Brahmā–Viṣṇu Garva-vādaḥ (The Dispute of Pride Between Brahmā and Viṣṇu)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਕਥਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਸ਼-ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪਣੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਚਾਨਕ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਉੱਠਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਸਮ ਮੰਨਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਨੁਚਿਤ ਦੱਸ ਕੇ ਦਰਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਉਹ ਧਿੱਠਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਕ ਖੋਹਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ‘ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਦ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੂੜ੍ਹ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵਤਾ ਵੀ ਮੋਹ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਧਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਪਰਮ, ਵਿਵਾਦਾਤੀਤ ਨਿਰਣੇਤਾ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
नंदिकेश्वर उवाच । पुरा कदाचिद्योगींद्र विष्णुर्विषधरासनः । सुष्वाप परया भूत्या स्वानुगैरपि संवृतः
ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 2
यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः । अपृच्छत्पुंडरीकाक्षं शयनं सर्वसुन्दरम्
ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 3
कस्त्वं पुरुषवच्छेषे दृष्ट्वा मामपि दृप्तवत् । उत्तिष्ठ वत्स मां पश्य तव नाथमिहागतम्
“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈਂ? ਉੱਠ, ਵਤਸ—ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ; ਤੇਰਾ ਨਾਥ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।”
Verse 4
आगतं गुरुमाराध्यं दृष्ट्वा यो दृप्तवच्चरेत् । द्रो हिणस्तस्य मूढस्य प्रायश्चित्तं विधीयते
ਆਰਾਧ੍ਯ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤੇ, ਉਸ ਗੁਰੂ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਮੋਹ-ਗ੍ਰਸਤ ਅਪਰਾਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 5
इति श्रुत्वा वचः क्रुद्धो बहिः शांतवदाचरत् । स्वस्ति ते स्वागतं वत्स तिष्ठ पीठमितो विश
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਂਗ ਵਰਤਿਆ। ਕਿਹਾ—“ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਵਤ્સ! ਇਸ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਬੈਠ—ਅੰਦਰ ਆ।”
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां षष्ठोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 7
पितामहश्च जगतः पाता च तव वत्सक । विष्णुरुवाच । मत्स्थं जगदिदं वत्स मनुषे त्वं हि चोरवत्
“ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਵੀ ਹੈਂ, ਵਤ્સ!” ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਹਿ ਕੇ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ।”
Verse 8
मन्नाभिकमलाज्जातः पुत्रस्त्वं भाषसे वृथा । नंदिकेश्वर उवाच । एवं हि वदतोस्तत्र मुग्धयोरजयोस्तदा
ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ—ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ। ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਅਜੇਯ, ਇਉਂ ਹੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 9
अहमेव बरो न त्वमहं प्रभुरहं प्रभुः । परस्परं हंतुकामौ चक्रतुः समरोद्यमम्
“ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ”—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 10
युयुधातेऽमरौ वीरौ हंसपक्षींद्र वाहनौ । वैरंच्या वैष्णवाश्चैवं मिथो युयुधिरे तदा
ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਦੇਵ—ਹੰਸ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਪੱਖੀਰਾਜ ਵਾਹਨ—ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੂਝ ਪਈਆਂ।
Verse 11
तावद्विमानगतयः सर्वा वै देवजातयः । दिदृक्षवः समाजग्मुः समरं तं महाद्भुतम्
ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਸਮਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 12
क्षिपंतः पुष्पवर्षाणि पश्यंतः स्वैरमंबरे । सुपर्णवाहनस्तत्र क्रुद्धो वै ब्रह्मवक्षसि
ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਛਿੜਕਦੇ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ; ਉੱਥੇ ਗਰੁੜਵਾਹਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 13
मुमोच बाणानसहानस्त्रांश्च विविधान्बहून् । मुमोचाऽथ विधिः क्रुद्धो विष्णोरुरसि दुःसहान्
ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਯੋਗ ਬਾਣ ਛੱਡੇ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਦੁੱਸਹ ਤੀਰ ਚਲਾਏ।
Verse 14
बाणाननलसंकाशानस्त्रांश्च बहुशस्तदा । तदाश्चर्यमिति स्पष्टं तयोः समरगोचरम्
ਤਦੋਂ ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਦਹਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਛੱਡੇ ਗਏ। ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਾਫ਼ ਹੀ ਅਤਿ ਅਚੰਭੇਯੋਗ ਸੀ।
Verse 15
समीक्ष्य दैवतगणाः शशंसुर्भृशमाकुलाः । ततो विष्णुः सुसंक्रुद्धः श्वसन्व्यसनकर्शितः
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਗਣ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਡਰ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਏ। ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
Verse 16
माहेश्वरास्त्रं मतिमान् संदधे ब्रह्मणोपरि । ततो ब्रह्मा भृशं क्रुद्धः कंपयन्विश्वमेव हि
ਤਦੋਂ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਅਸਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਧਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹੀ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 17
अस्त्रं पाशुपतं घोरं संदधे विष्णुवक्षसि । ततस्तदुत्थितं व्योम्नि तपनायुतसन्निभम्
ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਧਾਨ ਕੀਤਾ। ਤਦੋਂ ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਹਕ ਉਠਿਆ।
Verse 18
सहस्रमुखमत्युग्रं चंडवातभयंकरम् । अस्त्रद्वयमिदं तत्र ब्रह्मविष्ण्वोर्भयंकरम्
ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਚੰਡ ਵਾਵੰਡਰ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੇ ਦੋ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਵੀ ਭਯ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ।
Verse 19
इत्थं बभूव समरो ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् । ततो देवगणाः सर्वे विषण्णा भृशमाकुलाः । ऊचुः परस्परं तात राजक्षोभे यथा द्विजाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਯੁੱਧ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਦਗ੍ਰਸਤ ਤੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਦ੍ਵਿਜ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 20
सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरो भावोप्यनुग्रहः । यस्मात्प्रवर्तते तस्मै ब्रह्मणे च त्रिशूलिने
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ, ਸੰਹਾਰ, ਤਿਰੋਭਾਵ (ਆਵਰਨ) ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ—ਇਹ ਸਭ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
Verse 22
अशक्यमन्यैर्यदनुग्रहं विना तृणक्षयोप्यत्र यदृच्छया क्वचित् । इति देवाभयं कृत्वा विचिन्वंतः शिवक्षयम् । जग्मुः कैलासशिखरं यत्रास्ते चंद्र शेखरः
“ਉਸ ਦੀ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨੀ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਯਾਦ੍ਰਿਚ্ছਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦੇਵਗਣ ਨਿਡਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ‘ਅੰਤ/ਸੀਮਾ’ ਨੂੰ ਖੋਜਦੇ ਹੋਏ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 23
दृष्ट्वैवममरा हृष्टाः पदंतत्पारमेश्वरम् । प्रणेमुः प्रणवाकारं प्रविष्टास्तत्र सद्मनि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਗਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣਵ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 24
तेपि तत्र सभामध्ये मंडपे मणिविष्टरे । विराजमानमुमया ददृशुर्देवपुंगवम्
ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਮਣੀਆਂ ਜੜੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।
Verse 25
सव्योत्तरेतरपदं तदर्हितकरां बुजम् । स्वगणैः सर्वतो जुष्टं सर्वलक्षणलक्षितम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਚਰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਯੋਗ੍ਯ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਿਤ ਸਨ।
Verse 26
वीज्यमानं विशेषजैः स्त्रीजनैस्तीव्रभावनैः । शस्यमानं सदावेदैरनुगृह्णंतमीश्वरम्
ਉੱਤਮ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੀਬਰ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਮਰ ਨਾਲ ਵੀਂਝ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੇਦ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 27
दृष्ट्वैवमीशममराः संतोषसलिलेक्षणाः । दंडवद्दूरतो वत्स नमश्चक्रुर्महागणाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਤਸ, ਮਹਾਗਣਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 28
तानवेक्ष्य पतिर्देवान्समीपे चाह्वयद्गणैः । अथ संह्लादयन्देवान्देवो देवशिखामणिः । अवोचदर्थगंभीरं वचनं मधुमंगलम्
ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਨੇ ਗੰਭੀਰ, ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Frequently Asked Questions
A confrontational dialogue where Brahmā challenges reclining Viṣṇu and Viṣṇu counters with claims of cosmic priority; the episode functions as a theological argument that divine offices without humility devolve into rivalry, anticipating Śiva’s role as the ultimate resolution to competing claims.
Viṣṇu’s serpent couch and the navel-lotus motif encode cosmological dependence and delegated creation: they symbolize how manifest authority (creation, preservation) is mediated through forms and functions, whereas the chapter’s deeper lesson critiques identification with those functions as the root of delusion.
No explicit Śiva/Gaurī manifestation is foregrounded in the sampled verses; instead, the chapter operates as a prelude—by exposing Brahmā–Viṣṇu rivalry, it implicitly elevates Śiva as the transcendent principle required to adjudicate and stabilize the cosmic hierarchy.