Adhyaya 26

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । प्रह्लादं सर्वधर्मज्ञं वेदशास्त्रार्थपारगम् । वैष्णवागमतत्त्वज्ञं भगवद्भक्तितत्परम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਹਲਾਦ—ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਆਗਮ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤਤਪਰ।

Verse 2

सुखासीनं महाप्राज्ञमृषयो द्रष्टुमागताः । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञाः स्वधर्मप्रतिपालकाः

ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ। ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤੱਤ-ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪਾਲਕ ਸਨ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । विना ज्ञानाद्विना ध्यानाद्विना चेन्द्रियनिग्रहात् । अनायासेन येनैतत्प्राप्यते परमं पदम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਵੀ ਬਿਨਾ—ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਇਹ ਪਰਮ ਪਦ ਅਨਾਇਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 4

संक्षेपात्कथय स्नेहाद्दृष्टादृष्टफलोदयम् । धर्मान्मनुजशार्दूल ब्रूहि सर्वानशेषतः

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਧਰਮ ਤੋਂ ਦਿੱਖੇ ਤੇ ਅਦਿੱਖੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਉਦਯ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 5

इत्युक्तोऽसौ महाभागो नारायणपरायणः । कथयामास संक्षेपात्सर्वलोकहितोद्यतः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ, ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਭਕਤ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋ ਕੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 6

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि गुह्याद्गुह्यतरं महत् । यस्य संश्रवणादेव सर्वपापक्षयो भवेत्

ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਗੁਪਤ ਭੇਦ—ਗੁਪਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਗੁਪਤ—ਉਚਾਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

अष्टादशपुराणानां सारात्सारतरं च यत् । तदहं कथयिष्यामि भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਅਤਿ-ਸਾਰ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਥਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 8

सुखासीनं महादेवं जगतः कारणं परम् । पप्रच्छ षण्मुखो भक्त्या सर्वलोकहितोद्यतः

ਸੁਖਾਸਨ ਹੋਏ ਮਹਾਦੇਵ—ਜਗਤ ਦੇ ਪਰਮ ਕਾਰਣ—ਨੂੰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਦਯਤ ਸ਼ਣਮੁਖ (ਸਕੰਦ) ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 9

स्कन्द उवाच । भगवन्सर्वलोकानां दुःखसंसारभेषजम् । कथयस्व प्रसादेन सुखोपायं विमुक्तये

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖਮਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭੇਸ਼ਜ ਦੱਸੋ—ਮੋਖ ਲਈ ਸੁਖਲ ਉਪਾਇ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 10

ईश्वर उवाच । चतुर्विधं तु यत्पापं कोटिजन्मार्जितं कलौ । जागरे वैष्णवं शास्त्रं वाचयित्वा व्यपोहति

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪਾਪ, ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

वैष्णवस्य तु शास्त्रस्य यो वक्ता जागरे हरेः । मद्भक्तं तं विजानीयाद्विपन्नस्त्वन्यथा भवेत्

ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਜਾਣੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

हरिजागरणं कार्यं मद्भक्तेन विजानता । अन्यथा पापिनो ज्ञेया ये द्विषन्ति जनार्द्दनम्

ਮੇਰਾ ਸਮਝਦਾਰ ਭਗਤ ਹਰੀ ਲਈ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਜਾਣੇ ਜਾਣ।

Verse 13

जागरं ये च कुर्वंति गायंति हरिवासरे । अग्निष्टोमफलं तेषां निमिषार्द्धेन षण्मुख

ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ! ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਧੇ ਨਿਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14

जागरे पश्यतां विष्णोर्मुखं रात्रौ मुहुर्मुहुः । येषां हृष्यंति रोमाणि रात्रौ जागरणे हरेः । कुलानि दिवि तावंति वसंति हरिसन्निधौ

ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਭਰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਨੇ ਹੀ ਕੁਲ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 15

यमस्य पथि निर्मुक्ता जनाः पापशतैर्वृताः । गीतशास्त्रविनोदेन द्वादशीजागरान्विताः

ਯਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਪਾਠ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

सुप्रभाता निशा तेषां धन्याः सुकृतिनो नराः । प्राणात्ययेन मुह्यंति यैः कृतं जागरं हरेः

ਉਹ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤ ਸਮਾਨ ਧੰਨ ਹੈ; ਧਨ੍ਯ ਤੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਉਹ ਨਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ—ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ।

Verse 17

पुत्रिणस्ते नरा लोके धनिनः ख्यातपौरुषाः । येषां वंशोद्भवाः पुत्राः कुर्वंति हरिजागरम्

ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਰ ਪੁੱਤਰਵਾਨ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 18

इष्टं मखैः कृतं दानं दत्तं पिंडं गयाशिरे । स्नातं नित्यं प्रयागे तु यैः कृतं जागरं हरेः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਗਯਾਸ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 19

दयिता विष्णुभक्ताश्च नित्यं मम षडानन । कुर्वंति वासरं विष्णोर्यस्माज्जागरणं हितम्

ਹੇ ਸ਼ਡਾਨਨ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਗਤ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।

Verse 20

श्रुत्वा हर्षं न चाप्नोति जागरं न करोति यः । प्रकटीकरोति तन्नूनं जनन्या दुर्विचेष्टितम्

ਜੋ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਹਰਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕੁਚਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਆਪਣੀ ਨੀਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਿਖਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

संप्राप्य वासरं विष्णोर्न येषां जागरो हरेः । व्यर्थं गतं च तत्पुण्यं तेषां वर्षशतोद्भवम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਰਾਤ-ਜਾਗਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

पुत्रो वा पुत्रपुत्रो वा दौहित्रो दुहिताऽपि वा । करिष्यति कुलेऽस्माकं कलौ जागरणं हरेः

“ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੋਤਾ, ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧੀ ਹੀ—ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹਰੀ ਲਈ ਰਾਤ-ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਧੰਨ ਹੋਵੇਗੀ।”

Verse 23

पात्यमानाः प्रजल्पंति पितरो यमकिंकरैः । मुक्तिर्भविष्यत्यस्माकं नरकाज्जागरे कृते

“ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਸੀਟੇ ਜਾਂਦੇ ਪਿਤਰ ਕਰਾਹ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ‘ਜਦ ਹਰੀ ਲਈ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਅਸੀਂ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂਗੇ।’”

Verse 24

नान्यथा जायतेऽस्माकं मुक्तिर्यज्ञशतैरपि । विना जागरणेनैव नरलोकात्कथंचन । तस्माज्जागरणं कार्यं पितॄणां हितमिच्छता

“ਸਾਡੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਸੌ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਾਗਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਨੁੱਖ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਜਾਗਰਣ ਅਵਸ਼੍ਯ ਕਰੇ।”

Verse 25

भक्तिर्भागवतानां च गोविंदस्यापि कीर्तनम् । न देहग्रहणं तस्मात्पुनर्लोके भविष्यति

“ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਫਿਰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਦੇਹ ਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ (ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ)।”

Verse 26

जागरं कुरुते यश्च संगमे विजयादिने । पुनर्द्देहप्रजननं दग्धं तेनाऽत्मना स्वयम्

ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਜਯਾ-ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੇਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਆਪੇ ਹੀ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 27

त्रिस्पृशा वासरं येन कृतं जागरणान्वितम् । केशवस्य शरीरे तु स लीनो नात्र संशयः

ਜਿਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਦਾ ਦਿਨ ਜਾਗਰਣ ਸਮੇਤ ਮਨਾਇਆ, ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 28

उन्मीलिनी कृता येन रात्रौ जागरणान्विता । प्रभवंति न पापानि स्थूलसूक्ष्माणि तस्य तु

ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨਮੀਲਿਨੀ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਜਾਗ ਕੇ ਬਿਤਾਈ, ਉਸ ਲਈ ਪਾਪ—ਸਥੂਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੂਖਮ—ਉੱਠਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ।

Verse 29

सतालवाद्यसंयुक्तं संगीतं जागरं हरेः । यः कारयति देवस्य द्वादश्यां दानसंयुतम्

ਜੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਸਮੇਤ, ਤਾਲ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਜੋੜ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਅਗੇਤਰਾ ਹੈ।

Verse 30

तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि महाभागवतस्य हि । तिलप्रस्थहस्रं तु सहिरण्यं द्विजातये । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति ह्ययने रविसंक्रमे

ਉਸ ਮਹਾਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅਯਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਤਿਲ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਸਥ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

हेमभारशतं नित्यं सवत्सं कपिलायुतम् । प्रेक्षणीयप्रदानेन तत्फलं प्राप्नुयात्कलौ

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯ’ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੌ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 32

यः पुनर्वासरे पुत्र दिव्यैरृषिकृतैः स्तवैः । तोषयेत्पद्मनाभं वै वैदिकैर्विष्णुसामभिः

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਰਚਿਤ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ—ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਸਾਮ ਗਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ—ਪਦ੍ਮਨਾਭ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

ऋग्यजुःसामसम्भूतैवैष्णवैश्चैव पुत्रक । संस्कृतैः प्राकृतैः स्तोत्रैरन्यैश्च विविधैस्तथा

ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੁਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਵਿਭਿੰਨ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 34

प्रीतिं करोति देवेशो द्वादश्यां जागरे स्थितः । शृणु पुण्यं समासेन यद्गीतं ब्रह्मणा मम

ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ।

Verse 35

त्रिःसप्तकृत्वो धरणीं त्रिगुणीकृत्य षण्मुख । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं प्राप्नुयान्नरः

ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਕਰ ਕੇ ਇਕੀ ਵਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਸ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

