यममार्गे सुखदायकधर्माः (Dharmas that Grant Ease on the Path to Yama)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਪ-ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਯਮਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੁੱਖ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣਾ ਰਾਹ ਸੁਖਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਅਵਸ਼੍ਯ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੌਮ੍ਯ ਚਿੱਤ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਦਾਨ‑ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਨ ਕਲੇਸ਼ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਜੁੱਤੀ/ਪਾਦੁਕਾ ਦਾਨ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਗਮਨ, ਛਤਰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਸ਼ਯਿਆ‑ਆਸਨ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਦੀਪ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਯ/ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦਾਨ ਨਾਲ ਰੋਗ‑ਸ਼ੋਕ ਨਿਵਾਰਣ। ਅੱਗੇ ਬਾਗ ਬਣਾਉਣਾ, ਰਸਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ, ਮੰਦਰ, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਅਸਹਾਇਆਂ ਲਈ ਸਭਾ-ਗ੍ਰਿਹ ਬਣਵਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਕਾਰਜ ਹਨ ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਲਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । कृतपापा नरा यांति दुःखेन महतान्विताः । यममार्गे सुखं यैश्च तान्धर्मान्वद मे प्रभो
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬੋਝ ਨਾਲ ਯਮ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਧਰਮ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । अवश्यं हि कृतं कर्म भोक्तव्यमविचारतः । शुभाशुभमथो वक्ष्ये तान्धर्म्मान्सुखदायकान्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ, ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 3
अत्र ये शुभकर्म्माणः सौम्यचित्ता दयान्विताः । सुखेन ते नरा यांति यममार्गं भयावहम्
ਇੱਥੇ ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕੋਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਯਮ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।
Verse 4
यः प्रदद्याद् द्विजेन्द्राणामुपानत्काष्ठपादुके । स नरोऽश्वेन महता सुखं याति यमालयम्
ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਜੁੱਤੀ, ਚੱਪਲ ਜਾਂ ਕਾਠ ਦੀ ਪਾਦੁਕਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਯਮਾਲੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
छत्रदानेन गच्छंति यथा छत्रेण देहिनः । शिबिकायाः प्रदानेन तद्रथेन सुखं व्रजेत्
ਛਤਰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਛਤਰ ਦੀ ਓਟ ਹੇਠ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਬਿਕਾ (ਪਾਲਕੀ) ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਰਥ-ਸੁਖ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 6
शय्यासनप्रदानेन सुखं याति सुविश्रमम् । आरामच्छायाकर्तारो मार्गे वा वृक्षरोपकाः । व्रजन्ति यमलोकं च आतपेऽति गतक्लमाः
ਸੈਜਾ ਅਤੇ ਆਸਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਰਾਮ-ਥਾਂ ਤੇ ਛਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੁੱਪ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਮਿਟਾ ਕੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਸਮੇਤ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
यांति पुष्पगयानेन पुष्पारामकरा नराः । देवायतनकर्तारः क्रीडंति च गृहोदरे
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਾਲੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲਾਂ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
Verse 8
कर्तारश्च तथा ये च यतीनामाश्रमस्य च । अनाथमण्डपानां तु क्रीडंति च गृहोदरे
ਅਤੇ ਜੋ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਾ ਤੇ ਸੇਵਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਆਸਰਾ-ਮੰਡਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
Verse 9
देवाग्निगुरुविप्राणां मातापित्रोश्च पूजकाः । पूज्यमाना नरा यांति कामुकेन यथासुखम्
ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਗਨੀ, ਗੁਰੂ, ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਪਾ ਕੇ, ਯਥੋਚਿਤ ਸੁਖ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ।
Verse 10
द्योतयंतो दिशस्सर्वा यांति दीपप्रदायिनः । प्रतिश्रयप्रदानेन सुखं यांति निरामयाः
ਦੀਵਾ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ, ਉਹ ਸੁਖ ਪਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 11
विश्राम्यमाणा गच्छंति गुरुशुश्रूषका नराः । आतोद्यविप्रदातारस्सुखं यांति स्वके गृहे
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਾਜੇ-ਸਾਜ਼ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
Verse 12
सर्वकामसमृद्धेन यथा गच्छंति गोप्रदाः । अत्र दत्तान्नपानानि तान्याप्नोति नरः पथि
ਜਿਵੇਂ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਅੰਨ-ਪਾਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
पादशौचप्रदानेन सजलेन पथा व्रजेत् । पादाभ्यंगं च यः कुर्यादश्वपृष्ठेन गच्छति
ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਲ-ਭਿੱਜੇ (ਠੰਢੇ) ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਦਾਭ੍ਯੰਗ—ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
पादशौचं तथाभ्यंगं दीपमन्नं प्रतिश्रयम् । यो ददाति सदा व्यास नोपसर्पति तं यमः
ਹੇ ਵਿਆਸ! ਜੋ ਸਦਾ ਪੈਰ ਧੋਣ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਅਭ੍ਯੰਗ ਲਈ ਤੇਲ, ਦੀਵਾ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਯਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
Verse 15
हेमरत्नप्रदानेन याति दुर्गाणि निस्तरन् । रौप्यानडुत्स्रग्दानेन यमलोकं सुखेन सः
ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਬਲਦ ਛੱਡ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 16
इत्येवमादिभिर्दानैस्सुखं यांति यमालयम् । स्वर्गे तु विविधान्भोगान्प्राप्नुवंति सदा नराः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਜਿਹੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸੁਖ ਨਾਲ ਯਮਾਲੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਗ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 17
सर्वेषामेव दानानामन्नदानं परं स्मृतम् । सद्यः प्रीतिकरं हृद्यं बलबुद्धिविवर्धनम्
ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਦਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਲ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 18
नान्नदानसमं दानं विद्यते मुनिसत्तम । अन्नाद्भवंति भूतानि तदभावे म्रियंति च
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੰਨਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ। ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 19
रक्तं मांसं वसा शुक्रं क्रमादन्नात्प्रवर्धते । शुक्राद्भवंति भूतानि तस्मादन्नमयं जगत्
ਅੰਨ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਕਤ, ਮਾਸ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਲਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਗਤ ਅੰਨਮਯ ਹੈ।
Verse 20
हेमरत्नाश्वनागेन्द्रैर्नारीस्रक्चंदनादिभिः । समस्तैरपि संप्राप्तैर्न रमंति बुभुक्षिताः
ਸੋਨਾ, ਰਤਨ, ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ, ਗਜਰਾਜ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਭੁੱਖੇ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।
Verse 21
गर्भस्था जायमानाश्च बालवृद्धाश्च मध्यमाः । आहारमभिकांक्षंति देवदानवराक्षसाः
ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ, ਬਾਲ, ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਉਮਰ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਭ ਹੀ ਆਹਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 22
क्षुधा निश्शेषरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः । स चान्नौषधिलेपेन नश्यतीह न संशयः
ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਆਧੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਥੇ ਅੰਨ, ਔਖਧ ਅਤੇ ਲੇਪ-ਚਿਕਿਤ्सा ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 23
नास्ति क्षुधासमं दुःखं नास्ति रोगः क्षुधासमः । नास्त्यरोगसमं सौख्यं नास्ति क्रोधसमो रिपुः
ਭੁੱਖ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਭੁੱਖ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਹੀਂ। ਨਿਰੋਗਤਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ।
Verse 24
अतएव महत्पुण्यमन्नदाने प्रकीर्तितम् । तथा क्षुधाग्निना तप्ता म्रियंते सर्वदेहिनः
ਇਸ ਲਈ ਅੰਨਦਾਨ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 25
अन्नदः प्राणदः प्रोक्तः प्राणदश्चापि सर्वदः । तस्मादन्नप्रदानेन सर्वदानफलं लभेत्
ਅੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 26
यस्यान्नपानपुष्टाङ्गः कुरुते पुण्यसंचयम् । अन्नप्रदातुस्तस्यार्द्धं कर्तुश्चार्द्धं न संशयः
ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਨ-ਪਾਨ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪੁੰਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਅੰਨਦਾਤੇ ਦਾ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਕਰਤਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 27
त्रैलोक्ये यानि रत्नानि भोगस्त्रीवाहनानि च । अन्नदानप्रदस्सर्वमिहामुत्र च तल्लभेत्
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਰਤਨ, ਭੋਗ, ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਹਨ—ਅੰਨਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 28
धर्म्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम् । तस्मादन्नेन पानेन पालयेद्देहमात्मनः
ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦੇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 29
अन्नमेव प्रशंसंति सर्वमेव प्रतिष्ठितम् । अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति
ਉਹ ਅੰਨ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਅੰਨਦਾਨ ਵਰਗਾ ਦਾਨ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 30
अन्नेन धार्य्यते सर्वं विश्वं जगदिदं मुने । अन्नमूर्जस्करं लोके प्राणा ह्यन्ने प्रतिष्ठिताः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ—ਇਹ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ—ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਹੀ ਬਲ ਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹਨ।
Verse 31
दातव्यं भिक्षवे चान्नं ब्राह्मणाय महात्मने । कुटुंबं पीडयित्वापि ह्यात्मनो भूतिमिच्छता
ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪਵੇ।
Verse 32
विददाति निधिश्रेष्ठं यो दद्यादन्नमर्थिने । ब्राह्मणायार्तरूपाय पारलौकिकमात्मनः
ਜੋ ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ—ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 33
अर्चयेद्भूतिमन्विच्छन्काले द्विजमुपस्थितम् । श्रांतमध्वनि वृत्त्यर्थं गृहस्थो गृहमागतम्
ਸ਼ੁਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਢੁੱਕਵੇਂ ਸਮੇਂ, ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਘਰ ਆਇਆ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ‑ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ।
Verse 34
अन्नदः पूजयेद्व्यासः सुशीलस्तु विमत्सरः । क्रोधमुत्पतितं हित्वा दिवि चेह महत्सुखम्
ਜੋ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਆਸ-ਸਮਾਨ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਤਸਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਠਦੇ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 35
नाभिनिंदेदधिगतं न प्रणुद्यात्कथंचन । अपि श्वपाके शुनि वा नान्नदानं प्रणश्यति
ਜੋ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਾ ਕਰੇ। ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ਵਪਾਕ (ਚਾਂਡਾਲ) ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅੰਨਦਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 36
श्रांतायादृष्टपूर्वाय ह्यन्नमध्वनि वर्तते । यो दद्यादपरिक्लिष्टं स समृद्धिमवाप्नुयात
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ (ਅਤਿਥੀ) ਲਈ ਅੰਨ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਿਨਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਪਹੁੰਚਾਏ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 37
पितॄन्देवांस्तथा विप्रानतिथींश्च महामुने । यो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत्
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅੰਨਦਾਨ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਵੱਲ ਜੀਵ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 38
अन्नं पानं च शूद्रेऽपि ब्राह्मणे च विशिष्यते । न पृच्छेद्गोत्रचरणं स्वाध्यायं देशमेव च
ਅੰਨ ਅਤੇ ਪਾਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਅਤਿਥੀ ਤੋਂ ਗੋਤ੍ਰ, ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਜਾਂ ਦੇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
Verse 39
भिक्षितो ब्राह्मणेनेह दद्यादन्नं च यः पुमान् । स याति परमं स्वर्गं यावदाभूतसंप्लवम्
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਗੇ, ਜੋ ਪੁਰਖ ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 40
अन्नदस्य च वृक्षाश्च सर्वकामफलान्विताः । भवंतीह यथा विप्रा हर्षयुक्तास्त्रिविष्टपे
ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਹರ್ಷ-ਯੁਕਤ ਵਿਪ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਲੋਕੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 41
अन्नदानेन ये लोकास्स्वर्गे विरचिता मुने । अन्नदातुर्महादिव्यास्ताञ्छृणुष्व महामुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅੰਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਨਦਾਤਾ ਦੇ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਹਨ—ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉਹ ਸੁਣੋ।
Verse 42
भवनानि प्रकाशंते दिवि तेषां महात्मनाम् । नानासंस्थानरूपाणि नाना कामान्वितानि च
ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭਵਨ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਨਾ ਬਣਤਰਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।
Verse 43
सर्वकामफलाश्चापि वृक्षा भवनसंस्थिताः । हेमवाप्यः शुभाः कूपा दीर्घिकाश्चैव सर्वशः
ਭਵਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਐਸੇ ਰੁੱਖ ਸਨ ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕੂਏਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਾਪੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।
Verse 44
घोषयंति च पानानि शुभान्यथ सहस्रशः । भक्ष्यभोज्यमयाश्शैला वासांस्याभरणानि च
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ੁਭ ਪੇਯ ਉੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਹੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਸਨ।
Verse 45
क्षीरं स्रवंत्यस्सरितस्तथैवाज्यस्य पर्वताः । प्रासादाः पाण्डुराभासाश्शय्याश्च कनकोज्ज्वलाः
ਉੱਥੇ ਦਰਿਆ ਦੁੱਧ ਵਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਸਨ। ਮਹਲ ਫਿੱਕੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੇਜਾਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ।
Verse 46
तानन्नदाश्च गच्छंति तस्मादन्नप्रदो भवेत् । यदीच्छेदात्मनो भव्यमिह लोके परत्र च
ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ-ਦਾਤਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅੰਨਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 47
एते लोकाः पुण्यकृतामन्नदानां महाप्रभाः । तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं मानवैर्ध्रुवम्
ਇਹ ਲੋਕ ਅੰਨਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ—ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅੰਨਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 48
अन्नं प्रजापतिस्साक्षादन्नं विष्णुस्स्वयं हरः । तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति
ਅੰਨ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਅੰਨ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਨ ਹੀ ਆਪ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਨਦਾਨ ਵਰਗਾ ਦਾਨ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 49
कृत्वापि सुमहत्पापं यः पश्चादन्नदो भवेत् । विमुक्तस्सर्वपापेभ्यस्स्वर्गलोकं स गच्छति
ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਤਿ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਨਦਾਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 50
अन्नपानाश्वगोवस्त्रशय्याच्छत्रासनानि च । प्रेतलोके प्रशस्तानि दानान्यष्टौ विशेषतः
ਅੰਨ-ਪਾਣੀ, ਘੋੜਾ, ਗਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਸੈਜਾ, ਛਤਰ ਅਤੇ ਆਸਨ—ਇਹ ਅੱਠ ਦਾਨ ਪ੍ਰੇਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 51
एवं दानविशेषेण धर्मराजपुरं नरः । यस्माद्याति विमानेन तस्माद्दानं समाचरेत्
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਐਸਾ ਦਾਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 52
एतदाख्यानमनघमन्नदानप्रभावतः । यः पठेत्पाठयेदन्यान्स समृद्धः प्रजायते
ਅੰਨਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਆਖਿਆਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 53
शृणुयाच्छ्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्यो महामुने । अक्षय्यमन्नदानं च पितॄणामुपतिष्ठति
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ! ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੇਲੇ ਜੋ ਆਪ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਅੰਨਦਾਨ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
That karmic results are unavoidable (karma must be experienced), but the quality of one’s passage through post-mortem states—especially the Yama-mārga—can be materially improved through auspicious conduct, compassion, and merit-bearing gifts and public welfare works.
Each item functions as a moral-symbolic analogue: footwear signifies enabled movement and reduced hardship; umbrella signifies protection; bedding/seating signifies rest and relief; lamps signify knowledge/visibility and the removal of directional confusion; shelters signify refuge and the reduction of affliction. The chapter encodes a principle that what one provides to others as protection, illumination, and support returns as subtle support in liminal states.
No specific Śiva or Umā form is foregrounded in the sampled portion; the chapter is primarily an ethical-eschatological instruction delivered by Sanatkumāra. Its Śaiva character lies in integrating dharma, merit, and reverence into the Purāṇic framework associated with Śiva-oriented soteriology rather than in iconographic description.