Adhyaya 28

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । कृत्वा जागरणं विष्णोर्यथान्यायं नरेश्वर । पितॄन्यच्छति पुण्यं च ततः किं कुरुते यमः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਯਮ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜਾ ਅਧਿਕਾਰ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 2

भुक्तो वा यदि वाऽभुक्तः स्वच्छो वाऽस्वच्छ एव वा । विमुक्तिः कथिता तत्र हरिजागरणान्नृणाम्

ਚਾਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ—ਉੱਥੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 3

अस्नातो वा नरः स्नातो जागरे समुपस्थिते । सर्वतीर्थाप्लुतो ज्ञेयस्तं दृष्ट्वा दिवमाव्रजेत्

ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਜਾਗਰਣ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

श्वपचा जागरं कृत्वा पदं निर्वाणमागताः । किं पुनर्वर्णसंभूताः सदाचारपरास्तथा

ਸ਼ਵਪਚ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਨਿਰਵਾਣ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ; ਫਿਰ ਜੋ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵਧ ਕਰਕੇ!

Verse 5

युवतीनादमाकर्ण्य यथा निद्रा न जायते । जागरे चैवमेव स्यात्तत्कथानां च कीर्तने

ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 6

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । उत्कल्लनं मनःपापं शोधयेद्विष्णु जागरः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ, ਸੁਰਾ-ਪਾਨ, ਚੋਰੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਮਨ, ਹਿੰਸਕ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਪਾਪ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

विमुक्तिः कामुकस्योक्ता किं पुनर्वीक्षतां हरिम्

ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਲਈ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਵੱਧ!

Verse 8

वाचिकं मानसं पापं करणैर्यदुपार्जितम् । अन्यैर्निमिषमात्रेण व्यपोहति न संशयः

ਬੋਲ ਦੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਪਾਪ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 9

गोष्ठ्यां समागता ये तु तेषां पापं कुतः स्मृतम् । मातृपूजा गयाश्राद्धं सुतीर्थगमनं तथा । जागरस्य नृणां राजन्समानि कवयो विदुः

ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਮਾਤਾ-ਪੂਜਾ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ—ਕਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।

Verse 10

जननीपूजनं भूप ह्यश्वमेधायुतैः समम् । पूर्णं वर्षशतं भूप कुशाग्रेणोद्धृतं जलम्

ਹੇ ਭੂਪਾਲ! ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਜਲ, ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ (ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ), ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।

Verse 11

पिबन्पात्रे द्विजः सम्यक्तीर्थे पुष्करसंज्ञिते । जागरस्यैव चैतानि कलां नार्हंति षोडशीम्

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਦਵਿਜ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਪੁੰਨ—ਕੇਵਲ ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 12

कृत्वा कांचनसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिप । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं हरिजागरे

ਹੇ ਵਸੁਧਾਧਿਪ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਹਰਿ-ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

निकृंतनं कर्मणश्च ह्यात्मना दुष्कृतं कृतम् । व्यपोहति न संदेहो येन जागरणं कृतम् । संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि पुनरेव महीपते । जागरे पद्मनाभस्य यत्फलं कवयो विदुः

ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪਦਮਨਾਭ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਵੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।

Verse 15

रवेर्बिंबमिदं भित्त्वा स योगी हरिजागरे । प्रयाति परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम् । सांख्ययोगैः सुदुःखेन प्राप्यते यत्पदं हरेः

ਉਹ ਯੋਗੀ ਹਰਿ-ਜਾਗਰਣ ਦੁਆਰਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਸ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਗਮ੍ਯ, ਨਿਰੰਜਨ—ਉਹ ਹਰਿ ਦਾ ਪਦ, ਜੋ ਸਾਂਖ੍ਯ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 16

नद्यो नदा यथा यांति सागरे संस्थितिं क्रमात् । एवं जागरणात्सर्वे तत्पदे यांति संस्थितिम्

ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਨਾਲੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਠਿਕਾਣਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 17

