Adhyaya 33
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਵਾਰਕਾ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼-ਦਾਇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਟੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਅਵੰਤੀ, ਮਥੁਰਾ, ਅਯੋਧਿਆ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਭ੍ਰਿਗੁਖੇਤਰ/ਪ੍ਰਭਾਸ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਕਤ, ਸੌਰ ਅਤੇ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ, ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ, ਹਿਮਵਤ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਆਦਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਸੰਗਮ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਦਵਾਰਕਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਸਭ ਯਾਤਰਾ-ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਤੀਰਥ-ਮੰਡਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा ब्रह्ममहेशानौ यदुक्तं विष्णुपार्षदैः । द्वारकायास्तु माहात्म्यं तद्वर्णयितुमूचतुः
ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਤਦ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।
Verse 2
श्रीब्रह्मेशानावूचतुः । भोभोः क्षेत्राणि तीर्थानि सरांसि सागरादयः । प्रयागादीनि तीर्थानि काश्याद्या मुक्तिदायकाः
ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹੇ! ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ, ਤੀਰਥ, ਸਰੋਵਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ—ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਆਦਿ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਹਨ।
Verse 3
भवतां तीर्थराजानां महाराजस्त्वियं शुभा । द्वारका सेवनीया वै स्थीयतां स्वेच्छया बहिः
ਹੇ ਤੀਰਥ-ਰਾਜਿਆਂ! ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਤੁਹਾਡਾ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਹਰ ਹੀ ਠਹਿਰੋ।
Verse 4
श्रीप्रह्लाद उवाच । महेशवचनं श्रुत्वा सर्वेषामुत्सवोऽभवत् । प्रदक्षिणां ततः कृत्वा द्वारकां प्रणिपत्य च । आवासं चक्रिरे तत्र क्षेत्रतीर्थानि हर्षतः
ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੋਤਸਵ ਜਿਹਾ ਆਨੰਦ ਉੱਠਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਤੇ ਤੀਰਥ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵੱਸ ਗਏ।
Verse 5
भागीरथी प्रयागं च यमुना च सरस्वती । सरयूगंडकी पुण्या गोमती पूर्ववाहिनी
ਉੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ), ਪ੍ਰਯਾਗ, ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ; ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ ਤੇ ਗੰਡਕੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੋਮਤੀ ਵੀ (ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ)।
Verse 6
अन्याश्च सरितः सर्वाः सिन्धुशोणौ नदौ तथा । पंचाशत्कोटिभिस्तीर्थैर्दिग्भागे ह्युत्तरे स्थिताः । लंपटाः कृष्णसेवायां पश्यतो द्वारकां मुहुः
ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ—ਸਿੰਧੁ ਅਤੇ ਸ਼ੋਣ ਸਮੇਤ—ਪੰਜਾਹ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਿਹਾਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
Verse 7
मन्दाकिनी तथा पुण्या नदी भागीरथी च या । महानदी नर्मदा च शिप्रा प्राची सरस्वती
ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ; ਮਹਾਨਦੀ ਤੇ ਨਰਮਦਾ; ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ, ਪ੍ਰਾਚੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
Verse 8
चक्षुर्भद्रा तथा सीता नद्योऽन्याः पापनाशिनी । वर्तंते पूर्वदिग्भागे तीर्थैश्च षष्टिकोटिभिः
ਚਕਸ਼ੁਰਭਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਨਦੀਆਂ, ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ।
Verse 9
पयोष्णी तपती पुण्या विदर्भा च पयस्विनी । गोदावरी महापुण्या भीमा कृष्णानदी तथा
ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪਤੀ; ਵਿਦਰਭਾ ਅਤੇ ਪਯਸਵਿਨੀ; ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਗੋਦਾਵਰੀ; ਅਤੇ ਭੀਮਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨਦੀ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।
Verse 10
कावेरीप्रमुखाः पुण्या अन्यैश्चैवाघनाशिनीः । स्वतीर्थसहिता भक्त्या नवनवतिकोटिभिः
ਕਾਵੇਰੀ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵੀ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਆਈਆਂ—ਗਿਣਤੀ ਨਿਨਾਨਵੇ ਕਰੋੜ ਸੀ।
Verse 11
स्थिता दक्षिणदिग्भागे द्वारकासेवनोत्सुकाः । क्रीडंति गोमतीनीरे तीरे च कृष्णसन्निधौ
ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 12
सप्तद्वीपेषु याः संति तथाऽन्या वै सरिद्वराः । सागराश्च तथा सप्त पश्चिमायां दिशि स्थिताः
ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਉੱਤਮ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ—ਇਹ ਸਭ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਗਏ।
Verse 13
क्रीडंति चक्रतीर्थे वै तीर्थैश्च शतकोटिभिः । पश्यंति च मुहुः कृष्णं पश्चिमाभिमुखं सदा
ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਤਕੋਟਿ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਦਾ ਪੱਛਮ-ਅਭਿਮੁਖ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 14
विदिशासु च सर्वासु तीर्थसंख्या न विद्यते । पुष्करादीनि तीर्थानि विशाला विरजा गया
ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਤੀਰਥ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਵਿਰਜਾ ਅਤੇ ਗਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਅਪਾਰ ਹਨ।
Verse 15
शतैककोटिभिस्तीर्थैर्गोमत्युदधिसंगमे । वर्त्तंते कृष्णसेवायां सोत्सवानि द्विजोत्तमाः
ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਸ਼ਤੈਕਕੋਟਿ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਉਤਸਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 16
वाराणसी पूरैशान्यामवन्ती पूर्वदिक्स्थिता । आग्नेय्यां दिशि कांती च दक्षिणे मथुरा स्थिता
ਉੱਤਰ-ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਵੰਤੀ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
Verse 17
नैरृत्यां च तथा माया अयोध्या पश्चिमे स्थिताः । वायव्यां तु कुरुक्षेत्रं हरिक्षेत्रं तथोत्तरे
ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ।
Verse 18
शिवक्षेत्रं च ऐशान्यामैंद्र्यां च पुरुषोत्तमः । आग्नेय्यां च भृगुक्षेत्रं प्रभासं दक्षिणाश्रितम्
ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਆਗਨੇਯ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁਕਸ਼ੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।
Verse 19
श्रीरंगं नैरृते भागे लोहदंडं तु पश्चिमे । नारसिंहानि वायव्ये कोकामुख्यं तथोत्तरे
ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲੋਹਦੰਡ ਹੈ। ਵਾਯਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਧਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੋਕਾਮੁਖ੍ਯ ਹੈ।
Verse 20
कामाख्या रेणुकादीनि शाक्तेयानि च सर्वशः । क्षेत्रराजानि सर्वाणि यथास्थाने वसंति हि
ਕਾਮਾਖਿਆ, ਰੇਣੁਕਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਕਤ ਪੀਠ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਰਾਜ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 21
उत्तरे चैव सौराणि गाणपत्यानि कृत्स्नशः । क्षेत्राण्युत्तरतः संति रुक्मिण्याः सन्निधौ द्विजाः
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੌਰ ਅਤੇ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹਨ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨੇੜੇ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 22
धेनुकं नैमिषारण्यं दंडकं सैंधवं तथा । दशारण्यमर्बुदं च नरनारायणाश्रमम्
ਧੇਨੁਕ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ, ਦੰਡਕ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਂਧਵ; ਦਸ਼ਾਰਣ੍ਯ, ਅਰਬੁਦ ਅਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ।
Verse 23
यथादिशं वसंति स्म द्वारकायाः समन्ततः । मेर्वाद्याः पर्वताः सौम्ये द्वारकासेवनोत्सुकाः
ਹੇ ਸੁਮਧੁਰੇ, ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ।
Verse 24
कैलासाद्याश्च ऐशान्यामैन्द्र्यां हिमवदादयः । श्रीशैलाद्याश्च आग्नेय्यां सिंहाद्र्याद्या यमे तथा
ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਤ ਆਦਿ; ਆਗਨੇਯ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਆਦਿ; ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਿੰਹਾਦ੍ਰਿ ਆਦਿ।
Verse 25
नैरृत्यां वाममार्गाद्या महेन्द्रऋषभादयः । अन्ये च पुण्यशैलाश्च सलोकालोक मानसाः । द्वारकां परितः संति पर्य्युपासंति प्रत्यहम्
ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਾਮਮਾਰਗ ਆਦਿ, ਮਹੇੰਦਰ, ਰਿਸ਼ਭ ਆਦਿ ਹਨ। ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਲ ਵੀ—ਲੋਕਾਲੋਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸ ਸਮੇਤ—ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 26
एवं ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सनकादयः । क्षेत्रतीर्थादिभिर्युक्ता अन्यैः पुण्यतमैस्तथा
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ—ਖੇਤਰ, ਤੀਰਥ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸੱਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਉੱਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।
Verse 27
श्रद्धया परया भक्त्या कन्याराशिस्थिते गुरौ । आयांति द्वारकां द्रष्टुं ब्राह्म्याद्याश्च प्रहर्षिताः
ਗਹਿਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ—ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਕੰਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 33
इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकामाहात्म्यवर्णनपूवकं द्वारकायां सर्वतीर्थक्षेत्रादिकृतनिवास वर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਚੌਥੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਭਾਗ ਅੰਦਰ, “ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਤੇਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।