Adhyaya 20

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मघोषध्वनिं श्रुत्वा दानवो दुर्मुखस्तदा । क्रोधसंरक्तनयनो दुर्वाससमथाब्रवीत्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੇਦ-ਘੋਸ਼ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾਨਵ ਦੁਰਮੁਖ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 2

हन्यमानस्त्वमस्माभिर्यदि मुक्तोसि वै द्विज । कस्मात्पुनः समायातो मरणाय च दुष्टधीः

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਵਿਜ਼! ਜੇ ਅਸੀਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਵੀ ਤੂੰ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਆ ਗਿਆ?”

Verse 3

इत्युक्त्वा मुष्टिना हन्तुं प्राद्रवद्दानवाधमः । प्राह प्रधावमानं तं दुर्वासा मुनिसत्तमः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਨੀਚ ਦਾਨਵ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੌੜਦਾ ਆਇਆ, ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

तस्य क्रुद्धो जगन्नाथो दुर्वाससः कृते तदा । चक्रेण क्षुरधारेण शिरश्चिच्छेद लीलया

ਤਦ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜਗੰਨਾਥ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਦਾਰ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

प्रह्लाद उवाच । दुर्मुखं निहतं दृष्ट्वा दानवो दुःसहस्तदा । आक्रोशदुच्चैर्दितिजाञ्छीघ्रमागम्यतामिति

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੁਰਮੁਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਾਨਵ ਦੁಃਸਹਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਚੀਖ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿਤੀ-ਜਨਮੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਝੱਟ ਆ ਜਾਓ!”

Verse 7

श्रुत्वा दैत्यगणाः सर्वे दुर्मुखं निहतं तदा । दुर्वाससं पुनस्तत्र परित्रातं च विष्णुना

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤ-ਗਣਾਂ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਦੁਰਮੁਖ ਦੇ ਨਿਹਤ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪਾਈ, ਤਦ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਫਿਰ ਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 8

कूर्मपृष्ठो गोलकश्च क्रोधनो वेददूषकः । यज्ञघ्नो यज्ञहंता च धर्मान्तकस्तपस्विहा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੂਰਮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ, ਗੋਲਕ, ਕ੍ਰੋਧਨ—ਵੇਦ ਦਾ ਦੂਸ਼ਕ—ਯਜ੍ਞਘਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਹੰਤਾ—ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਘਾਤਕ—ਅਤੇ ਧਰਮਾਂਤਕ—ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਵੀ ਸਨ।

Verse 9

एते चान्ये च बहवो विविधायुधपाणयः । क्रोधसंरक्तनयनाः शपन्तो ब्राह्मणं तथा

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 10

परिक्षिप्य तदात्रेयं विष्णुं संकर्षणं तथा । तोमरैर्भिन्दिपालैश्च मुशलैश्च भुशुंडिभिः

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਆਤ੍ਰੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੀ, ਘੇਰ ਕੇ, ਤੋਮਰਾਂ, ਭਿੰਦੀਪਾਲਾਂ, ਮੁਸ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 11

अस्त्रैर्नानाविधैश्चापि युयुधुः क्रोधमूर्छिताः । दानवैः संवृतो विष्णुः समन्ताद्घोरदर्शनैः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ। ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 12

संकर्षणश्च शुशुभे चंद्रादित्यौ घनैरिव । गृहीत्वा धनुषी दिव्ये शीघ्रं संयोज्य चाशुगान्

ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਤੀਰ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਏ।

Verse 13

स्पर्शं मा कुरु पापिष्ठ ब्राह्मणं मां कृताह्निकम् । तं दृष्ट्वा दानवं विष्णुर्ब्राह्मणं हन्तुमुद्यतम्

“ਹੇ ਮਹਾਪਾਪੀ, ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ; ਮੈਂ ਅਹਨਿਕ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ।” ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉੱਠਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ (ਰੋਕਣ ਲਈ)।

Verse 14

दानवान्विद्रुतान्दृष्ट्वा विष्णुना निहतान्परान् । गोलकः कूर्मपृष्ठश्च मानं कृत्वा न्यवर्तताम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭੱਜਦੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੋਲਕ ਅਤੇ ਕੂರ್ಮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਅਹੰਕਾਰ ਦਬਾ ਕੇ, ਹਾਲਾਤ ਤੋਲ ਕੇ ਮੁੜ ਪਲਟ ਆਏ।

Verse 15

संकर्षणं गोलकश्च ह्याजघान त्रिभिः शरैः । अनन्तं व्यथितं दृष्ट्वा गोलकः क्रोधमूर्छितः

ਗੋਲਕ ਨੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਅਨੰਤ (ਬਲਰਾਮ) ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਦੇਖ ਕੇ ਗੋਲਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੱਤਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 16

उत्पत्य तरसा मूर्ध्नि दुर्वाससमताडयत् । स मुष्टिघाताभिहतश्चुक्रोश पतितः क्षितौ

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਛਲ ਕੇ ਬਲ ਨਾਲ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵੱਜਿਆ। ਮੁੱਕੇ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਦੁਰਵਾਸਾ ਚੀਖ ਪਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 17

संकर्षणस्तु पतितं दृष्ट्वा मूर्ध्नि प्रताडितम् । दृष्ट्वा चुकोप भगवांस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । संगृह्य मुशलं वीरो जघान समरे रिपुम्

ਪਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਦੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। “ਠਹਿਰ! ਠਹਿਰ!” ਉਹ ਬੋਲਿਆ; ਅਤੇ ਮੁਸਲ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 18

मुशलेनाहतो मूर्ध्नि गोलको विकलेन्द्रियः । संभिन्नमस्तकश्चैव पपात च ममार च

ਮੁਸਲ ਦੀ ਚੋਟ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਗੋਲਕ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ। ਸਿਰ ਚਿਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 19

गोलकं पतितं दृष्ट्वा क्रन्दंतं ब्राह्मणं तथा । कूर्मपृष्ठं च भगवान्विष्णुर्हन्तुं मनो दधे । नाराचेन सुतीक्ष्णेन जघान हृदये रिपुम्

ਗੋਲਕ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰੋਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕੂರ್ಮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਾਰਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਅਤਿ ਤਿੱਖੇ ਨਾਰਾਚ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 20

स विष्णुबाणाभिहतस्त्यक्तशस्त्रः पलायितः । तस्मिन्प्रभिन्नेऽतिबले गते वै कूर्मपृष्ठके । अभज्यत बलं सर्वं विद्रुतं च दिशो दश

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਕੂರ್ಮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਭੰਗ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈ।

Verse 21

तत्प्रभग्रं बलं सर्वं निहतं गोलकं तथा । द्वारस्थः कथयामास दैत्यराज्ञे कुशाय सः

ਉਹ ਅਗਵਾਨੀ ਦਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਗੋਲਕ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਕੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 22

गोलकं निहतं श्रुत्वा दैत्यानन्यांश्च दैत्यराट् । योधानाज्ञापयामास सन्नद्धान्स्वबलस्य च

ਗੋਲਕ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਨੇ ਹੋਰ ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

आज्ञां कुशस्य ते लब्ध्वा दैत्याः पंचजनादयः । युद्धायाभिमुखाः सर्वे रथैर्नागैश्च निर्ययुः

ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਚਜਨ ਆਦਿ ਦੈਤ੍ਯ ਸਭ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 24

अनीकं दशसाहस्रं कूर्मपृष्ठस्य निर्ययौ । अयुते द्वे रथानां तु नागानामयुतं तथा

ਕੂರ್ಮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਤੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਇਕ ਟੁਕੜੀ ਨਿਕਲੀ। ਰਥਾਂ ਦੇ ਵੀ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੁਰ ਪਏ।

Verse 25

दशायुतानि चाश्वानामुष्ट्राणां च तथैव च । बकश्च निर्ययौ दैत्यो बहुसैन्यसमन्वितः

ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਲੱਖ ਅਤੇ ਊਠਾਂ ਦੇ ਵੀ ਓਹਨੇ ਹੀ ਸਨ। ਅਤੇ ਬਕ ਨਾਮਕ ਦੈਤ੍ਯ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 26

तथा दीर्घनखो दैत्यः स्वेनानीकेन संवृतः । मंत्रिपुत्रो महामायो दैत्यराज कुशस्य वै । निर्ययौ विघसो दैत्यः प्रघसश्च महाबलः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘਨਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਮਾਯਾ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ ਵਿਘਸ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਘਾਸ ਵੀ ਨਿਕਲੇ।

Verse 27

ऊर्द्ध्वबाहुर्वक्रशिराः कञ्चुकश्च शिवोलुकैः । ब्रह्मघ्नो यज्ञहा दैत्यो राहुर्बर्बरकस्तथा

ਊਰੱਧਵਬਾਹੁ ਅਤੇ ਵਕ੍ਰਸ਼ਿਰਾ, ਅਤੇ ਕੰਜੁਕ ਸ਼ਿਵੋਲੁਕਾਂ ਸਮੇਤ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹ્મਘਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਹਾ ਦੈਤ੍ਯ, ਅਤੇ ਰਾਹੁ ਤੇ ਬਰਬਰਕ ਵੀ ਨਿਕਲੇ।

Verse 28

सुनामा वसुनामा च मंत्रिणौ बुद्धिसत्तमौ । सेनापतिश्चोग्रदंष्टस्तस्य भ्राता महाहनुः

ਸੁਨਾਮਾ ਅਤੇ ਵਸੁਨਾਮਾ—ਦੋਵੇਂ ਮੰਤਰੀ, ਬੁੱਧੀ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਉੱਥੇ ਸਨ। ਸੈਨਾਪਤੀ ਓਗ੍ਰਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਮਹਾਹਨੁ ਸੀ।

Verse 29

एते चान्ये च बहवो दैत्याः क्रोधसमन्विताः । महता रथघोषेण निर्ययुर्युद्धकांक्षिणः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੈਤ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 30

स्नात्वा शुक्लांबरधरः शुक्लमालाविभूषितः । कुशः शंभुं महादेवं भवानीपतिमव्ययम् । आर्चयमास भूतेशं परमेण समाधिना

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਸ਼ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ—ਭਵਾਨੀਪਤੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਭੂਤੇਸ਼—ਦੀ ਪਰਮ ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 31

पंचामृतेन संस्नाप्य तथा गन्धैर्वि लिप्य च । अर्चयामास दैत्येन्द्रो ह्यनेककुसुमोत्करैः

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਫਿਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 32

गीतवादित्रशब्दैश्च तथा मंगलवाचकैः । पूजयित्वा महादेवं ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च

ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ, ਮੰਗਲ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ‘ਸਵਸਤਿ’ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਕਰਵਾਏ।

Verse 33

भूषयित्वा भूषणैश्च मणिवज्रविभूषणैः । मुकुटेनार्कवर्णेन ज्वलद्भास्कररोचिषा

ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ-ਵਰਨ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਧਾਰਿਆ, ਜੋ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਸੀ।

Verse 34

भ्राजमानो दैत्यराजो हारेणाऽतीव शोभितः । संनह्य च महाबाहुः सारथिं समुदैक्षत

ਦੈਤ ਰਾਜ ਹਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ-ਸੰਨ੍ਹਾ ਕੇ ਹਥਿਆਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਕੀਤੀ।

Verse 35

सुनामानं वसुं चैव मंत्रिणौ वाक्यमब्रवीत् । कश्चायमसुरान्हंति किमर्थं ज्ञायतामिति

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸੁਨਾਮਾ ਅਤੇ ਵਸੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ? ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”

Verse 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रुरुर्वचनमब्रवीत् । गतेह्नि ब्राह्मणः स्नातुं गोमत्याः संगमे किल

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਗਿਆ ਸੀ।”

Verse 37

आगतः प्रतिषिद्धः सन्दैत्यैस्तत्र मही पते । तेन विष्णुः समानीतः संकर्षणसमन्वितः

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਪਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 38

सोऽस्मान्हंति महाराज ब्रह्मण्यो जगदीश्वरः । तेन ते बहवो दैत्या हताः केचित्पलायिताः

“ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ—ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਬਹੁਤੇ ਦੈਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਏ।”

Verse 39

सुनामोवाच । स्नात्वा गच्छतु विप्रोऽसौ वासुदेवसमन्वितः । राजन्वृथा विग्रहेण किं कार्यं कथयस्व नः

ਸੁਨਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਅਰਥ ਝਗੜੇ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 40

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशः क्रोधसमन्वितः । कथं गोलकहंतारं न हनिष्यामि केशवम्

ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਸ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਗੋਲਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਮਾਰਾਂ?”

Verse 41

एतावदुक्त्वा स क्रुद्धो ययौ दैत्यपतिस्तदा । ततो वादित्र शब्दैश्च भेरीशब्दैः समन्वितः

ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਤਦ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਉਠੇ ਅਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ।

Verse 42

ददर्श तत्र देवेशं सहस्रशिरसं प्रभुम् । तथा विष्णुं चक्रपाणिं दुर्वाससमकल्मषम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ। ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਤਪਸਵੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਛਬਿ ਵਰਗਾ।

Verse 43

ईश्वरांशं च तं दृष्ट्वा न हन्तव्योऽयमीश्वरः । विष्णुमुद्दिश्य तान्सर्वान्प्रेरयामास दानवान्

ਉਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵਧਣਯੋਗ ਨਹੀਂ।” ਪਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ।

Verse 44

नागैः पर्वतसंकाशै रथैर्जलदसन्निभैः । अश्वैर्महाजवैश्चैव परिवव्रुः समंततः

ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਜਿਹੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਵੇਗਸ਼ਾਲੀ ਬਲਵਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 45

ततो युद्धं समभवद्देवयोर्दानवैः सह । आच्छादितौ तौ ददृशुर्दैत्यैर्देवगणास्तदा

ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਦੇਵ) ਦੈਤਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ—ਲੁਕੇ ਹੋਏ—ਵੇਖੇ।

Verse 46

ततो गृहीत्वा मुशलं हलं च बलवान्हली । जघान दैत्यप्रवरान्कालानलयमोपमान्

ਤਦ ਬਲਵਾਨ ਹਲੀ (ਸੰਕਰਸ਼ਣ) ਨੇ ਮੁਸਲ ਅਤੇ ਹਲ ਧਾਰ ਕੇ, ਕਾਲਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ੍ਯ-ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸੰਘਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

ते हन्यमाना दैतेया बलेन बलशालिना । सर्वतो विद्रुता भग्नाः कुशमेव ययुस्तदा

ਉਸ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਹਰ ਪਾਸੇ ਟੁੱਟੇ-ਭੱਜੇ ਦੌੜ ਪਏ; ਤਦ ਉਹ ਕੁਸ਼ਾ (ਟਾਪੂ/ਦੇਸ਼) ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 48

बकश्च यज्ञकोपश्च ब्रह्मघ्नो वेददूषकः । महामखघ्नो जंभश्च राहुर्वक्रशिरास्तथा

ਬਕ, ਯਜ್ಞਕੋਪ, ਬ੍ਰਹਮਘਨ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮਹਾਮਖਘਨ, ਜੰਭ ਅਤੇ ਰਾਹੁ, ਤਥਾ ਵਕ੍ਰਸ਼ਿਰਾਸ—

Verse 49

एते चान्ये च बहवः प्रवरा दानवोत्तमाः । क्रोधसंरक्तनयना बिभिदुस्ते जनार्द्दनम्

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ—ਉੱਤਮ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਵਰ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 50

ततः क्रोधसमायुक्तौ संकर्षणजनार्दनौ । चक्रलांगलघातेन जघ्नतुर्दानवोत्तमान्

ਤਦ ਧਰਮਿਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਹਲ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 51

चक्रेण च शिरः कायाच्चिच्छेदाशु बकस्य वै । चूर्णयामास मुशली यज्ञहंतारमेव च

ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬਕ ਦਾ ਸਿਰ ਦੇਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮੁਸਲਧਾਰੀ ਨੇ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਘਾਤਕ ਨੂੰ ਵੀ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 52

राहुं जघान चक्रेण तथान्यान्मुशलेन च । ते हता हन्यमानाश्च भग्ना जग्मुर्दिशो दश

ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲ ਨਾਲ ਵੀ। ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਕਟਦੇ ਹੋਏ, ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਵੈਰੀ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 53

कुशः स्वां वाहिनीं दृष्ट्वा विद्रुतां निहतां तथा । क्रोधसंरक्तनयनः प्राह याहीति सारथिम्

ਕੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵਿਖਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮਾਰੀ ਗਈ ਦੇਖਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਅੱਗੇ ਵਧ!”

Verse 54

स तयोरंतिकं गत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः । उवाच कस्त्वं दैतेयान्मम हंसि गदाधर

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਹੇ ਗਦਾਧਰ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 55

श्रीवासुदेव उवाच । यस्माद्विमुक्तिदं पुण्यं गोमत्युदधिसंगमम् । रुद्धं दुरात्मभिः पापैस्तस्मात्ते निहता मया

ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਸੰਗਮ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਾਪੀ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੇ ਸਨ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।”

Verse 56

कुश उवाच । मां न जानासि चात्रस्थं कथं जीवन्प्रयास्यसि । युध्यस्व त्वं स्थिरो भूत्वा ततस्त्यक्ष्यसि जीवितम्

ਕੁਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਫਿਰ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲੇਂਗਾ? ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਤਦ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇਂਗਾ।”

Verse 57

इत्युक्त्वा पंचविंशत्या ताडयामास केशवम् । अनंतं चाष्टभिर्बाणैर्हत्वाऽत्रेयं निरीक्ष्य तम् । ईश्वरांशं च तं दृष्ट्वा प्राह याहीति मा चिरम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਚੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਅੱਠ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਆਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਜਾ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।”

Verse 58

स बाणैर्भिन्नसर्वांगः शार्ङ्गं हि धनुषां वरम् । विकृष्य घातयामास चतुर्भिश्चतुरो हयान्

ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਛਿਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋ ਘੋੜੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ।

Verse 59

सारथेस्तु शिरः कायादर्द्धचंद्रेण पत्त्रिणा । चिच्छेद धनुरेकेन ध्वजमेकेन चिच्छिदे

ਅੱਧਚੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਧੁਜਾ ਵੀ ਕੱਟ ਡਿੱਗਾਈ।

Verse 60

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । प्रगृह्य च महाखङ्गमुवाच वचनं तदा

ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਰਥ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ, ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੜਗ ਫੜੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 61

यदि त्वां पातयिष्यामि कीर्तिर्मे ह्यतुला भवेत् । पातितोऽहं त्वया वीर यास्यामि परमां गतिम्

ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰਾ ਦੇਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਹੇ ਸੂਰਬੀਰ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 62

तिष्ठतिष्ठ हरे स्थाने शरणं मे सदाशिवः । धावंतमतिसंक्रुद्धं खङ्गहस्तं निरीक्ष्य तम् । चक्रेण शितधारेण शिरश्चिच्छेद लीलया

ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ - ਹੇ ਹਰੀ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ! ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਦੌੜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 63

तं छिन्नशिरसं भूमौ पतितं वीक्ष्य दानवम् । अथोवाह रथेनाजौ दैत्यः खंजनकस्तथा

ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਸਿਰ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੰਜਨਕ ਨਾਮ ਦੇ ਦੈਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਥ ਰਾਹੀਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 64

अपयाते कुशे दैत्ये विष्णुः संकर्षणस्तदा । दुर्वाससा च सहितः संन्यवर्तत हर्षितः

ਜਦੋਂ ਦੈਤ ਕੁਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ (ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 65

शिवालये तु पतितं कुशं निक्षिप्य दानवः । स्नानगन्धार्चनैर्धूपैर्गीतवाद्यैरतोषयत्

ਦਾਨਵ ਨੇ (ਬੇਜਾਨ) ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਪੂਜਾ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 66

अवाप जीवितं सद्यः प्रसादाच्छंकरस्य च । उत्थितः स तदा दैत्यो ब्रुवञ्छिवशिवेति च

ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਦੈਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ “ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਿਵ” ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 67

तं पुनर्जोवितं दृष्ट्वा दैत्यं दैत्यगणस्तदा । उवाच सुमना वाक्यं वर्द्धस्व सुचिरं विभो

ਦੈਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫਲੇ-ਫੂਲੇਂ।”

Verse 68

स्नापयित्वा यदि पुनर्ब्राह्मणं विनिवर्त्तते । यथेष्टं गच्छतु तदा किं वृथा विग्रहेण ते

“ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਤਿਵੇਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ—ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਅਰਥ ਝਗੜਾ ਕਿਉਂ?”

Verse 69

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशो वचनमब्रवीत् । गच्छ प्रेषय तौ शीघ्रं विप्रत्राणकरावुभौ

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ ਦੇ।”

Verse 70

स च राज्ञा समादिष्ट सुमना मुनिसत्तमाः । उवाच विष्णुमानम्य नमस्कृत्य हलायुधम्

ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹਲਾਯੁਧ (ਬਲਰਾਮ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 71

कुशेन प्रेषितश्चास्मि समीपे ते जनार्दन । किं तवापकृतं नाथ येन दैत्याञ्जिघांससि

ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਕੁਸ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਥ! ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 72

दुर्वाससं स्नापयित्वा गच्छ मुक्तोऽसि मानद । अमरत्वं महादेवात्प्राप्तं विद्धि कुशेन हि

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾ, ਹੇ ਮਾਨਦਾਤਾ; ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਨਿਸਚੇ ਜਾਣ ਕਿ ਮਹਾਦੇਵ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 73

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्तितीर्थमिदं रुद्धं भवद्भिः पापकर्मभिः । तस्माद्धनिष्ये सर्वांश्च दानवान्नात्र संशयः

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮੁਕਤੀਤੀਰਥ ਤੁਸੀਂ ਪਾਪਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 74

दुर्वाससश्च ये दर्भास्तिलाश्चैवाक्षतैः सह । पुनस्तानानयध्वं हि क्षिप्ता ये वरुणालये

ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਦರ್ಭਾ-ਘਾਹ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਵੀ—ਉਹ ਮੁੜ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲਯ (ਜਲ) ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਨ।

Verse 75

सवाहनपरीवाराः सजातिकुलबांधवाः । पुण्यतीर्थमिदं हित्वा प्रविशध्वं धरातले

ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਸਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਜਾਤਿ-ਕੁਲ ਦੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ—ਇਸ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ।

Verse 76

सुमनास्तद्वचः श्रुत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः । युध्यध्वमिति तं चोक्त्वा नैतदेवं भविष्यति

ਸੁਮਨਾਸ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਯੁੱਧ ਕਰ!” ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ—“ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 77

कुशाय कथयामास यदुक्तं शार्ङ्गधन्विना । क्रुद्धस्तद्वचनं श्रुत्वा मंत्रिणा समुदीरितम्

ਸ਼ਾਰਙ੍ਗਧਨੁਧਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਸ਼ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 78

रथमारुह्य वेगेन ययौ योद्धुमरिंदमः । संस्मृत्य मनसा देवं पिनाकिं वृषभध्वजम्

ਫਿਰ ਅਰਿੰਦਮ ਨੇ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਕੂਚ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ, ਵೃಷਭਧ੍ਵਜ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 79

ततः प्रववृते युद्धं सुमहल्लोमहर्षणम् । अन्येषां दानवानां च केशवस्य कुशस्य च

ਤਦੋਂ ਇਕ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਰੋਮਾਂਚਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ—ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ।

Verse 80

यज्ञघ्नो गदया गुर्व्या संकर्षणमताडयत् । संकर्षणहतः शीर्ष्णि मुसलेन पपात ह

ਯਜ੍ਞਘ੍ਨ ਨੇ ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਪਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਹਲ-ਅਸਤ੍ਰ (ਮੁਸਲ) ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 81

कञ्चुकं च जघानाशु चक्रेण भगवान्हरिः । उल्मुकश्चाथ निहतो ब्रह्मघ्नश्च निपातितः

ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਕੰਚੁਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਲਮੁਕ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਘਨ ਵੀ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 82

एते चान्ये च बहवो घातिताः केशवेन हि । दानवान्पतितान्दृष्ट्वा कुशः परमकोपितः

ਕੇਸ਼ਵ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੁਸ਼ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

Verse 83

जघान युधि संरब्धः परमास्त्रेण केशवम् । भगवान्क्रोधसंयुक्तश्चक्रेण चाहरच्छिरः

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਕੇਸ਼ਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 84

तं छिन्नशिरसं भूमौ पातितं वीक्ष्य केशवः । चिच्छेद बाहू पादौ च खङ्गेन तिलशस्तथा

ਉਸਨੂੰ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 85

खंडशो घातितं दृष्ट्वा केशवेन कुशं तदा । संगृह्य ते पुनर्देत्या निन्युः सर्वे शिवालयम्

ਫਿਰ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੁਆਰਾ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕੀਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੈਂਤਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਧਾਮ ਲੈ ਗਏ।

Verse 86

प्रसादाच्छूलिनः सद्यो जीवितं प्राप्य दानवः । उत्थितः सहसा क्रुद्धः क्व विष्णुरिति चाब्रवीत्

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਜੀਵਨ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?”

Verse 87

गदामुद्यम्य संक्रुद्धो योद्धुमागाज्जनार्द्दनम् । तमुद्यतगदं दृष्ट्वा निहतं जीवितं पुनः

ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ ਗਦਾ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ—ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਮੁੜ ਜੀ ਉੱਠਿਆ।

Verse 88

दुर्वाससमथोवाच किमिदं न म्रियेत यत् । मयाऽसकृच्छिरश्छिन्नं खंडशस्तिलशः कृतम्

ਤਦ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਤਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਕਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 89

जीवत्ययं पुनः कस्मात्कारणं कथ यस्व नः । इत्युक्तश्चिंतयामास ध्यानेन ऋषिसत्तमः

“ਇਹ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 90

ज्ञात्वा तत्कारणं सर्वमुवाच मधुसूदनम् । महादेवेन तुष्टेन कुशोऽयममरः कृतः

ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਕੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮਰ, ਅਮਰਤਾ-ਯੁਕਤ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 91

खंडशश्च कृतश्चापि न च प्राणैर्वियुज्यते । ततः स विस्मयाविष्टो हंतव्योऽयं मया कथम्

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ (ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ): ‘ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?’

Verse 92

उपायं च करिष्यामि येनायं न भवे दिति । ततः स जीवितं प्राप्य प्रसादाच्छंकरस्य च । चर्मखङ्गमथादाय तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

ਮੈਂ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਫਿਰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨਾ ਬਣੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਢਾਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਚੀਕਿਆ, “ਠਹਿਰੋ! ਠਹਿਰੋ!”

Verse 93

तमायांतं ततो दृष्ट्वा कुशं शिवपरिग्रहम् । जघान गदया गुर्व्या गदाहस्तं तदा कुशम्

ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ—ਕੁਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 94

स भिन्नमूर्द्धा न्यपतत्केशवेनाभिताडितः । भूमौ निपतितं वेगात्परिगृह्य कुशं हरिः

ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਫੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 95

गर्ते निक्षिप्य तद्देहं पूरयामास वै पुनः । लिंगं संस्थापयामास तस्योपरि जनार्द्दनः

ਉਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 96

स लब्धसंज्ञो दनुजः शिवलिंगमपश्यत । आत्मोपरिस्थितं तच्च तदा चिन्तापरोऽभवत्

ਜਦੋਂ ਦਨੁਜ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਿਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ-ਭਰੇ ਮਨਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।