पापभेदवर्णनम् (Classification of Sins / Taxonomy of Pāpa)
ਅਧਿਆਇ 6 ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਭੇਦਾਂ (ਪਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ) ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਧਰਮ, ਵੈਦਿਕ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਦਵਿਜ/ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਧਨ ਦੀ ਅਪਹਰਨ, ਦਾਯ (ਵਾਰਸਾ) ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਅਤਿ-ਅਹੰਕਾਰ, ਕ੍ਰੋਧ, ਦੰਭ, ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਆਦਿ। ਵਿਆਹ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ (ਪਰਿਵਿੱਤੀ/ਪਰਿਵੇੱਤਾ), ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਹਾਨੀ (ਰੁੱਖ-ਬਾਗ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ, ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ), ਪਸ਼ੂ-ਅਨਾਜ-ਧਨ ਦੀ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਜਲ-ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਵੀ ਪਾਪ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਯਜ੍ਞ-ਬਾਗ/ਤਲਾਬ ਵੇਚਣਾ, ਪਤਨੀ-ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ, ਤੀਰਥ-ਉਪਵਾਸ-ਵ੍ਰਤ-ਦੀਖਿਆ-ਉਪਨਯਨ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਚਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ-ਧਨ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਠੱਗੀ ਵਾਲੀ ਰੋਜ਼ੀ, ਅਭਿਚਾਰ, ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਜਾਂ ਕੀਰਤੀ ਲਈ ਦਿਖਾਵਟੀ ਧਰਮ-ਆਚਰਨ—ਇਹ ਸਭ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਵ੍ਰਤ-ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਲਈ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਵਰਗੀਕਰਨ ਰਚਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । द्विजद्रव्यापहरणमपि दायव्यतिक्रमः । अतिमानोऽतिकोपश्च दांभिकत्वं कृतघ्नता
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੇ ਧਨ ਦੀ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੇ ਦਾਇ/ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਮਹਾਦੋਸ਼ ਹੈ। ਅਤਿ ਅਹੰਕਾਰ, ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ, ਦੰਭ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਵੀ ਬੰਧਨਕਾਰੀ ਦੋਸ਼ ਹਨ।
Verse 3
परिवित्तिः परिवेत्ता च यया च परिविद्यते । तयोर्दानं च कन्यायास्तयोरेव च याजनम्
‘ਪਰਿਵਿੱਤੀ’ (ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜੋ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਰਹਿ ਜਾਵੇ), ‘ਪਰਿਵੇੱਤਾ’ (ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇ) ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਬਣੇ— ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਕਨਿਆਦਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਯਾਜਨ (ਪੁਰੋਹਿਤ-ਕਰਮ) ਵਿਧਿਤ ਹੈ।
Verse 4
शिवाश्रमतरूणां च पुष्पारामविनाशनम् । यः पीडामाश्रमस्थानामाचरेदल्पिकामपि
ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਉਜਾੜੇ, ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਪੀੜਾ ਦੇਵੇ— ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
सभृत्यपरिवारस्य पशुधान्यधनस्य च । कुप्यधान्यपशुस्तेयमपां व्यापावनं तथा
ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਚੋਰੀ; ਕੀਮਤੀ ਵਸਤੂਆਂ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਚੁਰਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਘੋਰ ਪਾਪ ਕਰਮ ਹਨ।
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्या मुमासंहितायां पापभेदवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥ—ਉਮਾ ਸੰਹਿਤਾ—ਵਿੱਚ ‘ਪਾਪ-ਭੇਦ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 7
स्त्रीधनान्युपजीवंति स्त्रीभिरप्यन्तनिर्जिताः । अरक्षणं च नारीणां मायया स्त्रीनिषेवणम्
ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਧਨ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 8
कालागताप्रदानं च धान्यवृद्ध्युपसेवनम् । निंदिताच्च धनादानं पण्यानां कूट जीवनम्
ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ; ਅਨਾਜ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨੀ; ਨਿੰਦਤ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਧਨ-ਦਾਨ ਲੈਣਾ; ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਚਲਾਉਣਾ—ਇਹ ਨਿੰਦਤ ਜੀਵਨ-ਰੀਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 9
विषमारण्यपत्राणां सततं वृषवाहनम् । उच्चाटनाभिचारं च धान्यादानं भिषक्क्रिया
ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਤ ਕੇ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਵਾਹਨ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਮ ਮੋੜ ਕੇ ਲੋਕ ਉੱਚਾਟਨ ਤੇ ਅਭਿਚਾਰ ਵਰਗੇ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਅਨਾਜ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਹਕੀਮੀ ਕਿਰਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਲੌਕਿਕ ਰੁਝਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 10
जिह्वाकामोपभोगार्थं यस्यारंभः सुकर्मसु । मूलेनख्यापको नित्यं वेदज्ञानादिकं च यत्
ਜੋ ਜੀਭ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਸੁਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਜੜ ਤੋਂ ਸਦਾ ‘ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੇਦ-ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਡੰਕਾ ਪੀਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
ब्राह्म्यादिव्रतसंत्यागश्चान्याचारनिषेवणम् । असच्छास्त्राधिगमनं शुष्कतर्कावलम्बनम्
ਬ੍ਰਾਹਮ੍ਯਾਦਿ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਪਰਾਏ/ਅਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਸਤ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਚਿਮੜੇ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੱਚੇ ਸ਼ੈਵ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 12
देवाग्निगुरुसाधूनां निन्दया ब्राह्मणस्य च । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा राज्ञां मण्डलिनामपि
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ, ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਪਰੋਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ—ਇਸ ਨਾਲ ਮਹਾਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
Verse 13
उत्सन्नपितृदेवेज्या स्वकर्म्मत्यागिनश्च ये । दुःशीला नास्तिकाः पापास्सदा वाऽसत्यवादिनः
ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਦੁਸ਼ਚਰਿਤ੍ਰ, ਨਾਸਤਿਕ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 14
पर्वकाले दिवा वाप्सु वियोनौ पशुयोनिषु । रजस्वलाया योनौ च मैथुनं यः समाचरेत्
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਰਜਿਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਅਣਉਚਿਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਮੈਥੁਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਹੈ।
Verse 15
स्त्रीपुत्रमित्रसंप्राप्तावाशाच्छेदकराश्च ये । जनस्याप्रिय वक्तारः क्रूरा समयवेदिनः
ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪਾ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਆਸ ਕੱਟ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਮਰਯਾਦਾ-ਜਾਣੂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣੋ।
Verse 16
भेत्ता तडागकूपानां संक्रयाणां रसस्य च । एकपंक्तिस्थितानां च पाकभेदं करोति यः
ਜੋ ਤਲਾਬਾਂ ਤੇ ਕੂਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਮਾਪ-ਤੋਲ ਅਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰਸ/ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕੋ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਲਈ ਬਣੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਧਰਮਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਘੋਰ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
इत्येतैः स्त्रीनराः पापैरुपपातकिनः स्मृताः । युक्ता एभिस्तथान्येऽपि शृणु तांस्तु ब्रवीमि ते
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ‘ਉਪਪਾਤਕੀ’ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣੋ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 18
ये गोब्राह्मणकन्यानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् । विनाशयंति कार्य्याणि ते नरा नारकाः स्मृताः
ਜੋ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੁਆਰੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਨਿਆਂਯੋਗ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ-ਗਾਮੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 19
परस्त्रियाभितप्यंते ये परद्रव्यसूचकाः । परद्रव्यहरा नित्यं तौलमिथ्यानुसारकाः
ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਕਾਮ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਟੋਹ ਲੈਂਦੇ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੋਲ-ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੰਧਨ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ।
Verse 20
द्विजदुःखकरा ये च प्रहारं चोद्धरंति ये । सेवन्ते तु द्विजाश्शूद्रां सुरां बध्नंति कामतः
ਜੋ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਦਵਿਜ ਸ਼ੂਦਰਾ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਕਾਮ ਵਸ਼ ਸੁਰਾ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਅਧਰਮਕਾਰੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਸ ਕੇ ਬੱਝਦੇ ਹਨ।
Verse 21
ये पापनिरताः क्रूराः येऽपि हिंसाप्रिया नराः । वृत्त्यर्थं येऽपि कुर्वंति दानयज्ञादिकाः क्रियाः
ਜੋ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਰਤੇ, ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਦਾਨ-ਯੱਗ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ (ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।
Verse 22
गोष्ठाग्निजलरथ्यासु तरुच्छाया नगेषु च । त्यजंति ये पुरीषाद्यानारामायतनेषु च
ਜੋ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਨਤਕ ਰਾਹ ਉੱਤੇ, ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਆਦਿ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਉਹ ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਦੇ ਪਾਲਕ (ਸ਼ਿਵ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਭਗਤ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 23
लज्जाश्रमप्रासादेषु मयपानरताश्च ये । कृतकेलिभुजंगाश्च रन्ध्रान्वेषणतत्पराः
ਜੋ ਲੱਜਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਿਰਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਖੇਡ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੇ ਰਾਹ-ਛੇਦ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ।
Verse 24
वंशेष्टका शिलाकाष्ठैः शृङ्गैश्शंकुभिरेव च । ये मार्गमनुरुंधंति परसीमां हरंति ये
ਜੋ ਬਾਂਸ ਦੇ ਖੂੰਟਿਆਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ, ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕੀਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਹ ਰੋਕਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਹੱਦ ਲੰਘ ਕੇ ਪਰਾਏ ਹੱਕ ਨੂੰ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨਾਲ ਹੜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 25
कूटशासनकर्तारः कूटकर्मक्रियारताः । कूटपाकान्नवस्त्राणां कूटसंव्यवहारिणः
ਉਹ ਝੂਠੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਠੱਗੀ ਵਾਲੇ ਕਰਮ-ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤੇ; ਨਕਲੀ ਪਕਿਆ ਅੰਨ ਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ, ਅਤੇ ਛਲ-ਕਪਟ ਨਾਲ ਸੌਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 26
धनुषः शस्त्रशल्यानां कर्ता यः क्रयविक्रयी । निर्द्दयोऽतीवभृत्येषु पशूनां दमनश्च यः
ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਲਿਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨੌਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਨਿਰਦਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਬਾ ਕੇ ਤੜਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 27
मिथ्या प्रवदतो वाच आकर्णयति यश्शनैः । स्वामिमित्रगुरुद्रोही मायावी चपलश्शठः
ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਲਕ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦ੍ਰੋਹੀ—ਮਾਇਆਵੀ, ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਸ਼ਠ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 28
ये भार्य्यापुत्रमित्राणि बालवृद्धकृशातुरान् । भृत्यानतिथिबंधूंश्च त्यक्त्वाश्नंति बुभुक्षितान्
ਜੋ ਆਪ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਬਾਲਕ, ਬੁੱਢੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਰੋਗੀ, ਸੇਵਕ, ਅਤਿਥੀ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਕਰੁਣਾ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ।
Verse 29
यः स्वयं मिष्टमश्नाति विप्रेभ्यो न प्रयच्छति । वृथापाकस्स विज्ञेयो ब्रह्मवादिषु गर्हितः
ਜੋ ਆਪ ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਵੇਦ-ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।
Verse 30
नियमान्स्वयमादाय ये त्यजंत्यजितेन्द्रियाः । प्रव्रज्यावासिता ये च हरस्यास्यप्रभेदकाः
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਿਯਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਸੰਨਿਆਸ-ਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਇਸ ਹਰ ਦੇ ਮਾਰਗ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੰਗਕਾਰ ਹਨ।
Verse 31
ये ताडयंति गां क्रूरा दमयंते मुहुर्मुहुः । दुर्बलान्ये न पुष्णंति सततं ये त्यजंति च
ਜੋ ਕਠੋਰ ਲੋਕ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ-ਪੀਟਦੇ ਹਨ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਬਾ ਕੇ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 32
पीडयंत्यतिभारेणाऽसहंतं वाहयंति च । योजयन्नकृताहारान्न विमुंचंति संयतान्
ਉਹ ਅਤਿ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਢੋਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
Verse 33
ये भारक्षतरोगार्तान्गोवृषांश्च क्षुधातुरान् । न पालयंति यत्नेन गोघ्नास्ते नारकास्स्मृताः
ਜੋ ਭਾਰੀ ਬੋਝ, ਜ਼ਖ਼ਮ ਜਾਂ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ਼ਦੇ ਗਾਂ-ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ‘ਗੋਘਨ’ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਕਗਾਮੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 34
वृषाणां वृषणान्ये च पापिष्ठा गालयंति च । वाहयंति च गां वंध्यां महानारकिनो नराः
ਜੋ ਪਾਪੀ ਪੁਰਸ਼ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਪੁੰਸਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਂਝ ਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬੋਝ ਢੁਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੋਰ ਨਰਕ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 35
आशया समनुप्राप्तान्क्षुत्तृष्णाश्रमकर्शितान् । अतिथींश्च तथानाथान्स्वतन्त्रा गृहमागतान्
ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋਏ, ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਅਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 36
अन्नाभिलाषान्दीनान्वा बालवृद्धकृशातुरान् । नानुकंपंति ये मूढास्ते यांति नरकार्णवम्
جو مੂਰਖ ਅੰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਰੀਬਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁੱਢਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਰੂਪੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 37
गृहेष्वर्था निवर्तन्ते स्मशानादपि बांधवाः । सुकृतं दुष्कृतं चैव गच्छंतमनुगच्छति
ਧਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਹੀ ਜੀਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 38
अजाविको माहिषिकस्सामुद्रो वृषलीपतिः । शूद्रवत्क्षत्रवृत्तिश्च नारकी स्याद् द्विजाधमः
ਬੱਕਰੀਆਂ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਮੱਝਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੂਦਰ ਔਰਤ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ ਜੀਉਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਰਕ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 39
शिल्पिनः कारवो वैद्या हेमकारा नृपध्वजाः । भृतका कूटसंयुक्ताः सर्वे ते नारकाः स्मृताः
ਸ਼ਿਲਪੀ, ਕਾਰੀਗਰ, ਵੈਦ, ਸੁਨਿਆਰਾ ਅਤੇ ਰਾਜਧਵਜ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਜੇ ਕੂਟ, ਛਲ ਅਤੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ—ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਨਰਕਗਾਮੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 40
यश्चोचितमतिक्रम्य स्वेच्छयै वाहरेत्करम् । नरके पच्यते सोऽपि योपि दण्डरुचिर्नरः
ਜੋ ਉਚਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਲੰਘ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰ ਵਸੂਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਤੜਫਦਾ ਹੈ।
Verse 41
उत्कोचकै रुचिक्रीतैस्तस्करैश्च प्रपीड्यते । यस्य राज्ञः प्रजा राष्ट्रे पच्यते नरकेषु सः
ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਖਪਾਤ ਨਾਲ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ।
Verse 42
ये द्विजाः परिगृह्णंति नृपस्यान्यायवर्तिनः । ते प्रयांति तु घोरेषु नरकेषु न संशयः
ਜੋ ਦਵਿਜ ਅਨਿਆਈ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 43
अन्यायात्समुपादाय द्विजेभ्यो यः प्रयच्छति । प्रजाभ्यः पच्यते सोऽपि नरकेषु नृपो यथा
ਜੋ ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ।
Verse 44
पारदारिकचौराणां चंडानां विद्यते त्वघम् । परदाररतस्यापि राज्ञो भवति नित्यशः
ਪਰ-ਇਸਤਰੀਗਾਮੀ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਜਾ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਪਾਪ ਸਦਾ ਲੱਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 45
अचौरं चौरवत्पश्येच्चौरं वाचौररूपिणम् । अविचार्य नृपस्तस्माद्धातयन्नरकं व्रजेत्
ਜੇ ਰਾਜਾ ਬੇਗੁਨਾਹ ਨੂੰ ਚੋਰ ਸਮਝ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਚੋਰ ਨੂੰ ਅਚੋਰ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 46
घृततैलान्नपानानि मधुमांससुरासवम् । गुडेक्षुशाकदुग्धानि दधिमूलफलानि च
ਘਿਉ-ਤੇਲ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਪੇਅ; ਸ਼ਹਿਦ, ਮਾਸ, ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਆਸਵ; ਗੁੜ, ਗੰਨਾ, ਸਾਗ/ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦੁੱਧ; ਅਤੇ ਦਹੀਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲ—ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਯਮਯੋਗ/ਵਰਜਿਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 47
तृणं काष्ठं पत्रपुष्पमौषधं चात्मभोजनम् । उपानत्छत्रशकटमासनं च कमंडलुम्
ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਔਖਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਦੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਭੋਜਨ; ਪਾਦੁਕਾ, ਛਤਰ, ਸ਼ਕਟ, ਆਸਨ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ—ਇਹ ਸੰਯਮੀ ਸਾਧਕ ਦੀਆਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ।
Verse 48
ताम्रसीसत्रपुः शस्त्रं शंखाद्यं च जलोद्भवम् । वैद्यं च वैणवं चान्यद्गृहोपस्करणानि च
ਤਾਂਬੇ, ਸੀਸੇ ਅਤੇ ਟਿਨ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ; ਅਤੇ ਜਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ੰਖ ਆਦਿ; ਵੈਦਿਕ/ਚਿਕਿਤਸਕ ਉਪਕਰਣ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਬਣੇ ਵਾਜੇ/ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਵੀ—(ਇਸ ਵਿੱਚ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
Verse 49
और्ण्णकार्पासकौशेयपट्टसूत्रोद्भवानि च । स्थूलसूक्ष्माणि वस्त्राणि ये लोभाद्धि हरंति च
ਜੋ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਉਨ, ਕਪਾਹ, ਰੇਸ਼ਮ, ਪੱਟ ਜਾਂ ਸੂਤ ਨਾਲ ਬਣੇ—ਮੋਟੇ ਜਾਂ ਬਰੀਕ—ਕੱਪੜੇ ਚੁਰਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸਦੇ ਹਨ।
Verse 50
एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणि विविधानि च । नरकेषु ध्रुवं यान्ति चापहृत्याल्पकानि च
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਤੇ ਤੁੱਛ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ—ਚੁਰਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੋਰੀ ਦੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 51
तद्वा यद्वा परद्रव्यमपि सर्षपमात्रकम् । अपहृत्य नरा यांति नरकं नात्र संशयः
ਇਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਰਾਇਆ ਧਨ, ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿਤਨਾ ਵੀ, ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 52
एवमाद्यैर्नरः पापैरुत्क्रांतिसमनंतरम् । शरीरयातनार्थाय सर्वाकारमवाप्नुयात्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਸੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਛੱਡਦੇ ਹੀ, ਕੇਵਲ ਸਰੀਰਕ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਣ ਲਈ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 53
यमलोकं व्रजंत्येते शरीरेण यमाज्ञया । यमदूतैर्महाघोरैनीयमानास्सुदुःखिताः
ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਹ ਜੀਵ ਦੇਹ-ਅਭਿਮਾਨ ਸਮੇਤ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਯਮਦੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 54
देवतिर्यङ्मनुष्याणामधर्मनिरतात्मनाम् । धर्मराजः स्मृतश्शास्ता सुघोरैर्विविधैर्वधैः
ਦੇਵ, ਤਿਰਯਕ (ਪਸ਼ੂ) ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਦੰਡਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੋਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 55
नियमाचारयुक्तानां प्रमादात्स्खलितात्मनाम् । प्रायश्चित्तैर्गुरुश्शास्ता न बुधैरिष्यते यमः
ਜੋ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਅਣਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਦੇ ਫਿਸਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਯਮ ਨੂੰ ਦੰਡਦਾਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ; ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 56
पारदारिकचौराणामन्यायव्यवहारिणाम् । नृपतिश्शासकः प्रोक्तः प्रच्छन्नानां स धर्म्मराट्
ਪਰ-ਇਸਤ੍ਰੀਗਾਮੀ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਅਨਿਆਈ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦੰਡਕ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੁਕਵੇਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਧਰਮਰਾਜ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 57
तस्मात्कृतस्य पापस्य प्रायश्चित्तं समाचरेत् । नाभुक्तस्यान्यथानाशः कल्पकोटिशतैरपि
ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।
Verse 58
यः करोति स्वयं कर्म्म कारयेच्चानुमोदयेत् । कायेन मनसा वाचा तस्य पापगतिः फलम्
ਜੋ ਆਪ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਦੇਹ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਗਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Rather than a narrative episode, the chapter presents a normative-theological argument: dharma and Shaiva sādhana require an explicit taxonomy of pāpa, because transgressions against persons, property, āśrama spaces, and sacred institutions directly obstruct ritual efficacy and inner purification.
Its ‘rahasya’ is structural: tīrtha, vrata, upavāsa, and upanayana are treated as sacral systems whose power depends on ethical integrity. Pollution of water, commercialization of sacred assets, and hypocrisy are framed as subtle violations that degrade the invisible economy of merit (puṇya) and readiness for Śiva-jñāna.
No distinct Śiva or Umā iconographic manifestation is foregrounded in the sampled material; the chapter’s emphasis is ethical-ritual governance (pāpa classification) rather than a form-specific theology of Śiva/Devī.