Adhyaya 22

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । शृणुध्वं द्विजशार्दूला यथावत्कथयामि वः । स्नापयित्वा जगन्नाथं तथा गंधैर्विलिप्य च । पूजयित्वा तुलस्या तु भूषयित्वा च भूषणैः

ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼ਾਰਦੂਲੋ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਗੰਨਾਥ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਲਗਾ ਕੇ; ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ…

Verse 2

नैवेद्येन च सन्तर्प्य तथा नीराजनादिभिः । दुर्वाससं तथा पूज्य पुंडरीकाक्षमेव च

ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਨੀਰਾਜਨ (ਆਰਤੀ) ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ) ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਮੁਨੀ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼—ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ—ਦੀ ਭੀ।

Verse 3

अनंतं वैनतेयादीन्भक्त्या सम्पूज्य मानवः । दद्याद्दानं स्वशक्त्या च वित्तशाठ्यविवर्जितः

ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਵੈਨਤੇਯ ਆਦਿ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 4

दीनांधकृपणांस्तत्र तर्पयेच्च समाश्रितान्

ਉੱਥੇ ਦਿਨਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਗਾਲਾਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਭੀ ਅੰਨ-ਜਲ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 5

रुक्मिणीं च ततो गच्छेद्विदर्भतनयां नरः । उपहृत्योपहारांश्च बलिभिर्गंधदीपकैः

ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਧੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਸਮੇਤ ਬਲੀ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 6

पीडयंति ग्रहास्तावद्व्याधयोऽभिभवंति च । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

ਜਦ ਤੱਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਗ੍ਰਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜਦੇ ਅਤੇ ਰੋਗ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

उपसर्गभयं तावद्दुःखं च भूतसंभवम् । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

ਜਦ ਤੱਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦਾ ਡਰ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਦੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 8

भवेद्दरिद्री दुःखी च तावद्वै परयाचकः । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

ਜਦ ਤੱਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਦਰਿਦ੍ਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰਾਏ ਆਸਰੇ ਅਤੇ ਮੰਗਤਾ ਬਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ।

Verse 9

तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भाग्या दुःखसंयुता । भक्त्या न पश्यति यदा नारीकृष्णप्रियां तथा

ਜਦ ਤੱਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਭਾਗੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

तावच्छत्रुभयं पुंसां गृहभंगं च मूर्खता । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

ਜਦ ਤੱਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਭਯ, ਘਰ-ਭੰਗ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 11

संपूज्य क्रृष्णं विधिवद्रुक्मिणीं पूजयेत्ततः । स्नापयेद्दधिदुग्धाभ्यां मधुशर्करया तथा

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਤਥਾ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਵੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 12

घृतेन विविधैर्गन्धैस्तथैवेक्षुरसेन च । तीर्थोदकेन संस्नाप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ਘੀ ਨਾਲ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਗੰਧ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਤਥਾ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਵੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਨਾਲ ਸੰਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

एवं यः स्नापये द्देवीं रुक्मिणीं क्रृष्णवल्लभाम् । न तस्य दुर्ल्लभं किंचिदिह लोके परत्र च

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਭਗਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਵੱਲਭਾ ਦੇਵੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 14

श्रीखण्डकुंकुमेनैव तथा मृगमदेन च । विलेपयेदपुत्रस्तु स पुत्रं लभते धुवम्

ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਮਦ ਨਾਲ ਵੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਿਲੇਪੇ; ਜੋ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

सदा स भोगी भवति रूपवाञ्जनपूजितः । पूजयेन्मालतीपुष्पैः शतपत्रैः सुगन्धिभिः

ਜੋ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸੌ-ਪੰਖੁੜੀ ਵਾਲੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਭੋਗ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਰੂਪਵਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

करवीरैर्मल्लिकाभिश्च चम्पकैस्तु विशेषतः । कमलैर्वारिसंभूतैः केतकीभिश्च पाटलैः

ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵੀਰ (ਕਨੇਰ), ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕਮਲਾਂ, ਕੇਤਕੀ ਅਤੇ ਪਾਟਲਾ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 17

धूपेनागुरुणा चैव पूजयेद्गौग्गु लेन च । वस्त्रैः सुकोमलैः शुभ्रैर्नानादेशसमुद्भवैः

ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਗੁਰੂ ਅਤੇ ਗੁੱਗੁਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਬਹੁਤ ਨਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 18

भक्त्या संछाद्य वैदर्भीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम् । भूषणैर्भूषयेद्देवीं मणिरत्न समन्वितैः

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਣੀ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ।

Verse 19

तस्मिन्कुले नाऽसुखः स्यान्नाऽधर्मो नाऽधनस्तथा । नाऽपुत्रो न विकर्मस्थः कितवो नीचसेवकः

ਉਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੁੱਖ ਰਹੇਗਾ, ਨਾ ਅਧਰਮ, ਨਾ ਗਰੀਬੀ; ਨਾ ਨਿਸੰਤਾਨਤਾ, ਨਾ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਕੋਈ, ਨਾ ਜੂਆਰੀ, ਨਾ ਨੀਚਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਾਕਰ।

Verse 20

यैः पूजिता जगन्माता रुक्मिणी मानवैः कलौ । नैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्याद्यैर्देवी मे प्रीयतामिति । तांबूलं च सकर्पूरं भावेन विनिवेदयेत्

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੀ ਨੈਵੇਦ੍ਯ—ਭੋਜਨ, ਮਿਠਾਈਆਂ ਆਦਿ—ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ‘ਦੇਵੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ,’ ਉਹ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਪੂਰ ਸਮੇਤ ਤੰਬੂਲ (ਪਾਨ) ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨ।

Verse 21

गृहीत्वा च फलं शुभ्रं ह्यक्षतैश्च समन्वितम् । मन्त्रेणानेन वै विप्रा ह्यर्घ्यं दद्याद्विधानतः

ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਫਲ ਲੈ ਕੇ, ਅਖੰਡ ਅਕਸ਼ਤ (ਟੁੱਟੇ ਨਾ ਹੋਏ ਚਾਵਲ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਠਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 22

कृष्णप्रिये नमस्तुभ्यं विदर्भाधिपनंदिनि । सर्वकामप्रदे देवि गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 23

आरार्तिकं ततः कुर्याज्ज्वलन्तं भावनान्वितः । नीराजनं प्रकर्तव्यं कर्पूरेण विशेषतः

ਤਦਨੰਤਰ ਭਾਵਨਾ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜ੍ਵਲੰਤ ਆਰਾਰਤਿਕ ਕਰੇ। ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਪੂਰ ਨਾਲ।

Verse 24

शंखे कृत्वा तु पानीयं भ्रामयेद्भावसंयुतः । भ्रामयित्वा च शिरसा धारणीयं विशुद्धये

ਸ਼ੰਖ ਵਿੱਚ ਜਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁਮਾਵੇ। ਘੁਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 25

दण्डवत्प्रणमेद्भूमौ नमः कृष्णप्रियेति च । विप्रपत्नीश्च विप्रांश्च पूजयेच्छक्तितो द्विजाः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਹੇ—‘ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰਿਯੇ।’ ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 26

ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैर्वासोभिः कञ्चुकैस्तथा । सुगन्धकुसुमैरर्च्य कुंकुमेन विलिप्य च

ਗਲ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਨਾਲ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਜੂਕਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਵੀ ਲੇਪ ਕਰੇ।

Verse 27

कौसुंभकैः कज्जलेन तांबूलेन च तोषयेत् । भक्ष्यैर्भोज्यैमोदकैश्च इक्षुभिर्मधुसर्पिभिः

ਕੁਸੁੰਭ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ, ਕੱਜਲ ਅਤੇ ਤਾਂਬੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚਬਾਉਣ ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ—ਮੋਦਕ, ਗੰਨਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ।

Verse 28

प्रीतो भवति देवेशो रुक्मिण्या सह केशवः । विशेषतः फलानीह दातव्यानि द्विजोत्तमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕਮਿਣੀ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਫਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 29

