Shukla Yajur Veda — Adhyaya 27, Mantra 7
Rishi: Vājasaneyin tradition (school attribution).
Devata: Agni (Jātavedas).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ना॒धृ॒ष्यो जा॒तवे॑दा॒ अनि॑ष्टृतो वि॒राडग्ने॑ क्षत्र॒भृद्दी॑दिही॒ह । विश्वा॒ आशा॑: प्रमु॒ञ्चन्मानु॑षीर्भि॒यः शि॒वेभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो वृ॒धे
Transliteration
anādhṛṣyó jāta̱védā ániṣṭṛto virā́ḍ agne kṣatra̱bhṛd dīdihīhá | víśvā ā́śāḥ pramuñcán mā́nuṣīr bhíyaḥ śivébhir adyá pári pāhi no vṛdhé ||
Translation
ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੂੰ ਅਧ੍ਰਿਸ਼੍ਯ (ਅਜਿੱਤ), ਅਖੰਡ ਹੈਂ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਰਾਜੀ ਅਗਨੀ, ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ। ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਡਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਸਾਡੀ ਵਧੋਤਰੀ ਲਈ।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ना॒धृ॒ष्यः । जा॒तऽवे॑दाः । अ॒नि॒ष्टृ॒तः । वि॒राट् । अ॒ग्ने॒ । क्ष॒त्र॒ऽभृत् । दी॒दि॒ही॒ह॒ । विश्वाः॑ । आशाः॑ । प्र॒ऽमु॒ञ्चन् । मानु॑षीः । भि॒यः । शि॒वेभिः॑ । अ॒द्य । परि॑ । पा॒हि॒ । नः॒ । वृ॒धे ।
Word by Word
अना॒धृष्यःinvincible, unassailable
अना॒धृष्यः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअना-धृष्य (धृष् ‘धर्षणे/अभिभवे’ + यत्; न-उपसर्ग) प्रातिपदिक
जातवेदाःJātavedas (Agni), knower of all births
जातवेदाः:
Kartā (सम्बोधनार्थे नाम)
TypeNoun
Rootजातवेदस् (कृदन्त-समास; जात ‘born/known’ + वेदस् ‘knowledge’) प्रातिपदिक
अनिष्टृतःnot to be escaped/overstepped; uneluded
अनिष्टृतः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-निष्टृत (निष्-स्तृ ‘to pass beyond/escape’ + क्त; न-प्रत्यय) प्रातिपदिक
विराट्wide-ruling, all-pervading, splendid
विराट्:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविराज् (वि-राज् ‘to shine, be splendid’ → ‘विराट्’ प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
(सम्बोधन) संबोधितः
TypeNoun
Rootअग्नि प्रातिपदिक
क्षत्रभृत्upholding/protecting dominion (kṣatra)
क्षत्रभृत्:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootक्षत्र-भृत् (भृ ‘धारणे’ + क्विप्) प्रातिपदिक
दीदिहिshine! blaze!
दीदिहि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootदीदिहि (√दीदिह्/√दीप् ‘to shine, blaze’; लोट्)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह अव्यय
विश्वाःall
विश्वाः:
Kartā (आशाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्व प्रातिपदिक
आशाःdirections/quarters; hopes
आशाः:
Kartā (प्रमुञ्चन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootआशा प्रातिपदिक
प्रमुञ्चन्releasing, setting free
प्रमुञ्चन्:
Kartā (मुख्यक्रियायाः सह; ‘(त्वं) प्रमुञ्चन्’)
TypeVerb
Rootप्र-√मुच् ‘to release, set free’ (शतृ-प्रत्ययः)
मानुषीःhuman
मानुषीः:
Karma (भियः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमानुषी प्रातिपदिक
भियःfears
भियः:
Karma (प्रमुच्—‘भियः’ मोचय)
TypeNoun
Rootभि (भय) प्रातिपदिक
शिवेभिःwith auspicious (means/powers)
शिवेभिः:
Karaṇa (यैः साधनैः—शिवैः)
TypeAdjective
Rootशिव प्रातिपदिक
अद्यtoday, now
अद्य:
Adhikaraṇa (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य अव्यय
परिaround; completely
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि उपसर्ग/अव्यय
पाहिprotect!
पाहि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√पा ‘पालने/रक्षणे’
नःof us / us
नः:
Sampradāna/प्रयोजन (यस्य रक्षणम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् सर्वनाम
वृधेfor increase, for prosperity
वृधे:
Sampradāna (वृद्धये)
TypeNoun
Rootवृध् (वृद्धि/वर्धन) → वृधि/वृध्- (दत्तिवत्) प्रातिपदिक
Entities Mentioned
A
Agni (Jātavedas)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes