवानां तु सन्निधौ । द्वारकायाश्च माहात्म्यं पठिष्यति जितेन्द्रियः

ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 17

भविष्यति कुलेऽस्माकं माहात्म्यं द्वारकाभवम् । लिखित्वा कृष्णतुष्ट्यर्थं स्वगृहे धारयिष्यति

ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਜਨਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ।

Verse 18

स्वर्णदानं च गोदानं भूमिदानं तथैव च । यावज्जीवं भवेद्दत्तं येनेदं धारितं कलौ

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ (ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ) ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਨੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 19

तप्तकृच्छ्रं महाकृच्छ्रं मासोपोषणमेव च । यावज्जीवं कृतं तेन येनेदं श्रावितं कलौ

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ (ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ) ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਨੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਤਪਤਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ, ਮਹਾਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਤਪ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲਏ।

Verse 20

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि पापानां नाशनाय । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येन विस्तारितं कलौ

ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 21

तावत्तिष्ठंति पुरुषे ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न लिखते जंतुर्माहात्म्यं द्वारकाभवम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤਦ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਲਿਖ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 22

दानैः सर्वैश्च किं तस्य सर्वतीर्थावगाहनैः । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येनेदं लिखितं गृहे

ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਲਿਖ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

Verse 23

सर्व दुःखप्रशमनं सर्वकार्य्यप्रसाधनम् । चतुर्वर्गप्रदं नित्यं हरिभक्तिविवर्द्धनम्

ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਧਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਸਦਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

न चाधिर्भवते नूनं याम्यं तस्य भयं नहि । माहात्म्यं पठते यत्र द्वारकायाः समुद्भवम्

ਜਿੱਥੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਯਮ ਦਾ ਭੈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 25

लिखितं तिष्ठते यस्य गृहे तत्तीर्थमेव च । बलाच्छुणुष्व माहात्म्यं द्वारकायाः समुद्भवम्

ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣੋ।

Verse 26

विधि मन्त्रक्रियाहीनां पूजां गृह्णाति केशवः । माहात्म्यं तिष्ठते नित्यं लिखितं यस्य वेश्मनि । न तस्यागःसहस्रैस्तु कृतैर्लिप्यति मानवः

ਕੇਸ਼ਵ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੂਜਾ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਨਿੱਤ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 27

यः पठेच्छृणुते वापि माहात्म्यं द्वारकाभवम् । न भवेद्भूतवैकल्यं धर्मवैकल्यमेव च

ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਜਨਿਤ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨ ਤਾਂ ਦੇਹ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 28

यः स्मरेत्प्रातरुत्थाय माहात्म्यं द्वारकाभवम् । द्वादशीनां च सर्वासां यच्चोक्तं लभते फलम्

ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਜਨਿਤ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

त्रिदशैः पूज्यते नित्यं वन्द्यते सिद्धचारणैः । माहात्म्यं पठते यो वै द्वारकायाः समुद्भवम्

ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

द्वारका वसते यत्र तत्र विष्णुः सनातनः । तत्र तीर्थानि सर्वाणि सर्वे देवाः सवासवाः । यज्ञा वेदाश्च ऋषयस्त्रैलोक्यं सचरा चरम्

ਜਿੱਥੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਥੇ ਸਭ ਤੀਰਥ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਯਜ੍ਞ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਹਾਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲ-ਅਚਲ, ਸਭ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

शक्तो हि द्वारकां गंतुं मानवो न हि पुत्रक । कृष्णदर्शनजं पुण्यं माहात्म्यं पठतो भवेत्

ਹੇ ਪੁੱਤਰਕ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੰਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

सत्यं शौचं श्रुतं वित्तं सुशीलं च क्षमाऽर्जवम् । सर्वं च निष्फलं तस्य माहात्म्यं न शृणोति यः

ਸਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਵਿਦਿਆ, ਧਨ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰਤਾ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਪਣ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਲਈ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ।

Verse 33

षण्मासे च भवेत्पुत्रो लक्ष्मीश्चैव विवर्द्धते । तस्य यः शृणुते भक्त्या माहात्म्यं द्वारकाभवम्

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਉਦਭਵ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Verse 42

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रे वृषोत्सर्गादिक्रियाकरण द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਚੌਥੇ ‘ਦ੍ਵਾਰਕਾਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅਧਿਆਇ ਅੰਦਰ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।