पार्थिवप्रतिमापूजाविधानम् (Pārthiva-pratimā Pūjā-vidhāna — Procedure for Worship of an Earthen Icon)

Verse 1

कृत्तिकाशुक्रवारेषु गजकोमेडयाजनात्

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਤ্তਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਯੋਗ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਗਜ ਅਤੇ ‘ਕੋਮੇਡ’ ਆਦਿ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੀਤਾ ਯਜਨ ਮਹਾਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।

Verse 2

सूत उवाच । सुसाधुपृष्टं युष्माभिः सदा सर्वार्थदायकम् । सद्यो दुःखस्य शमनं शृणुत प्रब्रवीमि वः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਸਭ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 3

अपमृत्युहरं कालमृत्योश्चापि विनाशनम् । सद्यः कलत्रपुत्रादिधनधान्यप्रदं द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਇਹ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਧਨ-ਧਾਨ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 4

अन्नादिभोज्यं वस्त्रादिसर्वमुत्पद्यते यतः । ततो मृदादिप्रतिमापूजाभीष्टप्रदा भुवि

ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਨ ਆਦਿ ਭੋਜਨਯੋਗ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 5

पुरुषाणां च नारीणामधिकारोत्र निश्चितम् । नद्यां तडागे कूपे वा जलांतर्मृदमाहरेत्

ਇੱਥੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਖਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਦਰਿਆ, ਤਲਾਬ ਜਾਂ ਕੂਏਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਲਿਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 6

संशोध्य गंधचूर्णेन पेषयित्वा सुमंडपे । हस्तेन प्रतिमां कुर्यात्क्षीरेण च सुसंस्कृताम्

ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਸ ਕੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 7

अंगप्रत्यंगकोपेतामायुधैश्च समन्विताम् । पद्मासनस्थितां कृत्वा पूजयेदादरेण हि

ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ (ਦੇਵੀ-ਸਰੂਪ) ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 8

विघ्नेशादित्यविष्णूनामंबायाश्च शिवस्य च । शिवस्यशिवलिंगं च सर्वदा पूजयेद्द्विज

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਵਿਘਨੇਸ਼, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅੰਬਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ੍ਵਲਿੰਗ ਦੀ ਸਦਾ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ।

Verse 9

षोडशैरुपचारैश्च कुर्यात्तत्फलसिद्धये । पुष्पेण प्रोक्षणं कुर्यादभिषेकं समंत्रकम्

ਫਲ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ।

Verse 10

शाल्यन्नेनैव नैवेद्यं सर्वं कुडवमानतः । गृहे तु कुडवं ज्ञेयं मानुषे प्रस्थमिष्यते

ਸਾਰਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਕੁਡਵ’ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ‘ਕੁਡਵ’ ਹੈ; ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਪ੍ਰਸਥ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

दैवे प्रस्थत्रयं योग्यं स्वयंभोः प्रस्थपंचकम् । एवं पूर्णफलं विद्यादधिकं वै द्वयं त्रयम्

ਦੈਵ (ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ) ਲਿੰਗ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਥ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਲਈ ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਥ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਦੋਗੁਣਾ ਜਾਂ ਤਿਗੁਣਾ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 12

सहस्रपूजया सत्यं सत्यलोकं लभेद्द्विजः । द्वादशांगुलमायामं द्विगुणं च ततोऽधिकम्

ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸਹਸ੍ਰ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜ ਭਗਤ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਢੁੱਕਵਾਂ ਮਾਪ ਲੰਬਾਈ ਬਾਰ ਅੰਗੁਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਉਸ ਦੀ ਦੋਗੁਣੀ—ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੱਧ।

Verse 13

प्रमाणमंगुलस्यैकं तदूर्ध्वं पंचकत्रयम् । अयोदारुकृतं पात्रं शिवमित्युच्यते बुधैः

ਇਸ ਦਾ ਮਾਪ ਇੱਕ ਅੰਗੁਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਤਿੰਨ ਪੰਚਕ (ਅਰਥਾਤ ਪੰਦਰਾਂ ਅੰਗੁਲ) ਹਨ। ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਪਾਤਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ‘ਸ਼ਿਵ-ਪਾਤਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

तदष्टभागः प्रस्थः स्यात्तच्चतुःकुडवं मतम् । दशप्रस्थं शतप्रस्थं सहस्रप्रस्थमेव च

ਉਸ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ‘ਪ੍ਰਸਥ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਥ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ‘ਕੁਡਵ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਦਸ਼-ਪ੍ਰਸਥ’, ‘ਸ਼ਤ-ਪ੍ਰਸਥ’ ਅਤੇ ‘ਸਹਸ੍ਰ-ਪ੍ਰਸਥ’ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 15

जलतैलादिगंधानां यथायोग्यं च मानतः । मानुषार्षस्वयंभूनां महापूजेति कथ्यते

ਜਲ, ਤੇਲ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਯੋਗ੍ਯ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਲਿੰਗ ਮਨੁੱਖ-ਨਿਰਮਿਤ ਹੋਵੇ, ਰਿਸ਼ੀ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਵਯੰਭੂ—ਇਹੀ ਪੂਜਾ ‘ਮਹਾਪੂਜਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां षोडशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ-ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 17

दीपाज्ज्ञानमवाप्नोति तांबूलाद्भोगमाप्नुयात् । तस्मात्स्नानादिकं षट्कं प्रयत्नेन प्रसाधयेत्

ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਂਬੂਲ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਭੋਗ-ਸੁਖ ਤੇ ਖੈਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਛੇ ਉਪਚਾਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 18

नमस्कारो जपश्चैव सर्वाभीष्टप्रदावुभौ । पूजान्ते च सदाकार्यौ भोगमोक्षार्थिभिर्नरैः

ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਜਪ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਜਾਂ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਦਾ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 19

संपूज्य मनसा पूर्वं कुर्यात्तत्तत्सदा नरः । देवानां पूजया चैव तत्तल्लोकमवाप्नुयात्

ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਹਰਲੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ-ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

तदवांतरलोके च यथेष्टं भोग्यमाप्यते । तद्विशेषान्प्रवक्ष्यामि शृणुत श्रद्धया द्विजाः

ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 21

विघ्नेशपूजया सम्यग्भूर्लोकेऽभीष्टमाप्नुयात् । शुक्रवारे चतुर्थ्यां च सिते श्रावणभाद्र के

ਵਿਘਨੇਸ਼ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਭੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ, ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ।

Verse 22

भिषगृक्षे धनुर्मासे विघ्नेशं विधिवद्यजेत् । शतं पूजासहस्रं वा तत्संख्याकदिनैर्व्रजेत्

ਭਿਸਗ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਧਨੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੌ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੂਜਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 23

देवाग्निश्रद्धया नित्यं पुत्रदं चेष्टदं नृणाम् । सर्वपापप्रशमनं तत्तद्दुरितनाशनम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਦ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਹਰ ਦੁਰਿਤ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

वारपूजांशिवादीनामात्मशुद्धिप्रदां विदुः । तिथिनक्षत्रयोगानामाधारं सार्वकामिकम्

ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਥੀ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਦਾ ਸਰਵਕਾਮਿਕ ਆਧਾਰ ਹੈ।

Verse 25

तथा बृद्धिक्षयाभावात्पूर्णब्रह्मात्मकं विदुः । उदयादुदयं वारो ब्रह्मप्रभृति कर्मणाम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਧੇ-ਘਾਟੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਦਯ ਤੋਂ ਉਦਯ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਾਰ-ਪਰੰਪਰਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 26

तिथ्यादौ देवपूजा हि पूर्णभोगप्रदा नृणाम् । पूर्वभागः पितृणां तु निशि युक्तः प्रशस्यते

ਤਿਥੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਭੋਗ-ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੈ।

Verse 27

परभागस्तु देवानां दिवा युक्तः प्रशस्यते । उदयव्यापिनी ग्राह्या मध्याह्ने यदि सा तिथिः

ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੈ। ਜੋ ਤਿਥੀ ਸੂਰਜੋਦਯ ਤੱਕ ਵਿਆਪੇ ਉਹ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰਮ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 28

देवकार्ये तथा ग्राह्यास्थिति ऋक्षादिकाः शुभाः । सम्यग्विचार्य वारादीन्कुर्यात्पूजाजपादिकम्

ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨੀਯਾਂ ਹਨ। ਵਾਰ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਪੂਜਾ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 29

पूजार्यते ह्यनेनेति वेदेष्वर्थस्य योजना । पूर्णभोगफलसिद्धिश्च जायते तेन कर्मणा

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ—“ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।” ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 30

मनोभावांस्तथा ज्ञानमिष्टभोगार्थयोजनात् । पूजाशब्दर्थ एवं हि विश्रुतो लोकवेदयोः

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗ‑ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਨ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਪੂਜਾ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਹੀ ਅਰਥ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 31

नित्यनैमित्तिकं कालात्सद्यः काम्ये स्वनुष्ठिते । नित्यं मासं च पक्षं च वर्षं चैव यथाक्रमम्

ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਾਮ੍ਯ ਕਰਮ ਜੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ—ਕਾਮ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਸਦ੍ਯ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਦਿਨਾਂ, ਮਹੀਨਾਵਾਰ, ਪੱਖਵਾਰ ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ।

Verse 32

तत्तत्कर्मफलप्राप्तिस्तादृक्पापक्षयः क्रमात् । महागणपतेः पूजा चतुर्थ्यां कृष्णपक्षके

ਉਹਨਾਂ-ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਫਲ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਮਹਾਗਣਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 33

पक्षपापक्षयकरी पक्षभोगफलप्रदा । चैत्रे चतुर्थ्यां पूजा च कृता मासफलप्रदा

ਇਹ ਪੂਜਾ ਪੱਖ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪੱਖ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਤਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 34

वर्षभोगप्रदा ज्ञेया कृता वै सिंहभाद्र के । श्रवण्यादित्यवारे च सप्तम्यां हस्तभे दिने

ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ—ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਸ਼੍ਰਵਣਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ, ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਤੇ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 35

माघशुक्ले च सप्तम्यामादित्ययजनं चरेत् । ज्येष्ठभाद्र कसौम्ये च द्वादश्यां श्रवर्णक्षके

ਮਾਘ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਯਜਨ-ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਠ ਅਤੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਵਿੱਚ, ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਤੇ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 36

द्वादश्यां विष्णुयजनमिष्टंसंपत्करं विदुः । श्रावणे विष्णुयजनमिष्टारोग्यप्रदं भवेत्

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪੂਜਨ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪੂਜਨ ਇੱਛਿਤ ਆਰੋਗਤਾ ਦੇ ਕੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

गवादीन्द्वादशानर्थान्सांगान्दत्वा तु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति द्वादश्यां विष्णुतर्पणात्

ਗਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰਾਂ ਦਾਨ ਸਾਂਗੋਪਾਂਗ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

द्वादश्यां द्वादशान्विप्रान्विष्णोर्द्वादशनामतः । षोडशैरुपचारैश्च यजेत्तत्प्रीतिमाप्नुयात्

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਬਾਰਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਡਸ਼ੋਪਚਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 39

एवं च सर्वदेवानां तत्तद्द्वादशनामकैः । द्वादशब्रह्मयजनं तत्तत्प्रीतिकरं भवेत्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪੂਜਨ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼-ਬ੍ਰਹਮਯਜਨ’ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

कर्कटे सोमवारे च नवम्यां मृगशीर्षके । अंबां यजेद्भूतिकामः सर्वभोगफलप्रदाम्

ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸੋਮਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਨਵਮੀ ਤਿਥੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ—ਤਦ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਅੰਬਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 41

आश्वयुक्छुक्लनवमी सर्वाभीष्टफलप्रदा । आदिवारे चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे विशेषतः

ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਨਵਮੀ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਜੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 42

आर्द्रायां च महार्द्रायां शिवपूजा विशिष्यते । माघकृष्णचतुर्दश्यां सर्वाभीष्टफलप्रदा

ਆਰਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਆਰਦ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 43

आयुष्करी मृत्युहरा सर्वसिद्धिकरी नृणाम् । ज्येष्ठमासे महार्द्रायां चतुर्दशीदिनेपि च

ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜ੍ਯੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਮਹਾ ਆਰਦ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 44

मार्गशीर्षार्द्रकायां वा षोडशैरुपचारकैः । तत्तन्मूर्तिशिवं पूज्य तस्य वै पाददर्शनम्

ਜਾਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਰਦ੍ਰਕਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਮੰਗਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 45

शिवस्य यजनं ज्ञेयं भोगमोक्षप्रदं नृणाम् । वारादिदेवयजनं कार्तिके हि विशिष्यते

ਜਾਣੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਯਜਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

कार्तिके मासि संप्राप्ते सर्वान्देवान्यजेद्बुधः । दानेन तपसा होमैर्जपेन नियमेन च

ਜਦੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਗਤ ਦਾਨ, ਤਪ, ਹੋਮ, ਜਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਪਾਲਣਾ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 47

षोडशैरुपचारैश्च प्रतिमा विप्रमंत्रकैः । ब्राह्मणानां भोजनेन निष्कामार्तिकरो भवेत्

ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰੋਚਾਰ ਸਮੇਤ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਾਧਕ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਆਰਤੀ-ਕਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 48

कार्तिके देवयजनं सर्वभोगप्रदं भवेत् । व्याधीनां हरणं चैव भवेद्भूतग्रहक्षयः

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਯਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਭੋਗ ਤੇ ਬਰਕਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਗ੍ਰਹਿ ਜਨਿਤ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

कार्तिकादित्यवारेषु नृणामादित्यपूजनात् । तैलकार्पासदानात्तु भवेत्कुष्ठादिसंक्षयः

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਐਤਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਤੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋੜ੍ਹ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਤੇ ਘਟਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

हरीतकीमरीचीनां वस्त्रक्षीरादिदानतः । ब्रह्मप्रतिष्ठया चैव क्षयरोगक्षयो भवेत्

ਹਰੀਤਕੀ ਤੇ ਮਰੀਚ (ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ), ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ—ਖ਼ਸਾ (ਕਸ਼ਯ) ਰੋਗ ਅਤੇ ਘੁਲਾਉ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

दीपसर्षपदानाच्च अपस्मारक्षयो भवेत् । कृत्तिकासोमवारेषु शिवस्य यजनं नृणाम्

ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਪਸਮਾਰ ਰੋਗ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੋਮਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਵ-ਯਜਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 52

महादारिद्र्य शमनं सर्वसंपत्करं भवेत् । गृहक्षेत्रादिदानाच्च गृहोपकरणादिना

ਘਰ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਮਹਾਂ-ਦਾਰਿਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 53

कृत्तिकाभौमवारेषु स्कंदस्य यजनान्नृणाम् । दीपघंटादिदानाद्वै वाक्सिद्धिरचिराद्भवेत्

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨਾਲ ਆਵੇ, ਤਦ ਸਕੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਦੀਵਾ ਤੇ ਘੰਟੀ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 54

कृत्तिकासौम्यवारेषु विष्णोर्वै यजनं नृणाम् । दध्योदनस्य दानं च सत्संतानकरं भवेत्

ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਦੋਂ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਹੀਂ-ਚੌਲ (ਦਧ੍ਯੋਦਨ) ਦਾ ਦਾਨ ਸਤਸੰਤਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

कृतिकागुरुवारेषु ब्रह्मणो यजनाद्धनैः । मधुस्वर्णाज्यदानेन भोगवृद्धिर्भवेन्नृणाम्

ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਦੋਂ ਵੀਰਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ-ਪੂਜਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਘਿਉ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

गंधपुष्पान्नदानेन भोग्यवृद्धिर्भवेन्नृणाम्

ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ/ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭੋਗਯ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

वंध्या सुपुत्रं लभते स्वर्णरौप्यादिदानतः । कृत्तिकाशनिवारेषु दिक्पालानां च वंदनम्

ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਾਂਝ ਇਸਤਰੀ ਵੀ ਸੁਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 58

दिग्गजानां च नागानां सेतुपानां च पूजनम् । त्र्यंबकस्य च रुद्रस्य विष्णोः पापहरस्य च

ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਗਗਜਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸੇਤੂ-ਪਾਲਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ, ਤੇ ਪਾਪ-ਹਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 59

ज्ञानदं ब्रह्मणश्चैव धन्वंतर्यश्विनोस्तथा । रोगापमृत्युहरणं तत्कालव्याधिशांतिदम्

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਰੋਗ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 60

लवणायसतैलानां माषादीनां च दानतः । त्रिकटुफलगंधानां जलादीनां च दानतः

ਨਮਕ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਦਾਨ; ਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਅਨਾਜ ਦਾ ਦਾਨ; ਤ੍ਰਿਕਟੁ, ਫਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਭੇਟ; ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 61

द्रवाणां कठिनानां च प्रस्थेन पलमानतः । स्वर्गप्राप्तिर्धनुर्मासे ह्युषःकाले च पूजनम्

ਦ੍ਰਵ ਅਤੇ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਅਤੇ ਪਲ ਵਜ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧਨੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ਼ਾ-ਕਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 62

शिवादीनां च सर्वेषां क्रमाद्वै सर्वसिद्धये । शाल्यन्नस्य हविष्यस्य नैवेद्यं शस्तमुच्यते

ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸ਼ਾਲੀ ਚਾਵਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਿਸ਼ਿਆਨ੍ਹ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 63

विविधान्नस्य नैवेद्यं धनुर्मासे विशिष्यते । मार्गशीर्षेऽन्नदस्यैव सर्वमिष्टफलं भवेत्

ਧਨੁਰ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਨਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਮੰਗਲ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

Verse 64

पापक्षयं चेष्टसिद्धिं चारोग्यं धर्ममेव च । सम्यग्वेदपरिज्ञानं सदनुष्ठानमेव च

ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

इहामुत्र महाभोगानंते योगं च शाश्वतम् । वेदांतज्ञानसिद्धिं च मार्गशीर्षान्नदो लभेत्

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਯੋਗ (ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ) ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

मार्गशीर्षे ह्युषःकाले दिनत्रयमथापि वा । यजेद्देवान्भोगकामो नाधनुर्मासिको भवेत्

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਸ਼ਾਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ (ਜਾਂ ਉਤਨਾ ਹੀ) ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਧਨੁਰਮਾਸ ਵਰਤ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 67

यावत्संगवकालं तु धनुर्मासो विधीयते । धनुर्मासे निराहारो मासमात्रं जितेंद्रियः

ਧਨੁਰਮਾਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸੰਗਵ-ਕਾਲ (ਮੱਧ-ਸਵੇਰ) ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਨੁਰਮਾਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 68

आमध्याह्नजपेद्विप्रो गायत्रीं वेदमातरम् । पंचाक्षरादिकान्मंत्रान्पश्चादासप्तिकं जपेत्

ਮੱਧਾਹਨ ਵੇਲੇ ਦਵਿਜ ਵੇਦਮਾਤਾ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪਤਕ ਤੱਕ ਜਪ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ।

Verse 69

ज्ञानं लब्ध्वा च देहांते विप्रो मुक्तिमवाप्नुयात् । अन्येषां नरनारीणां त्रिःस्नानेन जपेन च

ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਹ-ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਰ-ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਜਪ ਦੀ ਸਾਧਨਾ (ਸ਼ਿਵ-ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ) ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 70

सदा पंचाक्षरस्यैव विशुद्धं ज्ञानमाप्यते । इष्टमन्त्रान्सदा जप्त्वा महापापक्षयं लभेत्

ਪੰਚਾਕਸ਼ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਨਿਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਮਲ, ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ਼ਟ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 71

धनुर्मासे विशेषेण महानैवेद्यमाचरेत् । शालितंडुलभारेण मरीचप्रस्थकेन च

ਧਨੁਰ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਰੀਚ (ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਸਮੇਤ।

Verse 72

गणनाद्द्वादशं सर्वं मध्वाज्यकुडवेन हि । द्रोणयुक्तेन मुद्गेन द्वादशव्यंजनेन च

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਘਿਉ ਕੁਡਵ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਮੁਦਗ (ਮੂੰਗ) ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 73

घृतपक्वैरपूपैश्च मोदकैः शालिकादिभिः । द्वादशैश्च दधिक्षीरैर्द्वादशप्रस्थकेन च

ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਅਪੂਪ, ਮੋਦਕ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲ ਆਦਿ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵੀ ਬਾਰਾਂ ਮਾਤਰਾਂ—ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਹੋਵੇ।

Verse 74

नारिकेलफलादीनां तथा गणनया सह । द्वादशक्रमुकैर्युक्तं षट्त्रिंशत्पत्रकैर्युतम्

ਨਾਰੀਅਲ ਆਦਿ ਫਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣ ਕੇ ਸਜਾਏ ਜਾਣ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸੁਪਾਰੀ (ਕ੍ਰਮੁਕ) ਅਤੇ ਛੱਤੀ ਪੱਤੇ ਵੀ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ।

Verse 75

कर्पूरखुरचूर्णेन पंचसौगंधिकैर्युतम् । तांबूलयुक्तं तु यदा महानैवेद्यलक्षणम्

ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਬਰੀਕ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਤਾਂਬੂਲ ਸਮੇਤ ਜੋ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ‘ਮਹਾਨੈਵੇਦ੍ਯ’ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।

Verse 76

महानैवेद्यमेतद्वै देवतार्पणपूर्वकम् । वर्णानुक्रमपूर्वेण तद्भक्तेभ्यः प्रदापयेत्

ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਮਹਾਨੈਵੇਦ੍ਯ’ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਰਣ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 77

एवं चौदननैवेद्याद्भूमौ राष्ट्रपतिर्भवेत् । महानैवेद्यदानेन नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨੈਵੇਦ੍ਯ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 78

महानैवेद्यदानेन सहस्रेण द्विजर्षभाः । सत्यलोके च तल्लोके पूर्णमायुरवाप्नुयात्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਮਹਾਨ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ (ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਆਯੁ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 79

सहस्राणां च त्रिंशत्या महानैवेद्यदानतः । तदूर्ध्वलोकमाप्यैव न पुनर्जन्मभाग्भवेत्

ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਤੀਹ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਗਤ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 80

सहस्राणां च षट्त्रिंशज्जन्म नैवेद्यमीरितम् । तावन्नैवेद्यदानं तु महापूर्णं तदुच्यते

ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਮਾਤਰਾ ਤੱਕ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ-ਦਾਨ ‘ਮਹਾਪੂਰਣ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 81

महापूर्णस्य नैवेद्यं जन्मनैवेद्यमिष्यते । जन्मनैवेद्यदानेन पुनर्जन्म न विद्यते

ਮਹਾਪੂਰਣ—ਸਰਬ-ਪਰਿਪੂਰਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ‘ਜਨਮ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਜਨਮ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 82

ऊर्जे मासि दिने पुण्ये जन्म नैवेद्यमाचरेत् । संक्रांतिपातजन्मर्क्षपौर्णमास्यादिसंयुते

ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਿਨ ਜਨਮ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਪਾਤ, ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਆਦਿ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸੰਯੋਗ ਹੋਵੇ।

Verse 83

अब्दजन्मदिने कुर्याज्जन्मनैवेद्यमुत्तमम् । मासांतरेषु जन्मर्क्षपूर्णयोगदिनेपि च

ਜਨਮ-ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਦਿਨ ਉੱਤਮ ਜਨਮ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨ (ਸ਼ੁਭ) ਯੋਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀ।

Verse 84

मेलने च शनैर्वापि तावत्साहस्रमाचरेत् । जन्मनैवेद्यदानेन जन्मार्पणफलं लभेत्

ਪਵਿੱਤਰ ਮੇਲਨ (ਦਰਸ਼ਨ/ਲਿੰਗ-ਸੰਯੋਗ) ਵੇਲੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਆਚਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ‘ਜਨਮਾਰਪਣ’ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 85

जन्मार्पणाच्छिवः प्रीतिः स्वसायुज्यं ददाति हि । इदं तज्जन्मनैवेद्यं शिवस्यैव प्रदापयेत्

ਜਨਮਾਰਪਣ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਜਨਮ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ’ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 86

योनिलिंगस्वरूपेण शिवो जन्मनिरूपकः । तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थं जन्म पूजा शिवस्य हि

ਯੋਨੀ-ਲਿੰਗ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਜਨਮ ਦਾ ਨਿਰੂਪਕ ਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਨਮ-ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇਹ ‘ਜਨਮ-ਪੂਜਾ’ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 87

बिंदुनादात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । बिंदुः शक्तिः शिवो नादः शिवशक्त्यात्मकं जगत्

ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਨਾਦ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਨਾਦ ਸ਼ਿਵ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਇਕਾਤਮ ਹੈ।

Verse 88

नादाधारमिदं बिंदुर्बिंद्वाधारमिदं जगत् । जगदाधारभूतौ हि बिंदुनादौ व्यवस्थितौ

ਇਹ ਬਿੰਦੂ ਨਾਦ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਦ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ।

Verse 89

बिन्दुनादयुतं सर्वं सकलीकरणं भवेत् । सकलीकरणाज्जन्मजगत्प्राप्नोत्यसंशयः

ਜਦੋਂ ਸਮੂਹ ਤੱਤ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ‘ਸਕਲੀਕਰਨ’—ਪ੍ਰਕਟ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ—ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਕਲੀਕਰਨ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਨਮ-ਜਗਤ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

बिंदुनादात्मकं लिंगं जगत्कारणमुच्यते । बिंदुर्देवीशिवो नादः शिवलिंगं तु कथ्यते

ਬਿੰਦੂ-ਨਾਦ-ਸਰੂਪ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ-ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਦ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਦਿ ਸਪੰਦਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 91

तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थं शिवलिंगं प्रपूजयेत् । माता देवी बिंदुरूपा नादरूपः शिवः पिता

ਇਸ ਲਈ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਬਿੰਦੂ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਹੈ।

Verse 92

पूजिताभ्यां पितृभ्यां तु परमानंद एव हि । परमानंदलाभार्थं शिवलिंगं प्रपूजयेत्

ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 93

सा देवी जगतां माता स शिवो जगतः पिता । पित्रोः शुश्रूषके नित्यं कृपाधिक्यं हि वर्धते

ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 94

कृपयांतर्गतैश्वर्यं पूजकस्य ददाति हि । तस्मादंतर्गतानंदलाभार्थं मुनिपुंगवाः

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਐਸ਼ਵਰਯ (ਆਤਮਿਕ ਸਰਬਭੌਮਤਾ) ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਅੰਦਰੋਂ ਉਪਜਦੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 95

पितृमातृस्वरूपेण शिवलिंगं प्रपूजयेत् । भर्गः पुरुषरूपो हि भर्गा प्रकृतिरुच्यते

ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ‘ਭਰਗ’ ਪੁਰੁਸ਼-ਸਰੂਪ (ਚੇਤਨ ਪ੍ਰਭੂ) ਹੈ ਅਤੇ ‘ਭਰਗਾ’ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ (ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 96

अव्यक्तांतरधिष्ठानं गर्भः पुरुष उच्यते । सुव्यक्तांतरधिष्ठानं गर्भः प्रकृतिरुच्यते

ਜਿਸ ‘ਗਰਭ’ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਧਾਰ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ‘ਗਰਭ’ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਧਾਰ ਸੁਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 97

पुरुषत्वादिगर्भो हि गर्भवाञ्जनको यतः । पुरुषात्प्रकृतो युक्तं प्रथमं जन्म कथ्यते

ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਭਵਾਨ ਜਨਕ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ‘ਪੁਰੁਸ਼ਤ੍ਵ’ ਆਦਿ ਦੇ ਬੀਜ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ‘ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 98

प्रकृतेर्व्यक्ततां यातं द्वितीयं जन्म कथ्यते । जन्म जंतुर्मृत्युजन्म पुरुषात्प्रतिपद्यते

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰਾਹੀਂ ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਦੂਜਾ ਜਨਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ (ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪ੍ਰਭੂ) ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 99

अन्यतो भाव्यतेऽवश्यं मायया जन्म कथ्यते । जीर्यते जन्मकालाद्यत्तस्माज्जीव इति स्मृतः

ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ‘ਹੋਰ’ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਟੱਲ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ-ਜਨਮ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਜਨਮ-ਪਲ ਤੋਂ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਜੀਵ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 100

जन्यते तन्यते पाशैर्जीवशब्दार्थ एव हि । जन्मपाशनिवृत्त्यर्थं जन्मलिंगं प्रपूजयेत्

‘ਜੀਵ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਬੱਝਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਨਮ-ਬੰਧਨ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲਈ ‘ਜਨਮ-ਲਿੰਗ’ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 101

भं वृद्धिं गच्छतीत्यर्थाद्भगः प्रकृतिरुच्यते । प्राकृतैः शब्दमात्राद्यैः प्राकृतेंद्रियभोजनात्

‘ਭ’ ਅੱਖਰ ‘ਵਾਧਾ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ’ ਦਾ ਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਭਗ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਤਨਮਾਤ੍ਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।

Verse 102

भगस्येदं भोगमिति शब्दार्थो मुख्यतः श्रुतः । मुख्यो भगस्तु प्रकृतिर्भगवाञ्छिव उच्यते

‘ਭਗ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ‘ਭੋਗ’ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮ ‘ਭਗ’ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ ਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਸ਼ਿਵ ‘ਭਗਵਾਨ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 103

भगवान्भोगदाता हि नाऽन्यो भोगप्रदायकः । भगस्वामी च भगवान्भर्ग इत्युच्यते बुधैः

ਭਗਵਾਨ ਹੀ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ‘ਭਗ’ (ਐਸ਼ਵਰਯ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਭਰਗ’ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 104

भगेन सहितं लिंगं भगंलिंगेन संयुतम् । इहामुत्र च भोगार्थं नित्यभोगार्थमेव च

ਭਗਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲਿੰਗ—ਭਗਲਿੰਗ—ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ-ਨਵਾਂ ਭੋਗ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 105

भगवंतं महादेवं शिवलिंगं प्रपूजयेत् । लोकप्रसविता सूर्यस्तच्चिह्नं प्रसवाद्भवेत्

ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਵਕਰਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਸੇ ਪ੍ਰਸਵ-ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 106

लिंगेप्रसूतिकर्तारं लिंगिनं पुरुषो यजेत् । लिंगार्थगमकं चिह्नं लिंगमित्यभिधीयते

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗੀ—ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਿੰਗ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ, ਉਹੀ ‘ਲਿੰਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 107

लिंगमर्थं हि पुरुषं शिवं गमयतीत्यदः । शिवशक्त्योश्च चिह्नस्य मेलनं लिंगमुच्यते

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਲਿੰਗ’ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਥ-ਰੂਪ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਸ਼ਿਵ—ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ-ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ‘ਲਿੰਗ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 108

स्वचिह्नपूजनात्प्रीतश्चिह्नकार्यं न वीयते । चिह्नकार्यं तु जन्मादिजन्माद्यं विनिवर्तते

ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ (ਸ਼ਿਵ) ਚਿੰਨ੍ਹ-ਜਨਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਨਾਦਿ ਜਨਮ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 109

प्राकृतैः पुरुषैश्चापि बाह्याभ्यंतरसंभवैः । षोडशैरुपचारैश्च शिवलिंगं प्रपूजयेत्

ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।

Verse 110

एवमादित्यवारे हि पूजा जन्मनिवर्तिका । आदिवारे महालिंगं प्रणवेनैव पूजयेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯਵਾਰ (ਐਤਵਾਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੋ।

Verse 111

आदिवारे पंचगव्यैरभिषेको विशिष्यते । गोमयं गोजलं क्षीरं दध्याज्यं पंचगव्यकम्

ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੋਬਰ, ਗੋਜਲ (ਗੋਮੂਤਰ), ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ—ਇਹ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਹਨ।

Verse 112

क्षीराद्यं च पृथक्च्चैव मधुना चेक्षुसारकैः । गव्यक्षीरान्ननैवेद्यं प्रणवेनैव कारयेत्

ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਸ਼ੁੱਧ ਪਦਾਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਇੱਖੂ-ਸਾਰ (ਚੀਨੀ/ਗੁੜ) ਨਾਲ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 113

प्रणवं ध्वनिलिंगं तु नादलिंगं स्वयंभुवः । बिंदुलिंगं तु यंत्रं स्यान्मकारं तु प्रतिष्ठितम्

ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਧੁਨੀ-ਲਿੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਦ-ਲਿੰਗ ਵੀ—ਸਵਯੰਭੂ। ਬਿੰਦੂ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਬਿੰਦ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਯੰਤਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਮ’ਕਾਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 114

उकारं चरलिंगं स्यादकारं गुरुविग्रहम् । षड्लिंगं पूजया नित्यं जीवन्मुक्तो न संशयः

‘ਉ’ ਅੱਖਰ ਚਲ (ਚਰ) ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਅ’ ਅੱਖਰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਨਿੱਤ ਛਡਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 115

शिवस्य भक्त्या पूजा हि जन्ममुक्तिकरी नृणाम् । रुद्रा क्षधारणात्पादमर्धं वैभूतिधारणात्

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ-ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਰੁਦਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਧਾਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 116

त्रिपादं मंत्रजाप्याच्च पूजया पूर्णभक्तिमान् । शिवलिंगं च भक्तं च पूज्य मोक्षं लभेन्नरः

ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਧਾਰਨ, ਮੰਤਰ-ਜਪ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਭਕਤ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 117

य इमं पठतेऽध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । तस्यैव शिवभक्तिश्च वर्धते सुदृढा द्विजाः

ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।