उन्मत्तकं ततो देवं द्वारपालं प्रपूजयेत् । स्नापयित्वा सुगन्धेन कुंकुमेन विलिप्य च

ਫਿਰ ਉਨਮੱਤਕ ਨਾਮਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਦੇਵ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਵੀ ਲੇਪ ਕਰੇ।

Verse 30

धूपेन धूपयित्वा तु पुष्पाद्यैः संप्रपूजयेत । नैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्यैश्च मांसेन सुरया तथा

ਧੂਪ ਅਰਪ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਚਬਣਯੋਗ ਤੇ ਭੋਜਨਯੋਗ ਪਦਾਰਥ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਸੁਰਾ ਵੀ ਅਰਪੇ।

Verse 31

प्रभूतबलिभिश्चैव पिष्टेन विविधेन च । योगिनीनां चतुःषष्टिं तस्मिन्पीठे प्रपूजयेत्

ਪ੍ਰਚੁਰ ਬਲੀ-ਅਰਪਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਿਸ਼ਟ (ਆਟੇ) ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਚੌਂਸਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 32

अर्चयेद्धरसिद्धिं च क्षेत्रपालं च सर्वशः । विरूपस्वामिनीं तत्र तथा वै सप्तमातरः

ਧਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੀ ਵੀ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਰੂਪਸ੍ਵਾਮਿਨੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 33

अष्टमूर्तीः कृष्णपत्नीः पीठे तस्मिन्प्रपूजयेत् । रुक्मिणीं सत्यभामां च शुभां जांबवतीं तथा

ਉਸ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਰੁਕਮਿਣੀ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਸ਼ੁਭਾ ਅਤੇ ਜਾਂਬਵਤੀ ਵੀ।

Verse 34

मित्रविन्दां च कालिन्दीं भद्रां नाग्नजितीं तथा । अष्टमीं लक्ष्मणां तत्र पूजयेत्कृष्णवल्लभाः

ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਵਿੰਦਾ, ਕਾਲਿੰਦੀ, ਭਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਨਾਗ੍ਨਜਿਤੀ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣਾ ਨੂੰ ਅੱਠਵੀਂ ਵਜੋਂ ਪੂਜੇ—ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾਵਾਂ ਹਨ।

Verse 35

एताः संपूज्य विधिवत्संतर्प्य दधिपायसैः । गीतवादित्रघोषेण दीपैर्जागरणेन च

ਇਨ੍ਹਾਂ (ਦੇਵੀਆਂ/ਰਾਣੀਆਂ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਖੀਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਉਤਸਵ ਮਨਾਓ।

Verse 36

पुत्र पौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः । सर्वान्कामानवाप्नोति तस्य विष्णुः प्रसीदति

ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਭ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਐਸੇ ਭਗਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

किं तस्य वहुदानैस्तु किं व्रतैर्नियमैस्तथा । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

ਜਿਸ ਨੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਰੁਕਮਿਣੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਾਂ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 38

किं यज्ञैर्बहुभिस्तस्य संपूर्णवरदक्षिणैः । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

ਜਿਸ ਨੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਰੁਕਮਿਣੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਵਰ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਭੀ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ?

Verse 39

तेन दत्तं हुतं तेन जप्तं तेन सनातनम् । येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

ਜਿਸ ਨੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਰੁਕਮਿਣੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਜਪ ਭੀ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 40

हेलया तेन संप्राप्ताः सिद्धयोऽष्टौ न संशयः । गत्वा द्वारवतीं येन दृष्टा केशववल्लभा

ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ (ਰੁਕਮਿਣੀ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੇ ਹੀ ਅੱਠੋਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 41

सफलं जीवितं तस्य सफलाश्च मनोरथाः । कलौ कृष्णपुरीं गत्वा दृष्ट्वा माधववल्लभाम्

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ (ਰੁਕਮਿਣੀ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਭੀ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 42

देव राज्येन किं तस्य तथा मुक्तिपदेन च । न दृष्टा चेज्जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

ਜੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਰੁਕਮਿਣੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਦੇਵ-ਰਾਜ ਭੀ ਕੀਹ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਪਦ ਭੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?

Verse 43

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रुक्मिणी कृष्णवल्लभा । सदाऽर्चनीया मनुजैर्द्रष्टव्या सर्वकामदा

ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੁਕਮਿਣੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਦੀ ਸਦਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਭੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾਤੀ ਹੈ।

Verse 45

स्नानगन्धादि वस्त्रैस्तु प्रभूतबलिभिस्तथा । गीतवादित्रघोषेण दीपजागरणेन च । तोषिता भीष्मकसुता सर्वान्कामान्प्रयच्छति

ਸਨਾਨ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਅਰਪਣ, ਵਸਤ੍ਰ, ਬਹੁਤ ਬਲੀ-ਭੇਟਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਅਤੇ ਦੀਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮਕ ਦੀ ਪੁਤਰੀ (ਰੁਕਮਿਣੀ) ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

तथा दीपोत्सवदिने चतुर्द्दश्यां समाहितः । पूजयित्वा यथाशास्त्रमीप्सितं लभते फलम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਪੋਤਸਵ ਦੇ ਦਿਨ, ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

माघमासे सिताष्टम्यां कन्दर्प्पजननी तु यैः । पूजिता गन्धपुष्पाद्यैरुपहारैरनेकशः । सफलं जीवितं तेषां सफलाश्च मनोरथाः

ਮਾਘ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਲੋਕ ਕੰਦਰਪਜਨਨੀ (ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਮਾਤਾ) ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

द्वादश्यां चैत्रमासे तु कृष्णेन सह रुक्मिणीम् । ये पश्यंति नरा देवीं रुक्मिणीं मधुमाधवे । कृष्णेन सह गच्छन्तीं धन्यास्ते मानवा भुवि

ਚੈਤਰ ਮਾਸ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਨਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ—ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮੇਤ ਗਮਨ ਕਰਦੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧੰਨ ਹਨ।

Verse 49

पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमन्विताः । जीविते व्याधिनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम्

ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਨਾਮਯ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

ज्येष्ठाष्टम्यां नरैर्यैस्तु पूजिता कुष्णवल्लभा । तेषां मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

ਜੇਠ ਮਾਸ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਰਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਵੱਲਭਾ (ਰੁਕਮਿਣੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 51

तथा भाद्रपदे मासि मातुः पूजा कृता तु यैः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णुपदे नराः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

कार्त्तिके मासि द्वादश्यां रुक्मिणीं कृष्णसंयुताम् । ये पश्यंति नरास्तेषां न भयं विद्यते क्वचित्

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭੈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 53

यस्त्वेकत्र स्थितां पश्येद्रुक्मिणीं कृष्णसंयुताम् । सफलं जीवितं तस्य ह्यक्षया पुत्रसंततिः । अक्षयं धनधान्यं च कदा नैव दरिद्रता

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਇਕ ਥਾਂ ਖੜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਧਨ-ਧਾਨ੍ਯ ਅਖੁੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

Verse 54

य एवं रुक्मिणीं पश्येत्पूजयेत्कृष्णवल्लभाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਰੁਕਮਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

यः स्नायात्सर्वतीर्थेषु दानं शक्त्या ददाति यः । तस्य पुण्यफलं चैव लोके यज्जायते द्विजाः । कथितं तदशेषेण कलौ कृष्णस्य संस्थितौ

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦਾ ਹੈ—ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 56

द्वारावतीं विना विप्रा मुक्तिर्न प्राप्यते कलौ । पुराणसंहितामेतां कृतवान्बलिबन्धनः । ददौ स तु प्रसादेन पूर्वं मह्यं द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ (ਦ੍ਵਾਰਕਾ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸੰਹਿਤਾ ਬਲਿਬੰਧਨ (ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੁ) ਨੇ ਰਚੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 57

इहार्थे च पुरा प्रोक्तं इतिहासो द्विजोत्तमाः । प्रद्युम्नेन सुसंवादे मार्कण्डेन महात्मना

ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ—ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ।