Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 22
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Indra (explicit at close); also the ‘yantra’ principle of restraint
Chandas: Yajus
Samhita Patha (Devanagari)
यन्त्री॒ राड् य॒न्त्र्य॒सि॒ यम॑नी ध्रु॒वाऽसि॒ धरि॑त्री । इ॒षे त्वो॒र्जे त्वा॑ र॒य्यै त्वा॒ पोषा॑य त्वा लो॒कं ता इन्द्र॑म्
Transliteration
yantrī́ rā́ḍ yantry àsi yámanī dhruvā́ ’si dharítrī | íṣe tvórje tvā ráyyai tvā póṣāya tvā lókaṃ tā índram
Translation
ਤੂੰ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਰਾਜਾ (ਸਰਵਾਧਿਪਤੀ) ਹੈਂ; ਤੂੰ ਯੰਤ੍ਰੀ—ਨਿਯਾਮਕ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਯਮਨੀ—ਸੰਯਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਧ੍ਰੁਵ—ਅਟੱਲ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਧਰਿਤ੍ਰੀ—ਆਧਾਰ-ਰੂਪ ਹੈਂ। ਇਸ਼ੇ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਊਰਜੇ (ਸ਼ਕਤੀ) ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਰਯ੍ਯੈ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਪੋਸ਼ ਲਈ (ਪੋਸ਼ਣ/ਵਾਧਾ) ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਲੋਕ ਨੂੰ—ਇੰਦਰ ਨੂੰ (ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ) ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Padapatha (Word Analysis)
यन्त्री । राट् । यन्त्री । असि । यमनी । ध्रुवा । असि । धरित्री । इषे । त्वा । ऊर्जे । त्वा । रय्यै । त्वा । पोषाय । त्वा । लोकम् । ता । इन्द्रम् ।
Word by Word
यन्त्रीः(thou art) the restrainer/controlling power
यन्त्रीः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootयन्त्री (प्रातिपदिक; √यम् ‘नियमन/यन्त्रण’ से) अथवा यन्त्रिन्- (स्त्री.)
राट्sovereign, ruler
राट्:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootराट् (प्रातिपदिक; ‘राजन्/सम्राट्’ अर्थ)
यन्त्र्यसिthou art the controller/restrainer
यन्त्र्यसि:
Kartā
TypeVerb
Root√अस् (भू/अस्) + यन्त्री (नाम) (नाम-धातु/समासार्थ प्रयोग)
यमनीthe restraining/ordering (power)
यमनी:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootयमनी (प्रातिपदिक; √यम्)
ध्रुवाfirm, fixed, steady
ध्रुवा:
Kartā
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
असिthou art
असि:
Kartā
TypeVerb
Root√अस्
धरित्रीthe supporter/bearer
धरित्री:
Kartā
TypeNoun
Rootधरित्री (प्रातिपदिक; √धृ ‘धारण’)
इषेfor refreshment/impulse (iṣ)
इषे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइष् (प्रातिपदिक ‘इष्’/‘इषा’ = इष्टि/आहार/प्रेरणा; यहाँ दत्तिवाचक)
त्वाthee
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
ऊर्जेfor strength/energy
ऊर्जे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
त्वाthee
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
रय्यैfor wealth, abundance
रय्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
त्वाthee
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
पोषायfor prosperity/nourishment
पोषाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
त्वाthee
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
लोकम्world, realm
लोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
ताःthose (f.)
ताः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraY
Yantra/Yama principle (restraint, control)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes