भैरवावतारलीलावर्णनम् (Bhairava-avatāra-līlā-varṇanam) — “Narration of the Divine Play of Bhairava’s Descent”

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ भैरवीमपरां कथाम् । शृणु प्रीत्या महादोषसंहर्त्रीम्भक्तिवर्द्धिनीम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸਰਬਜ੍ਞ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭੈਰਵੀ ਦੀ ਇਹ ਪਰਮ ਕਥਾ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਮਹਾਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 2

तत्सान्निध्यं भैरवोऽपि कालोऽभूत्कालकालनः । स देवदेववाक्येन बिभ्रत्कापालिकं व्रतम्

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭੈਰਵ ਵੀ ਕਾਲ ਬਣ ਗਿਆ—ਕਾਲ ਦਾ ਵੀ ਸੰਹਾਰਕ। ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਪਾਲਿਕ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 3

कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् । नात्याक्षीच्चापि तं देवं ब्रह्महत्यापि दारुणा

ਕਪਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਜਾਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।

Verse 4

प्रतितीर्थं भ्रमन्वापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया । अतः कामारिमहिमा सर्वोपि ह्यवगम्यताम्

ਹਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕਾਮਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਨੇ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 5

प्रमथैः सेव्यमानोऽपि ह्येकदा विहरन्हरः । कापालिको ययौ स्वैरी नारायणनिकेतनम्

ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਕਾਪਾਲਿਕ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੇ ਨਿਕੇਤਨ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 6

अथायान्तं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुण्डलम् । महादेवांशसम्भूतं पूर्णाकारं च भैरवम्

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਕਾਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ—ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ, ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਭੈਰਵ।

Verse 7

पपात दण्डवद्भूमौ तं दृष्ट्वा गरुडध्वजः । देवाश्च मुनयश्चैव देवनार्य्यः समन्ततः

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਰੁੜਧਵਜ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਚੌਫੇਰੇ ਦੇਵ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਨਾਰੀਆਂ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 8

अथ विष्णुः प्रणम्यैनं प्रयातः कमलापतिः । शिरस्यञ्जलिमाधाय तुष्टाव विविधैः स्तवः

ਫਿਰ ਕਮਲਾਪਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਧਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायांशत रुद्रसंहितायां भैरवावतारलीलावर्णनं नाम नवमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ, ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ “ਭੈਰਵ ਅਵਤਾਰ-ਲੀਲਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਨੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 10

विष्णुरुवाच । प्रिये पश्याब्जनयने धन्यासि सुभगेऽनघे । धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪ੍ਰਿਯੇ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਵੇਖ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਨਿਰਪਾਪੇ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਅਸੀਂ ਜਗਤਪਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਧੰਨ ਹਾਂ।

Verse 11

अयन्धाता विधाता च लोकानां प्रभुरीश्वरः । अनादिः शरणः शान्तः पुरः षड्विंशसंमितः

ਉਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਈਸ਼ਵਰ। ਉਹ ਅਨਾਦਿ, ਸਭ ਦਾ ਸ਼ਰਨ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਛੱਬੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪੇ ‘ਪੁਰ’ (ਦੇਹ-ਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 12

सर्वज्ञः सर्वयोगीशस्सर्वभूतैकनायकः । सर्वभूतान्तरात्मायं सर्वेषां सर्वदः सदा

ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈ, ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਨਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਤਰਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 13

ये विनिद्रा विनिश्वासाः शान्ता ध्यानपरायणाः । धिया पश्यंति हृदये सोयं पद्मे समीक्षताम्

ਜੋ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸੁਸਤਤਾ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਸਾਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਪਰਾਇਣ ਹਨ—ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 14

यं विदुर्व्वेदतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः । अरूपो रूपवान्भूत्वा सोऽयमायाति सर्वगः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

अहो विचित्रं देवस्य चेष्टितम्परमेष्ठिनः । यस्याख्यां ब्रुवतो नित्यं न देहः सोऽपि देहभृत्

ਅਹੋ! ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਕਿੰਨੇ ਅਦਭੁਤ ਹਨ। ਜੋ ਨਿੱਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੇਹ-ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇ।

Verse 16

तं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि । सोयमायाति भगवांस्त्र्यम्बकश्शशिभूषणः

ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵੇਖੋ—ਚੰਦ੍ਰ-ਭੂਸ਼ਣ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਭਗਵਾਨ ਇੱਥੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 17

पुण्डरीकदलायामे धन्ये मेऽद्य विलोचने । यद्दृश्यते महादेवो ह्याभ्यां लक्ष्मि महेश्वरः

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ! ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧੰਨ ਹਨ, ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।

Verse 18

धिग्धिक्पदन्तु देवानां परं दृष्ट्वा न शंकरम् । लभ्यते यत्र निर्वाणं सर्व दुःखान्तकृत्तु यत्

ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ‘ਪਰਮ ਪਦ’ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਿਕ्कारਯੋਗ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਰਵਾਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ—ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

देवत्वादशुभं किञ्चिद्देवलोके न विद्यते । दृष्ट्वापि सर्वे देवेशं यन्मुक्तिन्न लभामहे

ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ—ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੈ।

Verse 20

एवमुक्त्वा हृषीकेशस्संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रणिपत्य महादेवमिदमाह वृषध्वजम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 21

विष्णुरुवाच । किमिदन्देवदेवेन सर्वज्ञेन त्वया विभो । क्रियते जगतां धात्रा सर्वपापहराव्यय

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ! ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਵਿਭੋ! ਜਗਤ ਦੇ ਧਾਤਾ, ਅਵ੍ਯਯ, ਸਰਵ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੇ—ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?

Verse 22

क्रीडेयन्तव देवेश त्रिलोचन महामते । किङ्कारणं विरूपाक्ष चेष्टितन्ते स्मरार्दन

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਹੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ, ਮਹਾਮਤੀ! ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼, ਸਮਰਾਰਦਨ! ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ—ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਕਰਤੱਬ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ?

Verse 23

किमर्थं भगवञ्छम्भो भिक्षाञ्चरसि शक्तिप । संशयो मे जगन्नाथ एष त्रैलोक्यराज्यद

ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ! ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਪਤੀ! ਤੁਸੀਂ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦੇ ਹੋ? ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉਠਦਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹੋ।

Verse 24

नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्तस्ततः शम्भुर्विष्णुना भैरवो हरः । प्रत्युवाचाद्भुतोतिस्स विष्णुं हि विहसन्प्रभुः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਭੈਰਵ ਰੂਪ ਹਰੇ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

भैरव उवाच । ब्रह्मणस्तु शिरश्छिन्नमंगुल्याग्रनखेन ह । तदघम्प्रतिहन्तुं हि चराम्येतद्व्रतं शुभम्

ਭੈਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਨਖ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਪਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪਾਲਦਾ ਹਾਂ।

Verse 26

नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्तो महेशेन भैरवेण रमापतिः । स्मृत्वा किंचिन्नतशिराः पुनरेवमजिज्ञपत्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭੈਰਵ-ਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਮਾਪਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 27

विष्णुरुवाच । यथेच्छसि तथा क्रीड सर्वविघ्नोपनोदक । मायया मां महादेव नाच्छादयितुमर्हसि

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਲੀਲਾ ਕਰ; ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਢੱਕ ਨਾ।”

Verse 28

नाभीकमलकोशात्तु कोटिशः कमलासनाः । कल्पे कल्पे पुरा ह्यान्सत्यं योगबलाद्विभो

ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕਮਲਾਸਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

त्यज मायामिमान्देव दुस्तरामकृतात्मभिः । ब्रह्मादयो महादेव मायया तव मोहिताः

ਹੇ ਦੇਵ, ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗੋ—ਜੋ ਅਸੰਯਮੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਦੁਸਤਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

यथावदनुगच्छामि चेष्टितन्ते शिवापते । तवैवानुग्रहाच्छम्भो सर्वेश्वर सतांगते

ਹੇ ਸ਼ਿਵਾਪਤੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ! ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਅਨੁਸਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।

Verse 31

संहारकाले संप्राप्ते सदेवान्निखिलान्मुनीन् । लोकान्वर्णाश्रमवतो हरिष्यसि यदा हर

ਹੇ ਹਰ! ਜਦੋਂ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।

Verse 32

तदा कृते महादेव पापं ब्रह्मवधादिकम् । पारतन्त्र्यं न ते शम्भो स्वैरं क्रीडत्यतो भवान्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਹ ਕਰਮ ਹੋਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਉੱਠਿਆ। ਪਰ ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪੂਰਨ ਐਸ਼ਵਰਜ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 33

अर्घीव ब्रह्मणो ह्यस्थ्नां स्रक्कण्ठे तव भासते । तथाद्यनुगता शम्भो ब्रह्महत्या तवानघ

ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅੱਜ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਦਾਗ਼ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

Verse 34

कृत्वापि सुमहत्पापं यस्त्वां स्मरति मानवः । आधारं जगतामीश तस्य पापं विलीयते

ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਘੁਲ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

यथा तमो न तिष्ठेत सन्निधावंशुमालिनः । तथैव तव यो भक्तः पापन्तस्य व्रजेत्क्षयम्

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

यश्चिन्तयति पुण्यात्मा तव पादाम्बुजद्वयम् । ब्रह्महत्याकृतमपि पापन्तस्य व्रजेत्क्षयम्

ਜੋ ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ ਤੇਰੇ ਦੋ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

तव नामानुरक्ता वाग्यस्य पुंसो जगत्पते । अप्यद्रिकूटतुलितं नैनस्तमनुबाधते

ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ! ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਇਕੱਠਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ।

Verse 38

परमात्मन्परन्धाम स्वेच्छाभिधृतविग्रह । कुतूहलं तवेशेदं कृपणाधीनतेश्वर

ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਪਰਮ ਧਾਮ! ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਈਸ਼, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਕੌਤੂਹਲ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?

Verse 39

अद्य धन्योऽस्मि देवेश यत्र पश्यंति योगिनः । पश्यामि तं जगन्मूर्त्ति परमेश्वरमव्ययम्

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਅੱਜ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ—ਜਗਤ-ਰੂਪ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ—ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

Verse 40

अद्य मे परमो लाभस्त्वद्य मे मंगलं परम् । तं दृष्ट्वामृत तृप्तस्य तृणं स्वर्गापवर्गकम्

ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਚ ਮੰਗਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤ੍ਰਿਪਤ ਲਈ ਸੁਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਤਿੰਨੇ ਵਰਗੇ ਹਨ।

Verse 41

इत्थं वदति गोविंदे विमला पद्मया तया । मनोरथवती नाम भिक्षा पात्रे समर्पिता

ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ, ਉਸ ਨਿਰਮਲ ਪਦਮਾ ਨੇ ‘ਮਨੋਰਥਵਤੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭਿੱਖਿਆ—ਧਰਮਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੰਨਦਾਨ—ਭਿੱਖਿਆ-ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 42

भिक्षाटनाय देवोऽपि निरगात्परया मुदा । अन्यत्रापि महादेवो भैरवश्चात्तविग्रहः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਵੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਭੈਰਵ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 43

दृष्ट्वानुयायिनीं तान्तु समाहूय जनार्दनः । संप्रार्थयद्ब्रह्महत्यां विमुंच त्वं त्रिशूलिनम्

ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—“ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ।”

Verse 44

ब्रह्महत्योवाच । अनेनापि मिषेणाहं संसेव्यामुं वृषध्वजम् । आत्मानम्पावयिष्यामि त्वपुनर्भवदर्शनम्

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਵੀ ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ; ਅਤੇ ਅਪੁਨਰਭਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ।”

Verse 45

नन्दीश्वर उवाच । सा तत्याज न तत्पार्श्वं व्याहृतापि मुरारिणा । तमूचेऽथ हरिं शंभुः स्मेरास्यो भैरवो वचः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੁਰਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੇ ਬੁਲਾਉਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੀ। ਤਦ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਭੈਰਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 46

भैरव उवाच । त्वद्वाक्पीयूषपानेन तृप्तोऽस्मि बहुमानद । स्वभावोऽयं हि साधूनां यत्त्वं वदसि मापते

ਭੈਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬਹੁਮਾਨਦ! ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ।

Verse 47

वरं वृणीष्व गोविंद वरदोऽस्मि तवानघ । अग्रणीर्मम भक्तानां त्वं हरे निर्विकारवान्

“ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਹਰੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ ਹੈਂ—ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਅਚਲ।”

Verse 48

नो माद्यन्ति तथा भैक्ष्यैर्भिक्षवोऽप्यतिसंस्कृतैः । यथा मानसुधापानैर्ननु भिक्षाटनज्वराः

ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਿੱਖਿਆ-ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਵੀ ਭਿੱਖੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿੰਨੇ ਮਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿੰਨੇ ਮਨ-ਸੁਧਾ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਤਾਂ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣ ਦੀ ਜ਼ਵਰੀ ਲਤ ਹੈ।

Verse 49

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य वचः शंभो भैरवस्य परात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा समवोचन्महेश्वरम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਰਮਾਤਮਾ ਭੈਰਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 50

विष्णुरुवाच । एष एव वरः श्लाघ्यो यदहं देक्ताधिपम् । पश्यामि त्वान्देवदेव मनोवाणी पथातिगम्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਇਹੀ ਵਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਸਭ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋ ਅਤੇ ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ।

Verse 51

अदभ्रेयं सुधादृष्टिरनया मे महोत्सवः । अयत्त्ननिधिलाभोयं वीक्षणं हर ते सताम्

ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਨਜ਼ਰ ਅਖੁੱਟ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਹੋਤਸਵ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਹਰ! ਇਹ ਬਿਨਾ ਯਤਨ ਮਿਲਿਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ—ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

अवियोगोऽस्तु मे देव त्वदंघ्रियुगलेन वै । एष एव वरः शंभो नान्यं कश्चिद् वृणे वरम्

ਹੇ ਦੇਵ! ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਇਹੀ ਵਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦਾ।

Verse 53

श्रीभैरवी उवाच । एवम्भवतु ते तात यत्त्वयोक्तं महामते । सर्वेषामपि देवानां वरदस्त्वं भविष्यसि

ਸ਼੍ਰੀ ਭੈਰਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਥਾਸਤੁ, ਵਤਸ! ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਦਾਤਾ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 54

नन्दीश्वर उवाच । अनुगृह्येति दैत्यारि केंद्राद्रिभुवनेचरम् । भेजे विमुक्तनगरीं नाम्ना वाराणसीं पुरीम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ” ਦੈਤਿਆਰੀ (ਭਗਵਾਨ) ਕੇਂਦ੍ਰਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ‘ਵਿਮੁਕਤ-ਨਗਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 56

कपालं ब्राह्मणः सद्यो भैरवस्य करांबुजात् । पपात भुवि तत्तीर्थमभूत्कापालमोचनम्

ਤੁਰੰਤ ਭੈਰਵ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਪਾਲ-ਪਾਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਥਾਂ ‘ਕਪਾਲਮੋਚਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਪਾਲ-ਦੋਸ਼ ਦਾ ਮੋਚਨ ਹੋਇਆ।

Verse 57

कपालं ब्रह्मणो रुद्रस्सर्वेषामेव पश्यताम् । हस्तात्पतन्तमालोक्य ननर्त परया मुदा

ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਪਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਖਿਸਕ ਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਦੇਖਿਆ; ਉਹ ਡਿੱਗਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚ ਪਿਆ।

Verse 58

विधेः कपालं नामुंचत्करमत्यन्तदुस्सहम् । परस्य भ्रमतः क्वापि तत्काश्यां क्षणतोऽपतत्

ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਹਿਣ ਭਾਰ ਸੀ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਖੋਪੜੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਝੜ ਪਈ।

Verse 59

शूलिनो ब्रह्मणो हत्या नापैति स्म च या क्वचित् । सा काश्यां क्षणतो नष्टा तस्मात्सेव्या हि काशिका

ਸ਼ੂਲਿਨ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਜੋ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਸ਼ਿਕਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 60

कपालमोचनं काश्यां यः स्मरेत्तीर्थमुत्तमम् । इहान्यत्रापि यत्पापं क्षिप्रं तस्य प्रणश्यति

ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਕਪਾਲਮੋਚਨ’ ਨਾਮ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

आगत्य तीर्थप्रवरे स्नानं कृत्वा विधानतः । तर्पयित्वा पितॄन्देवान्मुच्यते ब्रह्महत्यया

ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

कपालमोचनं तीर्थं पुरस्कृत्वा तु भैरवः । तत्रैव तस्थौ भक्तानां भक्षयन्नघसन्ततिम्

ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਭੈਰਵ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਲੜੀ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਨਿਗਲਦੇ ਰਹੇ।

Verse 63

कृष्णाष्टम्यान्तु मार्गस्य मासस्य परमेश्वरः । आविर्बभूव सल्लीलो भैरवात्मा सताम्प्रियः

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਸੁਲੀਲਾ, ਭੈਰਵ-ਆਤਮਾ—ਸਤਜਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ।

Verse 64

मार्गशीर्षासिताष्टम्यां कालभैरवसन्निधौ । उपोष्य जागरं कुर्वन्महापापैः प्रमुच्यते

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

अन्यत्रापि नरो भक्त्या तद्व्रतं यः करिष्यति । स जागरं महापापैर्मुक्तो यास्यति सद्गतिम्

ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹੀ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

अनेकजन्मनियुतैर्यत्कृतं जन्तुभिस्त्वघम् । तत्सर्वं विलयं याति कालभैरवदर्शनात्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲਯ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 67

कालभैरवभक्तानां पातकानि करोति यः । स मूढो दुःखितो भूत्वा पुनर्दुर्गतिमाप्नुयात्

ਜੋ ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਪਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 68

विश्वेश्वरेऽपि ये भक्ता नो भक्ताः कालभैरवे । ते लभन्ते महादुःखं काश्यां चैव विशेषतः

ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ ਪਰ ਕਾਲਭੈਰਵ ਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਪਾਂਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ।

Verse 69

वाराणस्यामुषित्वा यो भैरवं न भजेन्नरः । तस्य पापानि वर्द्धन्ते शुक्लपक्षे यथा शशी

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਭੈਰਵ ਦੀ ਭਜਨਾ-ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 70

कालराजं न यः काश्यां प्रतिभूताष्टमीकुजम् । भजेत्तस्य क्षयं पुण्यं कृष्णपक्षे यथा शशी

ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲਰਾਜ (ਕਾਲਭੈਰਵ) ਦੀ ਭਜਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤਿਥੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਘਟਦਾ ਹੈ।

Verse 71

श्रुत्वाख्यानमिदम्पुण्यम्ब्रह्महत्यापनोदकम् । भैरवोत्पत्तिसंज्ञं च सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਇਹ ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ‘ਭੈਰਵ ਉਤਪੱਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

बन्धनागारसंस्थोऽपि प्राप्तोऽपि विपदम्पराम् । प्रादुर्भावं भैरवस्य श्रुत्वा मुच्येत सङ्कटात्

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘੋਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਭੈਰਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 95

क्षेत्रे प्रविष्टमात्रेऽथ भैरवे भीषणाकृतौ । हाहेत्युक्त्वा ब्रह्महत्या पातालं चाविशत्तदा

ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ। ‘ਹਾਇ! ਹਾਇ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤਦ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।