Mantra 86
Rishi: Yājñavalkya-tradition.
Devata: Indra (with Maruts as attendant powers).
Chandas: Yajus/prose-cadence with repetition.
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रं॒ दैवी॒र्विशो॑ म॒रुतोऽनु॑वर्त्मानोऽभव॒न्यथेन्द्रं॒ दैवी॒र्विशो॑ म॒रुतोऽनु॑वर्त्मा॒नोऽभ॑वन् । ए॒वमि॒मं यज॑मानं॒ दैवी॑श्च॒ विशो॑ मानु॒षीश्चानु॑वर्त्मानो भवन्तु
Transliteration
índraṁ daivī́r víśo marúto'́nuvartmāno'bhavan yáthéndraṁ daivī́r víśo marúto'́nuvartmāno'bhavan | evám imáṁ yájamānaṁ daivī́ś ca víśo mānuṣī́ś cā́nuvartmāno bhavantu ||
Translation
ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੈਵੀ ਵਿਸ਼ਾਂ—ਮਰੁਤ—ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੋਏ; ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੈਵੀ ਵਿਸ਼ਾਂ—ਮਰੁਤ—ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੋਏ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਵਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣ।
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रम् । दैवीः । विशः । मरुतः । अनु-वर्त्मानः । अभवन् । यथा । इन्द्रम् । दैवीः । विशः । मरुतः । अनु-वर्त्मानः । अभवन् । एवम् । इमम् । यजमानम् । दैवीः च । विशः । मानुषीः च । अनु-वर्त्मानः । भवन्तु ।
Word by Word
इन्द्रम्Indra (as the object/one followed)
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दैवीःdivine (feminine plural)
दैवीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैवी (देव-तद्धित, स्त्री. प्रातिपदिक)
विशःclans/peoples (the Viśas)
विशः:
Kartā
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
अनुवर्त्मानःfollowing the path (as followers)
अनुवर्त्मानः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनु-वर्त्मन् (प्रातिपदिक) / अनु + वर्त्मन्
अभवन्became / were
अभवन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
यथाas, just as
यथा:
(सम्बन्ध/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दैवीःdivine
दैवीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैवी (देव-तद्धित, स्त्री. प्रातिपदिक)
विशःclans/peoples
विशः:
Kartā
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
अनुवर्त्मानःfollowing the path
अनुवर्त्मानः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनु-वर्त्मन् (प्रातिपदिक) / अनु + वर्त्मन्
अभवन्were
अभवन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
एवम्thus, in this manner
एवम्:
(प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम्
इमम्this
इमम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यजमानम्the sacrificer
यजमानम्:
Karma
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक; यज्-धातोः वर्तमान/कृदन्ताधारित संज्ञा)
दैवीःdivine
दैवीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैवी (देव-तद्धित, स्त्री. प्रातिपदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच
विशःclans/peoples
विशः:
Kartā
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
मानुषीःhuman
मानुषीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमानुषी (मनुष्य-तद्धित, स्त्री. प्रातिपदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच
अनुवर्त्मानःfollowing the path (as followers)
अनुवर्त्मानः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनु-वर्त्मन् (प्रातिपदिक) / अनु + वर्त्मन्
भवन्तुlet them be / may they become
भवन्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraM
MarutsD
Daivīḥ Viśaḥ (Divine clans/hosts)M
Mānuṣīḥ Viśaḥ (Human clans/communities)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes