पार्थिवार्चाविधिः | Pārthivārcā-vidhi (Procedure for the Earthen Liṅga Worship)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਜੀ ਪਾਰਥਿਵਾਰਚਾ—ਸ਼ੁੱਧ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਨੂੰ ਵੇਦਿਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰੋਕਤ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਆਦਿ ਨਿਤ੍ਯਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ, ਸ਼ਿਵ-ਸਮਰਣ ਨਾਲ ਭਸਮ ਤੇ ਰੁਦਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਵੇਦੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਫਲ-ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ-ਕਿਨਾਰਾ, ਸਰੋਵਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਥਾਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੂੰਧ ਕੇ ਵੇਦਿਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪਾਰਥਿਵ ਲਿੰਗ ਬਣਾਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੁਕਤੀ-ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਸੂਤ ਜੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथ वैदिकभक्तानां पार्थिवार्चां निगद्यते । वैदिकेनैव मार्गेण भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੁਣ ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਗ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ) ਲਿੰਗ-ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੇਵਲ ਵੈਦਿਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
Verse 2
सूत्रोक्तविधिना स्नात्वा संध्यां कृत्वा यथाविधि । ब्रह्मयज्ञं विधायादौ ततस्तर्प्पणमाचरेत्
ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ ਪੂਰਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 3
नैत्यिकं सकलं कामं विधायानंतरं पुमान् । शिवस्मरणपूर्वं हि भस्मरुद्रा क्षधारकः
ਸਾਰੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।
Verse 4
वेदोक्ताविधिना सम्यक्संपूर्णफलसिद्धये । पूजयेत्परया भक्त्या पार्थिवं लिंगमुत्तमम्
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤੇ ਸਿੱਧ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ) ਲਿੰਗ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 5
नदीतीरे तडागे च पर्वते काननेऽपि च । शिवालये शुचौ देशे पार्थिवार्चा विधीयते
ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਤਲਾਬ ਕੋਲ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਪਾਰਥਿਵ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 6
शुद्धप्रदेशसंभूतां मृदमाहृत्य यत्नतः । शिवलिंगं प्रकल्पेत सावधानतया द्विजाः
ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰੋ।
Verse 7
विप्रे गौरा स्मृता शोणा बाहुजे पीतवर्णका । वैश्ये कृष्णा पादजाते ह्यथवा यत्र या भवेत्
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਉਹ ਗੌਰੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਖ਼ਤਰੀ ਲਈ ਸ਼ੋਣਾ (ਲਾਲ); ਬਾਹੁ-ਜਾਤ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਪੀਤ ਵਰਣ; ਅਤੇ ਪਾਦ-ਜਾਤ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਕਾਲੀ)—ਅਰਥਾਤ ਜਿੱਥੇ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸਮਝੋ।
Verse 8
संगृह्य मृत्तिकां लिंगनिर्माणार्थं प्रयत्नतः । अतीव शुभदेशे च स्थापयेत्तां मृदं शुभाम्
ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 9
संशोध्य च जलेनापि पिंडीकृत्य शनैः शनैः । विधीयेत शुभं लिंगं पार्थिवं वेदमार्गतः
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੂੰਦ ਕੇ ਪਿੰਡ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਭ ਪਾਰਥਿਵ ਲਿੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।
Verse 10
ततः संपूजयेद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलाप्तये । तत्प्रकारमहं वच्मि शृणुध्वं संविधानतः
ਫਿਰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣੋ।
Verse 11
नमः शिवाय मंत्रेणार्चनद्र व्यं च प्रोक्षयेत् । भूरसीति च मंत्रेण क्षेत्रसिद्धिं प्रकारयेत्
“ਨਮಃ ਸ਼ਿਵਾਯ” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ “ਭੂਰਸੀ” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਕਰੇ।
Verse 12
आपोस्मानिति मंत्रेण जलसंस्कारमाचरेत् । नमस्ते रुद्र मंत्रेण फाटिकाबंधमुच्यते
“ਆਪੋऽਸਮਾਨ्…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਲ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ “ਨਮਸਤੇ ਰੁਦ੍ਰ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ‘ਫਾਟਿਕਾ-ਬੰਧ’ ਨਾਮਕ ਰੱਖਿਆ-ਬੰਧਨ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 13
शंभवायेति मंत्रेण क्षेत्रशुद्धिं प्रकारयेत् । नमः पूर्वेण कुर्यात्पंचामृतस्यापि प्रोक्षणम्
“ਸ਼ੰਭਵਾਯ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਖੇਤਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ “ਨਮಃ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ।
Verse 14
नीलग्रीवाय मंत्रेण नमःपूर्वेण भक्तिमान् । चरेच्छंकरलिंगस्य प्रतिष्ठापनमुत्तमम्
ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ ਪਹਿਲਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਫਿਰ “ਨੀਲਗ੍ਰੀਵਾਯ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਿਧੀ ਕਰੇ।
Verse 15
भक्तितस्तत एतत्ते रुद्रा येति च मंत्रतः । आसनं रमणीयं वै दद्याद्वैदिकमार्गकृत्
ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ “ਰੁਦ੍ਰਾਯ” ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਦਿਕ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 16
मानो महन्तमिति च मंत्रेणावाहनं चरेत् । याते रुद्रे ण मंत्रेण संचरेदुपवेशनम्
“ਮਾਨੋ ਮਹੰਤਮ…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ; ਫਿਰ “ਯਾਤੇ ਰੁਦ੍ਰੇਣ…” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਉਪਵੇਸ਼ਨ—ਆਸਨ ਸਥਾਪਨਾ—ਕਰੇ।
Verse 17
मंत्रेण यामिषुमिति न्यासं कुर्य्याच्छिवस्य च । अध्यवोचदिति प्रेम्णाधिवासं मनुनाचरेत्
“yāmiṣum…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਫਿਰ “adhyavocad…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਧਿਵਾਸ (ਆਵਾਹਨ-ਸੰਸਕਾਰ) ਕਰੋ।
Verse 18
मनुना सौजीव इति देवतान्यासमाचरेत् । असौ योवसर्पतीति चाचरेदपसर्पणम्
ਮਨੂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ “ਸੌਜੀਵ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ “ਅਸੌ ਯੋऽਵਸਰਪਤੀ…” ਸੂਤਰ ਨਾਲ ਅਪਸਰਪਣ ਕਰਕੇ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਚਲੇ।
Verse 19
नमोस्तु नीलग्रीवायेति पाद्यं मनुनाहरेत् । अर्घ्यं च रुद्र गायत्र् याऽचमनं त्र् यंबकेण च
“ਨਮੋऽਸਤੁ ਨੀਲਗ੍ਰੀਵਾਯ” ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਾਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਰੁਦ੍ਰ-ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਦਿਓ ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਚਮਨੀਯ ਜਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੋ।
Verse 20
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे पार्थिवशिवलिंगपूजाविधिवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨ ਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਪਾਰਥਿਵ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 21
घृटं स्नाने खलु घृतं घृतं यावेति मंत्रतः । मधुवाता मधुनक्तं मधुमान्न इति त्र् यृचा
ਸਨਾਨ ਵੇਲੇ ‘ਘ੍ਰਿਤੰ—ਘ੍ਰਿਤੰ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਘ੍ਰਿਤੰ ਯਾਵੇ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ‘ਮਧੁਵਾਤਾ’, ‘ਮਧੁਨਕਤੰ’, ‘ਮਧੁਮਾਨ ਨਃ’—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਦਿਕ ਮਿਠਾਸ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਬਣੇ।
Verse 22
मधुखंडस्नपनं प्रोक्तमिति पंचामृतं स्मृतम् । अथवा पाद्यमंत्रेण स्नानं पंचामृतेन च
ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹੀ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਪਾਦ੍ਯ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Verse 23
मानस्तोके इति प्रेम्णा मंत्रेण कटिबंधनम् । नमो धृष्णवे इति वा उत्तरीयं च धापयेत्
ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ “ਮਾਨਸਤੋਕੇ” ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਿਆਂ ਕਮਰ-ਬੰਧ ਬੰਨ੍ਹੇ। ਫਿਰ “ਨਮੋ ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਣਵੇ” ਉਚਾਰ ਕੇ ਉੱਤਰੀਯ ਵਸਤ੍ਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਾਰੇ।
Verse 24
या ते हेतिरिति प्रेम्णा ऋक्चतुष्केण वैदिकः । शिवाय विधिना भक्तश्चरेद्वस्त्रसमर्पणम्
“ਯਾ ਤੇ ਹੇਤਿਃ” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਰਿਚਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਜਪਦਿਆਂ, ਵੈਦਿਕ ਭਗਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 25
नमः श्वभ्य इति प्रेम्णा गंधं दद्यादृचा सुधीः । नमस्तक्षभ्य इति चाक्षतान्मंत्रेण चार्पयेत्
ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ “ਨਮಃ ਸ਼੍ਵਭ੍ਯਃ” ਰਿਚਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਪਾਸਕ ਗੰਧ (ਚੰਦਨ ਆਦਿ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ “ਨਮਸਤਕ੍ਸ਼ਭ੍ਯਃ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਖ਼ਤ—ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ—ਵੀ ਭੇਟ ਕਰੇ।
Verse 26
नमः पार्याय इति वा पुष्प मंत्रेण चार्पयेत् । नमः पर्ण्याय इति वा बिल्बपत्रसमर्पणम्
“ਨਮಃ ਪਾਰ੍ਯਾਯ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ “ਨਮಃ ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਯ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 27
नमः कपर्दिने चेति धूपं दद्याद्यथाविधि । दीपं दद्याद्यथोक्तं तु नम आशव इत्यृचा
“ਨਮಃ ਕਪਰਦਿਨੇ” ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ “ਨਮ ਆਸ਼ਵੇ” ਰਿਚਾ ਉਚਾਰ ਕੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਦੀਵਾ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 28
नमो ज्येष्ठाय मंत्रेण दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम् । मनुना त्र् यम्बकमिति पुनराचमनं स्मृतम्
“ਨਮੋ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾਯ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ “ਤ੍ਰ੍ਯੰਬਕਮ…” ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ ਮੁੜ ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Verse 29
इमा रुद्रा येति ऋचा कुर्यात्फलसमर्पणम् । नमो व्रज्यायेति ऋचा सकलं शंभवेर्पयेत्
“ਇਮਾ ਰੁਦ੍ਰਾ…” ਰਿਚ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਫਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ “ਨਮੋ ਵ੍ਰਜ੍ਯਾਯ…” ਰਿਚ ਉਚਾਰ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 30
मानो महांतमिति च मानस्तोके इति ततः । मंत्रद्वयेनैकदशाक्षतै रुद्रा न्प्रपूजयेत्
ਫਿਰ “ਮਾ ਨੋ ਮਹਾਂਤਮ” ਅਤੇ “ਮਾ ਨਸਤੋਕੇ” ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ ਅਖ਼ਤ ਅਰਪਣ ਕਰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 31
हिरण्यगर्भ इति त्र् यृचा दक्षिणां हि समर्पयेत् । देवस्य त्वेति मंत्रेण ह्यभिषेकं चरेद्बुधः
“ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਯ੍ਰਿਚਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਗਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪੇ। ਫਿਰ “ਦੇਵਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।
Verse 32
दीपमंत्रेण वा शंभोर्नीराजनविधिं चरेत् । पुष्पांजलिं चरेद्भक्त्या इमा रुद्रा य च त्र् यृचा
ਜਾਂ ਦੀਪ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੀਰਾਜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਪਾਂਜਲੀ ਅਰਪ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਇਹ ਤ੍ਰਿਯ੍ਰਿਚਾ ਰਿਗ ਪਾਠ ਕਰੇ।
Verse 33
मानो महान्तमिति च चरेत्प्राज्ञः प्रदक्षिणाम् । मानस्तोकेति मंत्रेण साष्टाण्गं प्रणमेत्सुधीः
ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਭਗਤ “ਮਾਨੋ ਮਹਾਂਤਮ” ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ “ਮਾਨਸ ਤੋਕੇ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁਧੀ ਜਨ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।
Verse 34
एषते इति मंत्रेण शिवमुद्रा ं प्रदर्शयेत् । यतोयत इत्यभयां ज्ञानाख्यां त्र् यंबकेण च
“ਏਸ਼ਤੇ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਮੁਦਰਾ ਵਿਖਾਵੇ। “ਯਤੋ-ਯਤ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਯਾ-ਮੁਦਰਾ, ਅਤੇ “ਤ੍ਰਯੰਬਕ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗਿਆਨ-ਨਾਮੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰੇ।
Verse 35
नमःसेनेति मंत्रेण महामुद्रा ं प्रदर्शयेत् । दर्शयेद्धेनुमुद्रा ं च नमो गोभ्य ऋचानया
“ਨਮಃਸੇਨ…” ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ ਮਹਾ-ਮੁਦਰਾ ਵਿਖਾਵੇ। ਅਤੇ “ਨਮੋ ਗੋਭ੍ਯਃ” ਰਿਚਾ ਨਾਲ ਧੇਨੂ-ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰੇ।
Verse 36
पंचमुद्रा ः प्रदर्श्याथ शिवमंत्रजपं चरेत् । शतरुद्रि यमंत्रेण जपेद्वेदविचक्षणः
ਫਿਰ ਪੰਜ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਾਧਕ ਸ਼ਤਰੁਦਰੀਯ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 37
ततः पंचाण्गपाठं च कुर्य्याद्वेदविचक्षणः । देवागात्विति मंत्रेण कुर्याच्छंभोर्विसर्जनम्
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਪਾਸਕ ਪੰਚਾਂਗ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਫਿਰ “ਦੇਵਾਗਾਤ੍…” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੇ।
Verse 38
इत्युक्तः शिवपूजाया व्यासतो वैदिकोविधिः । समासतश्च शृणुत वैदिकं विधिमुत्तमम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਵਿਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਸੇ ਉੱਤਮ ਵੈਦਿਕ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣੋ।
Verse 39
ऋचा सद्योजातमिति मृदाहरणमाचरेत् । वामदेवाय इति च जलप्रक्षेपमाचरेत्
‘ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਮ੍…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਰਿਚਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ (ਵਿਭੂਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ)। ਅਤੇ ‘ਵਾਮਦੇਵਾਯ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਲ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੇ।
Verse 40
अघोरेण च मंत्रेण लिंगनिर्माणमाचरेत् । तत्पुरुषाय मंत्रेणाह्वानं कुर्याद्यथाविधि
ਅਘੋਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ/ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 41
संयोजयेद्वेदिकायामीशानमनुना हरम् । अन्यत्सर्वं विधानं च कुर्य्यात्संक्षेपतः सुधीः
ਸਿਆਣਾ ਉਪਾਸਕ ਈਸ਼ਾਨ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵੇਦਿਕਾ ਉੱਤੇ ਹਰ ਦਾ ਆਵਾਹਨ-ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਰੇ।
Verse 42
पंचाक्षरेण मंत्रेण गुरुदत्तेन वा तथा । कुर्यात्पूजां षोडशोपचारेण विधिवत्सुधीः
ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵੀ—ਸਿਆਣਾ ਭਗਤ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 43
भवाय भवनाशाय महादेवाय धीमहि । उग्राय उग्रनाशाय शर्वाय शशिमौलिने
ਅਸੀਂ ਭਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਭਵ-ਬੰਧਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਗ੍ਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਜੋ ਉਗ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਵ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ (ਚੰਦ੍ਰ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ) ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 44
अनेन मनुना वापि पूजयेच्छंकरं सुधीः । सुभक्त्या च भ्रमं त्यक्त्वा भक्त्यैव फलदः शिवः
ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੋਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 45
इत्यपि प्रोक्तमादृत्य वैदिकक्रमपूजनम् । प्रोच्यतेन्यविधिः सम्यक्साधारणतया द्विजः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਿਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਠੀਕ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 46
पूजा पार्थिवलिंगस्य संप्रोक्ता शिवनामभिः । तां शृणुध्वं मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदायिनीम्
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ) ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 47
हरो महेश्वरः शंभुः शूलपाणिः पिनाकधृक् । शिवः पशुपतिश्चैव महादेव इति क्रमात्
ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਹਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ੰਭੂ, ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ, ਸ਼ਿਵ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 48
मृदाहरणसंघट्टप्रतिष्ठाह्वानमेव च । स्नपनं पूजनं चैव क्षमस्वेति विसर्जनम्
ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ, (ਲਿੰਗ) ਗੂੰਥ ਕੇ ਆਕਾਰ ਦੇਣਾ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਆਵਾਹਨ; ਫਿਰ ਸਨਾਪਨ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ) ਅਤੇ ਪੂਜਾ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸਰਜਨ—ਇਹੀ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ।
Verse 49
ओंकारादिचतुर्थ्यंतैर्नमोन्तैर्नामभिः क्रमात् । कर्तव्या च क्रिया सर्वा भक्त्या परमया मुदा
ਪਵਿੱਤਰ ‘ਓਂ’ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਨਮਹ’ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੂਜਾ-ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 50
कृत्वा न्यासविधिं सम्यक्षडण्गकरयोस्तथा । षडक्षरेण मंत्रेण ततो ध्यानं समाचरेत्
ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 51
कैलासपीठासनमध्यसंस्थं भक्तैः सनंदादिभिरर्च्यमानम् । भक्तार्तिदावानलमप्रमेयं ध्यायेदुमालिंगितविश्वभूषणम्
ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪੀਠਾਸਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਸਨੰਦ ਆਦਿ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਰਚਿਤ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ-ਰੂਪੀ ਦਾਵਾਨਲ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਉਮਾ ਨੂੰ ਆਲਿੰਗਨ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
Verse 52
ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचंद्रा वतंसं रत्नाकल्पोज्ज्वलांगं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् । पद्मासीनं समंतात्स्थितममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रम्
ਨਿੱਤ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਦਿਪਤ, ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਰ-ਵਤੰਸ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੂ, ਮ੍ਰਿਗ, ਵਰ-ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਅਭਯ-ਮੁਦਰਾ ਹਨ। ਜੋ ਕਮਲ ਆਸਨ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਵਿਆਘ੍ਰਚਰਮ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ; ਵਿਸ਼੍ਵ-ਆਦਿ, ਵਿਸ਼੍ਵ-ਬੀਜ, ਸਭ ਭੈ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਪੰਚਵਕਤ੍ਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਹੈ।
Verse 53
इति ध्यात्वा च संपूज्य पार्थिवं लिंगमुत्तमम् । जपेत्पंचाक्षरं मंत्रं गुरुदत्तं यथाविधि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪਾਰਥਿਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦੱਤ ਪੰਜਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 54
स्तुतिभिश्चैव देवेशं स्तुवीत प्रणमन्सुधीः । नानाभिधाभिर्विप्रेन्द्रा ः पठेद्वै शतरुद्रि यम्
ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਗਤ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੁਦਰੀਯ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਠ ਕਰੇ।
Verse 55
ततः साक्षतपुष्पाणि गृहीत्वांजलिना मुदा । प्रार्थयेच्छंकरं भक्त्या मंत्रैरेभिः सुभक्तितः
ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਤ (ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ) ਸਮੇਤ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ।
Verse 56
तावकस्त्वद्गुणप्राणस्त्वच्चित्तोहं सदा मृड । कृपानिध इति ज्ञात्वा भूतनाथ प्रसीद मे
ਹੇ ਮ੍ਰਿਡ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ-ਨਿਧਿ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਭੂਤਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।
Verse 57
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जप पूजादिकं मया । कृतं तदस्तु सफलं कृपया तव शंकर
ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਜਪ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਫਲਵੰਤ ਤੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ।
Verse 58
अहं पापी महानद्य पावनश्च भवान्महान् । इति विज्ञाय गौरीश यदिच्छसि तथा कुरु
ਮੈਂ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਗੌਰੀਸ਼! ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰੋ।
Verse 59
वेदैः पुराणैः सिद्धान्तैरृषिभिर्विविधैरपि । न ज्ञातोसि महादेव कुतोहं त्वं महाशिव
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਵੇਦਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ, ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵ?
Verse 60
यथा तथा त्वदीयोस्मि सर्वभावैर्महेश्वर । रक्षणीयस्त्वयाहं वै प्रसीद परमेश्वर
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ—ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।
Verse 61
इत्येवं चाक्षतान्पुष्पानारोप्य च शिवोपरि । प्रणमेद्भक्तितश्शंभुं साष्टांगं विधिवन्मुने
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਖ਼ਤ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।
Verse 62
ततः प्रदक्षिणां कुर्याद्यथोक्तविधिना सुधीः । पुनः स्तुवीत देवेशं स्तुतिभिः श्रद्धयान्वितः
ਫਿਰ ਸੁਬੁੱਧ ਭਗਤ ਯਥੋਕਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵੇਸ਼ ਦਾ ਸਤਵਨ ਕਰੇ।
Verse 63
ततो गलरवं कृत्वा प्रणमेच्छुचिनम्रधीः । कुर्याद्विज्ञप्तिमादृत्य विसर्जनमथाचरेत्
ਫਿਰ ਆਦਰ-ਸੂਚਕ ਗਲੇ ਦੀ ਧੁਨੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ; ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਵਿਸਰਜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰੇ।
Verse 64
इत्युक्ता मुनिशार्दूलाः पार्थिवार्चा विधानतः । भुक्तिदा मुक्तिदा चैव शिवभक्तिविवर्धिनी
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਪਾਰਥਿਵਾਰਚਾ ਜੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਭੋਗ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 65
इत्यध्यायं सुचित्तेन यः पठेच्छृणुयादपि । सर्वपापविशुद्धात्मासर्वान्कामानवाप्नुयात्
ਜੋ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਭ (ਧਰਮ-ਸੰਮਤ) ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 66
आयुरायोग्यदं चैव यशस्यं स्वर्ग्यमेव च । पुत्रपौत्रादिसुखदमाख्यानमिदमुत्तमम्
ਇਹ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਆਯੁ ਅਤੇ ਆਰੋਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਯਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕੁਲ-ਸੁਖ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It outlines a stepwise pārthivārcā protocol: Vaidika bathing and sandhyā, brahmayajña and tarpaṇa; completion of daily duties; Śiva-smaraṇa with bhasma/rudrākṣa observance; selection of a clean or sacred site; collection and water-purification of earth; gradual kneading and formation of a proper earthen liṅga; and devotional worship aimed at bhukti–mukti.
The earthen liṅga functions as a deliberately transient embodiment of the eternal: matter is purified, shaped, and worshiped to disclose Śiva’s immanent accessibility, while the Vaidika ordering of acts signals that liberation is pursued through disciplined embodiment rather than abstraction—ritual becomes a pedagogy of non-dual orientation toward Śiva.
Śiva is highlighted primarily through the liṅga form (liṅga-svarūpa) as the normative ritual icon, with Viśveśvara implied as the cosmic lord approached via vedokta worship; the emphasis is less on a named anthropomorphic form and more on liṅga-centered theology and practice.