मेरुमंदरमानानि कृत्वा पापानि वा नरः । हरिजागरणे तानि व्यपोहति न संशयः

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਜਿਹਨੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਹਰਿ-ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

राज्यं स्वर्गं तथा मोक्षं यच्चान्यदीप्सितं नृणाम् । ददाति भगवान्कृष्णः स्वगीतैर्जागरे स्थितः

ਰਾਜ, ਸਵਰਗ, ਮੋਖਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ—ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਜਨ ਗਾਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 19

जागरेणैव पापानां श्वपचानां महीपते । तत्पदं कविभिः प्रोक्तं किं पुनस्तु द्विजन्मनाम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਕੇਵਲ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪੀ ਸ਼ਵਪਚ (ਬਹਿਸਕਾਰਿਤ) ਵੀ, ਕਵੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।

Verse 20

जपध्यानविहीनस्य गायकस्यापि भूपते । कर्मभ्रष्टस्य च प्रोक्तो मोक्षस्तु हरिजागरे

ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਜੋ ਗਾਇਕ ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਮ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਹਰਿ-ਜਾਗਰਣ ਦੁਆਰਾ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 21

तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु पुण्यं पुण्यवतां नृणाम् । यत्तु साधयते भूप जागरे संव्यवस्थितः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

त्वया पुनरिदं कार्य्यं स्मर्त्तव्यो गरुडध्वजः । एकादश्यां न भोक्तव्यं कर्तव्यं जागरं सदा

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਕਰ: ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ; ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੀਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰ।

Verse 23

जागरे वर्त्तमानस्य श्वपचस्य गतिर्भवेत् । किंपुनर्वर्णजातीनां वैष्णवानां महीपते

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਵਪਚ (ਨੀਚ ਜਾਤਿ) ਵੀ ਸੁਗਤਿ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕਿੰਨੀ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇਗੀ!

Verse 24

ये तु जागरणे निद्रां न यांति नृपपुंगव । न तेषां जननी याति खेदं गर्भावधारणात्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਪੁੰਗਵ! ਜੋ ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਖੇਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 25

तस्माज्जागरणं कार्य्यं मातुर्जठरवर्जिभिः । भीतेर्मोक्षपरैर्मर्त्यैः सुखचेष्टाबहिष्कृतैः

ਇਸ ਲਈ ਮਾਤਾ ਦੇ ਜਠਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲੇ, ਮੋਖਸ਼-ਪਰਾਇਣ ਮਰਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਦੀਆਂ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ।

Verse 26

यस्तु जागरणं रात्रौ कुर्याद्भक्तिसमन्वितः । निमिषेनिमिषे राजन्नश्वमेधफलं लभेत्

ਪਰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹਰ ਨਿਮਿਸ਼-ਨਿਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

शयनो त्थापनाभ्यां च समं पुण्यमुदाहृतम् । विशेषो नास्ति भूपाल विष्णुना कथितं पुरा

ਸੋਣ ਅਤੇ ਉੱਠਣ—ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 28

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्थिताः शूद्राश्च जागरे । पक्षिणः कृमिकीटाश्च ह्यनेके चैव जंतवः । ते गताः परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम्

ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਕ੍ਰਿਮਿ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਜੀਵ ਵੀ—ਉਸ ਪਰਮ ਨਿਰੰਜਨ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਗਮ੍ਯ ਹੈ।

Verse 29

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च । कृष्णजागरणे तानि क्षयं यांति न संशयः

ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪਾਪ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 30

एकतः क्रतवः सर्वे सर्वतीर्थसमन्विताः । एकतो देवदेवस्य जागरः कृष्णवल्लभः । न समं ह्यधिकः प्रोक्तः कविभिः कृष्णजागरः

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਞ ਹਨ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਜਾਗਰਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 31

सूर्यशक्रादयो देवा ब्रह्मरुद्रादयो गणाः । नित्यमेव समायांति जागरे कृष्णवल्लभे

ਸੂਰਜ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਗਣ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਉਸ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਹੀ ਆ ਕੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 32

गंगा सरस्वती रेवा यमुना च शतह्रदा । चंद्रभागा वितस्ता च नद्यः सर्वाश्च तत्र वै

ਉੱਥੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਰੇਵਾ, ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾ ਹਨ; ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਤੇ ਵਿਤਸਤਾ ਵੀ—ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ।

Verse 33

सरांसि च ह्रदाश्चैव समुद्राः कृत्स्नशो नृप । एकादश्यां नृपश्रेष्ठ गच्छंति हरिजागरे

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਰੋਵਰ, ਹ੍ਰਦ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਭੀ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਰਿ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 34

स्पृहणीयास्तु देवेभ्यो ये नराः कृष्णजागरे । नृत्यं गीतं प्रकुर्वंति वीणावाद्यं तथैव च

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵੀਣਾ-ਵਾਦਨ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਈਰਖਾ ਜੋਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 35

भक्त्या वाऽप्यथवाऽभक्त्या शुचिर्वाप्यथवाऽशुचिः । कृत्वा जागरणं विष्णोर्मुच्यते पापकोटिभिः

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਭਕਤੀ ਦੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਰੋੜਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

पादयोः पांसुकणिका यावत्तिष्ठंति भूतले । तावद्वर्षसहस्राणि जागरी वसते दिवि

ਜਦ ਤੱਕ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 37

तस्माद्गृहं प्रगन्तव्यं जागरे माधवस्य च । कलौ मलविनाशाय द्वादशद्वादशीषु च

ਇਸ ਲਈ ਮਾਧਵ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ।

Verse 38

सुबहून्यपि पापानि कृत्वा जागरणं हरेः । निर्द्दहेन्मेरुतुल्यानि युगकोटिशतान्यपि

ਭਾਵੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਜਿਹਨੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ—ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੀ।

Verse 39

उन्मीलिनी महीपाल यैः कृता प्रीतिसंयुतैः । कलौ जागरणोपेता फलं वक्ष्यामि तच्छृणु

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ: ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਮੀਲਿਨੀ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 40

स्थितौ युगसहस्रं तु पादेनैकेन भूतले । काश्यां च जाह्नवीतीरे तत्फलं लभते नरः

ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ—ਤਪਸਿਆ ਵਾਂਗ—ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 41

भवेद्युगसहस्रं च विनाऽहारेण यत्फलम् । उन्मीलिनीं समासाद्य फलं जागरणे हरेः

ਜੋ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਬਿਨਾ ਆਹਾਰ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਨ੍ਮੀਲਿਨੀ ਵਰਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

दुष्प्राप्यं वैष्णवं स्थानं मखकोटिशतैः कृतैः । हेलया प्राप्यते नूनं द्वादश्यां जागरे कृते

ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਯੱਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

न कुर्वंति व्रतं विष्णोर्जागरेण समन्वितम् । परस्वं पारदार्यं च पापं तान्प्रति गच्छति

ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਰਾਤ-ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਅਪਰਾਧ—ਇਹ ਪਾਪ ਆ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 44

एकेनैवोपवासेन भावहीनास्तु मानवाः । निर्द्दग्धाऽखिलपापास्ते प्रयांति स्वर्गकाननम्

ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਉਪਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

यत्र भागवतं शास्त्रं यत्र जागरणं हरेः । शालिग्रामशिला यत्र तत्र गच्छेद्धरिः स्वयम्

ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਪਧਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

न पुर्य्यः पावनाः सप्त कलौ वेदवचो नहि । यादृशं वासरं विष्णोः पावनं जागरान्वितम्

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦ-ਵਚਨ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਦਿਨ ਪਾਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

संप्राप्ते वासरे विष्णोर्ये न कुर्वंति जागरम् । मज्जंति नरके घोरे नरानार्य्यो न संशयः

ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਜਾਗਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਨੀਚ ਚਾਲ ਵਾਲੇ।