गवां शतसहस्रेण सवत्सेनापि यत्फलम् । तत्फलं प्राप्नुयान्मर्त्त्यः स्तोत्रैर्यस्तोषयेद्धरिम्

ਜੋ ਪੁੰਨ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਬੱਛੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਉਹ ਮਰਤ੍ਯ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।

Verse 37

वैदिकी दशगुणा प्रीतिर्यामेनैकेन जागरे । एवं फलानुसारेण कार्य्यं जागरणं हरेः

ਜਾਗਰਣ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਿਕ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰੀਤੀ ਇਕ ਹੀ ਯਾਮ ਲਈ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰਿ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 38

यः पुनः पठते रात्रौ गीतां नामसहस्रकम् । द्वादश्यां पुरतो विष्णोर्वेष्णवानां समीपतः

ਫਿਰ ਜੋ ਕੋਈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਵੇਲੇ, ਵਿਸ਼্ণੁ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮਸਹਸ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 39

पुण्यं भागवतं स्कांदपुराणं दयितं हरेः । माधुरं बालचरितं गोपीनां चरितं तथा

ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗਵਤ, ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ—ਜੋ ਹਰਿ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਾਲ-ਚਰਿਤ੍ਰ, ਤਥਾ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ (ਉਸ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਠਯ ਹਨ)।

Verse 40

एतान्पठति रात्रौ यः पूजयित्वा तु केशवम् । न वेद्म्यहं फलं वत्स यदि ज्ञास्यति केशवः

ਜੋ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਵਤਸ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਕੇਵਲ ਕੇਸ਼ਵ ਹੀ ਜਾਣੇ।

Verse 41

दीपं प्रज्वालयेद्रात्रौ यः स्तवैर्हरिजागरे । न चास्तं गच्छते तस्य पुण्यं कल्पशतैरपि

ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਰਿ-ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀਆਂ ਗਾਂਦਿਆਂ ਦੀਵਾ ਜਗਾਏ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸੈਂਕੜੇ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 42

मंजरीसहितैः पत्रैस्तुलसीसम्भवैर्हरिम् । जागरे पूजयेद्भक्त्या नास्ति तस्य पुनर्भवः

ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਜਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 43

स्नानं विलेपनं पूजा धूपं दीपं च संस्तवम् । नैवेद्यं च सतांबूलं जागरे दत्तमक्षयम्

ਸਨਾਨ, ਲੇਪਨ, ਪੂਜਾ, ਧੂਪ, ਦੀਪ-ਅਰਪਣ, ਸਤੁਤਿ-ਗਾਨ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤਾਂਬੂਲ—ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸਭ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਖ਼ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 44

ध्यातुमिच्छति षड्वक्त्रं यो मां भक्तिपरायणः । स करोतु महाभक्त्या द्वादश्यां जागरं हरेः

ਜੋ ਭਕਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ, ਛੇ-ਮੁਖੀ ਨੂੰ, ਧਿਆਉਣਾ ਚਾਹੇ—ਉਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 45

वासरे वासुदेवस्य सर्वे देवाः सवासवाः । देहमाश्रित्य तिष्ठंति ये प्रकुर्वंति जागरम्

ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਰਿ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

जागरेवासुदेवस्य महाभारतकीर्तनम् । ये कुर्वंति गतिं यांति योगिनां ते न संशयः

ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 47

चरितं रामदेवस्य ये वधं रावणस्य च । पठंति जागरे विष्णोस्ते यांति परमां गतिम

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਾਵਣ-ਵਧ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 49

अधीत्य चतुरो वेदान्कृत्वा चैवार्चनं हरेः । स्नात्वा च सर्वतीर्थेषु जागरे तत्फलं हरेः

ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਹਰੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

धान्यशैलसहस्रैस्तु तुलापुरुषको टिभिः । यत्फलं मुनिभिः प्रोक्तं तत्फलं जागरे हरेः

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਨ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 51

कन्याकोटिप्रदानं च स्वर्णभारशतं तथा । दत्तं रत्नायुतशतं यैः कृतो जागरो हरेः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕੰਨਿਆ-ਪ੍ਰਦਾਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੌ ਭਾਰ, ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹੋਣ।

Verse 52

अष्टादशपुराणैस्तु पठितैर्यत्फलं भवेत् । तत्फलं शतसाहस्रं कृते जागरणे हरेः

ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

मन्वादि पठतां शास्त्रं यत्फलं हि द्विजन्मनः । अधिकं फलमाप्नोति कुर्वाणो जागरं हरेः

ਮਨ੍ਵਾਦਿ ਆਦਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

दुर्भिक्षे चान्नदातॄणां पुंसां भवति यत्फलम् । संन्यासिनां सहस्रैस्तु यत्फलं भोजितैः कलौ । फलं तत्समवाप्नोति कुर्वतां जागरं हरेः

ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਫਲ ਹਰੀ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।