Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 40
Rishi: Indra-Bṛhaspati-Soma anuvāka tradition
Devata: Indra (with Bṛhaspati, Soma, Maruts as associated deities)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र॑ आसां ने॒ता बृह॒स्पति॒र्दक्षि॑णा य॒ज्ञः पु॒र ए॑तु॒ सोम॑: । दे॒व॒से॒नाना॑मभिभञ्जती॒नां जय॑न्तीनां म॒रुतो॑ य॒न्त्वग्र॑म्
Transliteration
índra āsāṃ netā́ bṛ́haspátir dákṣiṇā yajñáḥ púra etu sómaḥ | devasenā́nām abhibhañjatīnā́ṃ jáyantīnāṃ marúto yántv ágram ||
Translation
ਇੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੋਵੇ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੋਵੇ; ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ—ਯਜ੍ਞ—ਅਤੇ ਸੋਮ ਪੁਰੋਗਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਭੇਦ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ, ਜਿੱਤਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤ ਚਲਣ।
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र: । आसाम् । नेता । बृहस्पति: । दक्षिणा । यज्ञ: । पुर: । एतु । सोम: । देव-सेनानाम् । अभि-भञ्जतीनाम् । जयन्तीनाम् । मरुत: । यन्तु । अग्रम्
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
आसाम्of these (f.)
आसाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नेताleader
नेता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनी (धातु) → नेतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक, तृच्)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
दक्षिणाthe sacrificial fee (dakṣiṇā)
दक्षिणा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
यज्ञःsacrifice
यज्ञः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
पुरःin front, before
पुरः:
अधिकरण/दिशा (पूर्वत्वे)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/उपसर्गार्थक)
एतुlet (him/it) go/come
एतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
देवसेनानाम्of the divine armies
देवसेनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेवसेना (प्रातिपदिक; देव + सेना)
अभिभञ्जतीनाम्of (those) breaking/defeating
अभिभञ्जतीनाम्:
विशेषण (देवसेनानाम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootभञ्ज् (धातु) + अभि- (उपसर्ग) → अभिभञ्जत् (वर्तमान कृदन्त, शतृ)
जयन्तीनाम्of (those) conquering, victorious
जयन्तीनाम्:
विशेषण (देवसेनानाम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootजि (धातु) → जयन्ती (वर्तमान कृदन्त/नाम, शतृ-स्त्री)
मरुतःthe Maruts
मरुतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
यन्तुlet them go/advance
यन्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
अग्रम्the front, the foremost position
अग्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraB
BṛhaspatiD
DakṣiṇāY
YajñaS
SomaM
MarutsRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes