Shukla Yajur Veda — Adhyaya 28, Mantra 43
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general)
Devata: Indra (empowered by Vanaspati)
Chandas: Dvipadā
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वो वन॒स्पति॑र्दे॒वमिन्द्रं॑ वयो॒धसं॑ दे॒वो दे॒वम॑वर्धयत् । द्विप॑दा॒ छन्द॑सेन्द्रि॒यं भग॒मिन्द्रे॒ वयो॒ दध॑द्वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वेतु॒ यज॑
Transliteration
de·vó vanaspátir de·vám índraṁ vayo·dhásaṁ de·vó de·vám avardhayat | dvipádā́ chándasendriyáṁ bhágam índre váyo dádhad vasu·váne vasu·dhéyasya vétu yája
Translation
ਦੇਵ ਵਨਸਪਤੀ ਨੇ ਵਯੋਧਸ (ਵੀਰਯ ਦਾ ਸਥਾਪਕ) ਦੇਵ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—ਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ—ਵਧਾਇਆ। ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਛੰਦ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੇ) ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਬਲ ਵਧਾਇਆ; ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਗ (ਸੌਭਾਗ੍ਯ) ਅਤੇ ਵਯ (ਵੀਰਯ) ਧਾਰਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਵਸੁ-ਵਨੇ (ਧਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ) ਲਈ, ਵਸੁਧੇਯ (ਧਨ-ਸਥਾਪਨਾ) ਲਈ—ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਯਜ (ਯਜਨ ਕਰ)।
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वः । वन॒स्पतिः॑ । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । वयः॒धस॑म् । दे॒वः । दे॒वम् । अ॒व॒र्ध॒य॒त् । द्वि॒पदा॑ । छन्द॑सा । इन्द्रि॒यम् । भग॑म् । इन्द्रे॑ । वयः॒ । दध॑त् । वसु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । वेतु॑ । यज॑
Word by Word
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
वनस्पतिःthe lord of the forest (tree)
वनस्पतिः:
कर्तृ (देवः इति विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
देवम्the god (as object)
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (देवम् इति विशेष्य)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयोधसम्strengthening life/vigour (life-bestowing)
वयोधसम्:
कर्म (इन्द्रम् इति विशेषण)
TypeAdjective
Rootवयोधस् (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अवर्धयत्increased, made grow
अवर्धयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
द्विपदाtwo-footed (of two pādas)
द्विपदा:
विशेषण (अधिकारण-सम्बन्धः: छन्दसे)
TypeAdjective
Rootद्विपद् (प्रातिपदिक)
छन्दसेfor the metre
छन्दसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigour
इन्द्रियम्:
कर्म/फल (अवर्धयत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
भगम्Bhaga (the dispenser of fortune)/fortune
भगम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin/with Indra
इन्द्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयःlife, vital strength
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing, bestowing
दधत्:
कर्तृ (यज् इत्यस्य/वेतु इत्यस्य कर्ता-विशेषण)
TypeVerb (participle)
Rootधा (धातु)
वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-forest (wealth-gaining rite)
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-deposit/wealth-bestowal
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध (वसुवने इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
वेतुlet (him/it) obtain, pursue
वेतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवे (धातु) / वा (धातु) (वेदिक: ‘वेतु’ = ‘let him/it pursue/attain’)
यजsacrifice!, worship!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraV
VanaspatiB
BhagaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes