Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 4
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution)
Devata: Viśve Devāḥ; also Āpaḥ (by name-identification) and the sacralized purīṣa as altar-limb.
Chandas: Yajus (non-metrical/prose-mantra with accent).
Samhita Patha (Devanagari)
पृ॒थि॒व्याः पुरी॑षम॒स्यप्सो॒ नाम॒ तां त्वा॒ विश्वे॑ अ॒भि गृ॑णन्तु दे॒वाः । स्तोम॑पृष्ठा घृ॒तव॑ती॒ह सी॑द प्र॒जाव॑द॒स्मे द्रवि॒णाऽऽय॑जस्वा॒श्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑
Transliteration
pṛthivyā́ḥ purī́ṣam asy ápsō nā́ma tā́ṃ tvā víśve abhí gṛṇantu devā́ḥ | stóma-pṛṣṭhā ghṛtá-vatīhá sīda prajā́vad asmè dráviṇā́ ’yajasva | aśvínā ’dhvaryū sādáyatām ihá tvā́
Translation
ਤੂੰ ਪૃਥਵੀ ਦਾ ਪੁਰੀਸ਼ (ਮਿੱਟੀ-ਭਰਨ) ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਅਪਃ’ (ਜਲ) ਹੈ: ਸਭ ਦੇਵ ਤੈਨੂੰ ਅਭਿਗ੍ਰਣਨ ਕਰਨ। ਹੇ ਸਤੋਮ-ਪ੍ਰਿਸ਼ਠ, ਘ੍ਰਿਤਵਤੀ, ਇੱਥੇ ਬੈਠ; ਪ੍ਰਜਾ ਸਮੇਤ ਧਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿੱਤ। ਅਸ਼ਵਿਨੌ—ਅਧਵਰ੍ਯੂ—ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਬਿਠਾਉਣਗੇ।
Padapatha (Word Analysis)
पृथिव्याः । पुरीषम् । असि । अप्सः । नाम । ताम् । त्वा । विश्वे । अभि । गृणन्तु । देवाः । स्तोम-पृष्ठा । घृत-वती । इह । सीद । प्रजा-वत् । अस्मे इति । द्रविणा । आ-यजस्व । अश्विना । अध्वर्यू इति । सादयताम् । इह । त्वा ।
Word by Word
पृथिव्याःof the Earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (Genitive) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी
पुरीषम्dung, fertile soil, sediment
पुरीषम्:
कर्म (intended: ‘that which is [called]’ / apposition)
TypeNoun
Rootपुरीष
असिyou are
असि:
(copula)
TypeVerb
Rootअस् (असँ)
अप्सःof the waters
अप्सः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअप्
नाम(by) name
नाम:
विशेषण-भाव / नामधेय-निर्देश
TypeNoun
Rootनामन्
ताम्that (her/it)
ताम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद्
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
विश्वेall
विश्वे:
कर्तृ
TypeAdjective (substantive)
Rootविश्व
अभिtowards, over
अभि:
(directional modifier)
TypeIndeclinable
Rootअभि
गृणन्तुlet (them) praise
गृणन्तु:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootगृ (गृण्) / गृणाति
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव
स्तोमपृष्ठाःhaving hymns as their back/support
स्तोमपृष्ठाः:
कर्तृ (विशेषणम् ‘देवाः’)
TypeAdjective (bahuvrīhi) / Noun-like epithet
Rootस्तोम-पृष्ठ
घृतवतीrich in ghee
घृतवती:
कर्तृ/सम्बोधन-समाना (addressing the offering/earth-substance)
TypeAdjective
Rootघृतवत्
इहhere
इह:
अधिकरण (place)
TypeIndeclinable
Rootइह
सीदsit down
सीद:
क्रिया (आह्वान)
TypeVerb
Rootसद् (षदँ)
प्रजावत्with offspring, fruitful
प्रजावत्:
विशेषण (फल-निर्देश)
TypeAdjective
Rootप्रजा-वत्
अस्मेfor us
अस्मे:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद्
द्रविणाwith wealth
द्रविणा:
करण
TypeNoun
Rootद्रविण
आtowards, unto
आ:
(verbal prefix)
TypeIndeclinable
Rootआ
यजस्वperform sacrifice / worship
यजस्व:
क्रिया (आदेश)
TypeVerb
Rootयज्
आश्विनाthe two Aśvin-related (Aśvins)
आश्विना:
कर्तृ (विशेषणम् ‘अध्वर्यू’)
TypeAdjective
Rootआश्विन
अध्वर्यूthe two Adhvaryu-priests
अध्वर्यू:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअध्वर्यु
सादयताम्let the two cause (you) to sit / seat (you)
सादयताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (षदँ) + णिच्
इहhere
इह:
अधिकरण (place)
TypeIndeclinable
Rootइह
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Entities Mentioned
V
Viśve Devāḥ (All-Gods)Ā
Āpaḥ (Waters)P
Pṛthivī (Earth)A
Aśvinau (Twin Aśvins)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes