Aditi’s Progeny and the Twelve Ādityas (Manvantara Genealogy)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ–ਸ਼ੌਨਕ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਤਨੀਆਂ—ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਸੁਰਸਾ, ਇਲਾ, ਦਨੁ, ਸੁਰਭੀ, ਵਿਨਤਾ, ਤਾਮ੍ਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ ਆਦਿ—ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸ਼ਿਤ ਦੇਵ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਆਰ੍ਯਮਾ, ਧਾਤਾ, ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ, ਸਵਿਤਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਭਗ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਯ-ਤੱਤਵ, ਵਿਵਸਥਾ, ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਸਤਾਈ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਕਾਲ-ਗਣਨਾ ਦਾ ਤੱਤਵ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨਵੰਤਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अदितिर्दितिश्च सुरसारिष्टेला दनुरेव च । सुरभिर्विनता चेला ताम्रा क्रोधवशा तथा
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦਿਤੀ; ਸੁਰਸਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਇਲਾ ਅਤੇ ਦਨੁ; ਸੁਰਭੀ, ਵਿਨਤਾ, ਚੇਲਾ, ਤਾਮਰਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ—ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।
Verse 2
कदूर्मुनिश्च विप्रेन्द्र तास्वपत्यानि मे शृणु । पूर्वमन्वंतरे श्रेष्ठे द्वादशासन्सुरोत्तमाः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਕਦੂਰਮੁਨੀ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ। ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੂਰਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਦੇਵੋਤਮ ਸਨ।
Verse 3
तुषिता नाम तेऽन्योन्यमूचुर्वैवस्वतेंतरे । उपस्थिते सुयशसश्चाक्षुषस्यांतरे मनोः
ਤਦ ਤुषਿਤ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ—“ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸੁਯਸ਼ਸਵੀ ਮਨੂ ਜਦੋਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ…।”
Verse 4
हिताय सर्वलोकानां समागम्य परस्परम् । आगच्छतस्तु तानूचुरदितिं च प्रविश्य वै
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
Verse 5
मन्वंतरे प्रसूयामस्सतां श्रेयो भविष्यति । एवमुक्तास्तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः
ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ।
Verse 6
मारीचात्कश्यपाज्जातास्तेऽदित्यां दक्षकन्यया । तत्र विष्णुश्च शक्रश्च जज्ञाते पुनरेव हि
ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੰਮੇ; ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵ ਜੰਮੇ। ਉਸੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਮੁੜ ਜੰਮੇ।
Verse 7
अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च । विवस्वान्सविता चैव मित्रावरुण एव च
ਅਰ੍ਯਮਾ, ਧਾਤਾ, ਤ੍ਵਸ਼੍ਟਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ, ਸਵਿਤਾ, ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ—ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹਨ।
Verse 8
अंशो भगश्चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः । पूर्वमासन्ये तुषितास्सुराः
ਅੰਸ਼, ਭਗ ਅਤੇ ਅਤਿਤੇਜ—ਇਹ ਵੀ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ‘ਤੁਸ਼ਿਤ’ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵ ਵੀ ਸਨ।
Verse 9
पुरैव तस्यांतरे तु आदित्या द्वादश स्मृताः । इति प्रोक्तानि क्रमशोऽदित्यपत्यानि शौनक
ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਉਸੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਦਿਤ੍ਯ ਬਾਰਾਂ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 10
सप्तविंशति याः प्रोक्तास्सोमपत्न्योऽथ सुव्रताः । तासामपत्यान्यभवन्दीप्तयोऽमिततेजसः
ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਤਾਈ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਦੀਪਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 11
अरिष्टनेमिपत्नीनामपत्यानीह षोडश । बहुपुत्रस्य विदुषश्चतस्रो यास्सुताः स्मृताः
ਇੱਥੇ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸੰਤਾਨ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 12
कृशाश्वस्य तु देवर्षे देवप्रहरणाः स्मृताः । भार्म्यायामर्चिषि मुने धूम्रकेशस्तथैव च
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ! ਇਹ ਦੇਵ-ਪ੍ਰਹਰਣ, ਅਰਥਾਤ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧ, ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭਾਰਮ੍ਯਾ, ਅਰਚਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧੂਮ੍ਰਕੇਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
Verse 13
स्वधा सती च द्वे पत्न्यौ स्वधा ज्येष्ठा सती परा । स्वधासूत पितॄन्वेदमथर्वाङ्गिरसं सती
ਸ੍ਵਧਾ ਅਤੇ ਸਤੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਸ੍ਵਧਾ ਜੇਠੀ, ਸਤੀ ਦੂਜੀ। ਸ੍ਵਧਾ ਤੋਂ ਪਿਤ੍ਰਦੇਵ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਸਤੀ ਤੋਂ ਅਥਰਵਾਂਗਿਰਸ ਵੇਦ (ਅਥਰਵ ਪਰੰਪਰਾ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
Verse 14
एते युगसहस्रांते जायंते पुनरेव हि । सर्वदेवनिकायाश्च त्रयस्त्रिंशत्तु कामजाः
ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਦੇਵਗਣ—ਅਰਥਾਤ ਤੇਤੀ—ਕਾਮ (ਇੱਛਾ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 15
यथा सूर्य्यस्य नित्यं हि उदयास्तमयाविह । एवं देवानिकास्ते च संभवंति युगेयुगे
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਨਿੱਤ ਉਗਣਾ ਤੇ ਡੁੱਬਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵ-ਗਣ ਵੀ ਯੁੱਗ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 16
दित्यां बभूवतुः पुत्रौ कश्यपादिति नः श्रुतम् । हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्याक्षश्च वीर्यवान्
ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼।
Verse 17
सिंहिका ह्यभवत्कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः प्रथितौजसः
ਸਿੰਹਿਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਧੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ (ਪਰਿਗ੍ਰਹ) ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਤੇਜ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
Verse 18
अनुह्रादश्च ह्रादश्च संह्रादश्चैव वीर्यवान् । प्रह्रादश्चानुजस्तत्र विष्णुभक्तिविचारधीः
ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੁਹ੍ਰਾਦ, ਹ੍ਰਾਦ ਅਤੇ ਸੰਹ੍ਰਾਦ—ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰਹ੍ਰਾਦ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
Verse 19
अनुह्रादस्य सूर्यायां पुलोमा महिषस्तथा । ह्रादस्य धमनिर्भार्यासूत वातापिमिल्वलम्
ਅਨੁਹ੍ਰਾਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੂਰਿਆ ਤੋਂ ਪੁਲੋਮਾ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਹ੍ਰਾਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧਮਨੀ ਨੇ ਵਾਤਾਪੀ ਅਤੇ ਇਲਵਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 20
संह्रादस्य कृतिर्भार्यासूतः पंचजनं ततः । विरोचनस्तु प्राह्रादिर्देव्यास्तस्याभवद्बलिः
ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੰਚਜਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਹ੍ਰਾਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵਿਰੋਚਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਲੀ ਜਨਮਿਆ।
Verse 21
बलेः पुत्रशतं त्वासीदशनायां मुनीश्वर । बलिरासीन्महाशैवः शिवभक्तिपरायणः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਅਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਬਲੀ ਆਪ ਮਹਾਸ਼ੈਵ ਸੀ—ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ।
Verse 22
दानशील उदारश्च पुण्यकीर्ति तपाः स्मृतः । तत्पुत्रो बाणनामा यत्सोऽषि शैववरस्सुधीः । यस्संतोष्य शिवं सम्यग्गाणपत्यमवाप ह
ਉਹ ‘ਤਪਾਃ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਬਾਣ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੈਵ ਅਤੇ ਸੁਧੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਪਦ (ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 23
सा कथा श्रुतपूर्वा ते बाणस्य हि महात्मनः । कृष्णं यस्समरे वीरस्सुप्रसन्नं चकार ह
ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਬਾਣ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਵੀਰ ਨੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?
Verse 24
हिरण्याक्षसुताः पंच पंडितास्तु महाबलाः । कुकुरः शकुनिश्चैव भूतसंतापनस्तथा
ਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ—ਕੁਕੁਰ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਭੂਤਸੰਤਾਪਨ ਆਦਿ।
Verse 25
महानादश्च विक्रांतः कालनाभस्तथैव च । इत्युक्ता दितिपुत्राश्च दनोः पुत्रान्मुने शृणु
ਮਹਾਨਾਦ, ਵਿਕ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਕਾਲਨਾਭ—ਇਹ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਗਏ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣੋ।
Verse 26
अभवन्दनुपुत्राश्च शतं तीव्रपराक्रमाः । अयोमुखश्शंबरश्च कपोलो वामनस्तथा
ਦਨੂ ਦੇ ਵੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੀਖਾ ਸੀ—ਅਯੋਮੁਖ, ਸ਼ੰਬਰ, ਕਪੋਲ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਆਦਿ।
Verse 27
वैश्वानरः पुलोमा च विद्रावणमहाशिरौ । स्वर्भानुर्वृषपर्वा च विप्रचित्तिश्च वीर्यवान्
ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਪੁਲੋਮਾ, ਵਿਦ੍ਰਾਵਣ, ਮਹਾਸ਼ਿਰ, ਸਵਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਅਤੇ ਵੀਰਯਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਵੀ ਸਨ।
Verse 28
एते सर्वे दनोः पुत्राः कश्यपादनुजज्ञिरे । एषां पुत्राञ्च्छृणु मुने प्रसंगाद्वच्मि तेऽनघ
ਇਹ ਸਭ ਦਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮੇ। ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ ਮੁਨੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣੋ; ਮੌਕਾ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 29
स्वभार्नोस्तु प्रभा कन्या पुलोम्नस्तु शची सुता । उपदानवी हयशिरा शर्म्मिष्ठा वार्षपर्वणी
ਸ੍ਵਭਾਨੂ ਤੋਂ ਕੁਆਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਜੰਮੀ; ਪੁਲੋਮਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਚੀ ਜੰਮੀ। ਉਪਦਾਨਵੀ ਤੋਂ ਹਯਸ਼ੀਰਾ ਜੰਮੀ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਣ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ (ਵੀ ਜੰਮੀ)।
Verse 30
पुलोमा पुलोमिका चैव वैश्वानरसुते उभे । बह्वपत्ये महावीर्य्ये मारीचेस्तु परिग्रहः
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ—ਪੁਲੋਮਾ ਅਤੇ ਪੁਲੋਮਿਕਾ—ਬਹੁ-ਸੰਤਾਨਵਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰਯਸ਼ਾਲਿਨੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਮਰੀਚੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।
Verse 31
तयोः पुत्रसहस्राणि षष्टिर्दानवनन्दनाः । मरीचिर्जनयामास महता तपसान्वितः
ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਰੀਚਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਾਨਵ ਕੁਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
Verse 32
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्या मुमासंहितायां कश्यपवंशवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ—ਉਮਾਸੰਹਿਤਾ—ਵਿੱਚ ‘ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 33
पितामहप्रसादेन ये हताः सव्यसाचिना । सिंहिकायामथोत्पन्ना विप्रचित्तेस्सुतास्तथा
ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੋ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਸਿੰਹਿਕਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬਣੇ।
Verse 34
दैत्यदानवसंयोगाज्जातास्तीव्रपराक्रमाः । सैंहिकेया इति ख्यातास्त्रयोदश महाबलाः
ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਅਤਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਤੇਰਾਂ ਯੋਧੇ ਜੰਮੇ। ਉਹ ‘ਸੈਂਹਿਕੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
Verse 35
राहुः शल्यो सुबलिनो बलश्चैव महाबलः । वातापिर्नमुचिश्चैवाथेल्वलः स्वसृपस्तथा
ਰਾਹੁ, ਸ਼ਲ੍ਯ, ਸੁਬਲੀ, ਬਲ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲ; ਵਾਤਾਪੀ ਅਤੇ ਨਮੁਚੀ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਲਵਲ ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਰਿਪ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 36
अजिको नरकश्चैव कालनाभस्तथैव च । शरमाणश्शरकल्पश्च एते वंशविवर्द्धनाः
ਅਜਿਕ, ਨਰਕ, ਕਾਲਨਾਭ, ਸ਼ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਕਲਪ—ਇਹੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਫੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 37
एषां पुत्राश्च पौत्राश्च दनुवंशविवर्द्धनाः । बहवश्च समुद्भूता विस्तरत्वान्न वर्णिताः
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਦਨੁ-ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਵਰਣਨ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 38
संह्रादस्य तु दैतेया निवातकवचाः कुले । उत्पन्ना मरुतस्तस्मिंस्तपसा भावितात्मनः
ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਤੋਂ ਹੀ ਦੈਤ੍ਯ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਤਕਵਚ ਜਨਮੇ। ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਾਵਿਤ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਤੋਂ ਮਰੁਤਗਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ॥
Verse 39
षण्मुखाद्या महासत्त्वास्ताम्रायाः परिकीर्तिताः । काकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी च शुकी तथा
ਸ਼ਣਮੁਖ ਆਦਿ ਮਹਾਸੱਤਵ ਤਾਮ੍ਰਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਕਾਕੀ, ਸ਼੍ਯੇਨੀ, ਭਾਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀ ਵੀ॥
Verse 40
गृद्ध्रिकाश्वी ह्युलूकी च ताम्रा कन्याः प्रकीर्तिताः । काकी काकानजनयदुलूकी प्रत्युलूककान्
ਗ੍ਰਿੱਧ੍ਰਿਕਾਸ਼ਵੀ, ਉਲੂਕੀ ਅਤੇ ਤਾਮ੍ਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਾਕੀ ਨੇ ਕਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਲੂਕੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਲੂਕ (ਉੱਲੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤ) ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
Verse 41
श्येनी श्येनांस्तथा भासी भासा न्गृद्धी तु गृध्रकान् । शुकी शुकानजनयत्सुग्रीवी शुभपक्षिणः
ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਨੇ ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼) ਜਣੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਸੀ ਨੇ ਭਾਸ ਪੰਛੀ ਜਣੇ; ਗ੍ਰਿੱਧੀ ਨੇ ਗਿਦ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਕੀ ਨੇ ਤੋਤੇ ਜਣੇ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੀ ਨੇ ਸ਼ੁਭ-ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਜਣੇ।
Verse 42
अश्वानुष्ट्रान्गर्दभांश्च ताम्रा च कश्यपप्रिया । जनयामास चेत्येवं ताम्रावंशाः प्रकीर्तिताः
ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਤਾਮ੍ਰਾ ਨੇ ਘੋੜੇ, ਊਠ ਅਤੇ ਗਧੇ ਜਣੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਮ੍ਰਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 43
विनतायाश्च पुत्रौ द्वावरुणो गरुडस्तथा । सुपर्णः पततां श्रेष्ठो नारुणस्स्वेन कर्मणा
ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਗਰੁੜ। ‘ਸੁਪਰਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਰੁੜ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ।
Verse 44
सुरसायास्सहस्रं तु सर्पाणाममितौजसाम् । अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्
ਸੁਰਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਅਪਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸਿਰ (ਫਣ) ਸਨ।
Verse 45
येषां प्रधाना राजानः शेषवासुकितक्षकाः । ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਗਰਾਜ ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਐਰਾਵਤ, ਮਹਾਪਦਮ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ—ਕੰਬਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰ ਵੀ ਹਨ।
Verse 46
ऐलापुत्रस्तथा पद्मः कर्कोटकधनंजयौ । महानीलमहाकर्णौ धृतराष्ट्रो बलाहकः
ਐਲਾਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਦਮ; ਕਰਕੋਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ; ਮਹਾਨੀਲ ਅਤੇ ਮਹਾਕਰਨ; ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਬਲਾਹਕ—ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਗ ਹਨ।
Verse 47
कुहरः पुष्पदन्तश्च दुर्मुखास्सुमुखस्तथा । बहुशः खररोमा च पाणिरित्येवमादयः
ਕੁਹਰ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਦੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਸੁਮੁਖ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਸ਼, ਖਰਰੋਮਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ—ਇਤਿਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ।
Verse 48
गणाः क्रोधवशायाश्च तस्यास्सर्वे च दंष्ट्रिणः । अंडजाः पक्षिणोऽब्जाश्च वराह्याः पशवो मताः
ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਵਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਵਰਾਹੀ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਮੰਨੇ ਗਏ—ਅੰਡਜ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜਲਜ ਵੀ।
Verse 49
अनायुषायाः पुत्राश्च पंचाशच्च महाबलाः । अभवन्बलवृक्षौ च विक्षरोऽथ बृहंस्तथा
ਅਨਾਯੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਸਭ ਅਤਿ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਵਿਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹੰਸ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
Verse 50
शशांस्तु जनयामास सुररभिर्महिषांस्तथा । इला वृक्षांल्लता वल्लीस्तृणजातीस्तु सर्वशः
ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਲਾ ਤੋਂ ਦਰੱਖਤ, ਲਤਾਵਾਂ, ਵੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਘਾਹ-ਜਾਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
Verse 51
खशा तु यक्षरक्षांसि मुनिरप्सरसस्तथा । अरिष्टासूत सर्पांश्च प्रभावैर्मानवोत्तमान्
ਖਸ਼, ਯਕਸ਼-ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸੱਪ ਵੀ—ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਬਣੇ।
Verse 52
एते कश्यपदायादाः कीर्तितास्ते मुनीश्वर । येषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशोऽथ सहस्रशः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਇਹ ਵੰਸ਼ਜ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਅਥਵਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
The chapter argues through narrative genealogy that divine offices persist across manvantara cycles: the Tuṣitas convene for lokahita, enter Aditi, and are reborn as the twelve Ādityas—linking cosmic administration to cyclical rebirth rather than one-time creation.
Genealogy functions as a symbolic map of cosmic law: Aditi represents an ordering matrix for devas, the Ādityas signify solar governance (ṛta/dharma, sovereignty, prosperity), and the Soma-wives gesture to calendrical/astral structuring—time itself as a theological instrument.
No distinct Śiva/Umā form is foregrounded in the sampled verses; the chapter is primarily cosmological and genealogical. Its Śaiva contribution is contextual: it embeds pan-Indic deities (e.g., Viṣṇu, Indra, Ādityas) within the Śiva Purāṇa’s larger Śaiva interpretive frame.