नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाहवर्णनम् (Nandikeśvara: Incarnation, Consecration, and Marriage—Description)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਤ੍ਰਯਕਸ਼, ਦਸ਼ਭੁਜ, ਪੰਚਵਕਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਪ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਬਚਨ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਨੰਦੀ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਕਰ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਗਣ ਅਤੇ ਦੇਵੀ (ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ) ਵੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਧਿਆਨ ਜਦ ਤਪ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ, ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ੈਵ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ ਦਾ ਉੱਚ ਮਰਤਬਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नन्दिकेश्वर उवाच । तत्र गत्वा मुनेऽहं वै स्थित्वैकान्तस्थले सुधीः । अतपं तप उग्रं सन्मुनीनामपि दुष्करम्
ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਅਤੇ ਐਸਾ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਤ ਮੂਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ।
Verse 2
हृत्पुण्डरीकसुषिरे ध्यात्वा देवं त्रियम्बकम् । त्र्यक्षं दशभुजं शान्तं पञ्चवक्त्रं सदा शिवम्
ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ—ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਦਸਭੁਜ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪੰਜਵਕਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਸਦਾਸ਼ਿਵ।
Verse 3
रुद्रजाप्यमकार्षं वै परमध्यानमास्थितः । सरितश्चोत्तरे पुण्ये ह्येकचित्तः समाहितः
ਉਸ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
Verse 4
तस्मिञ्जाप्येऽथ संप्रीतः स्थितं मां परमेश्वरः । तुष्टोऽब्रवीन्महादेवः सोमः सोमार्द्धभूषणः
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਅਰਧਚੰਦਰ ਸੋਮ ਹੈ।
Verse 5
शिव उवाच । शैलादे वरदोहं ते तपसानेन तोषितः । साधु तप्तं त्वया धीमन् ब्रूहि यत्ते मनोगतम्
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਸ਼ੈਲਾਦ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਧੀਮਾਨ, ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ?”
Verse 6
स एवमुक्तो देवेन शिरसा पादयोर्नतः । अस्तवं परमेशानं जराशोकविनाशनम्
ਦੇਵ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाह वर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਵਿਵਾਹ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 8
उत्थाय परमेशानः पस्पर्श परमार्तिहा । कराभ्यां संमुखाभ्यान्तु संगृह्य वृषभध्वजः
ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ—ਸਭ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ—ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।
Verse 9
निरीक्ष्य गणपांश्चैव देवीं हिमवतः सुताम् । उवाच मां कृपादृष्ट्या समीक्ष्य जगताम्पतिः
ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਗਤਪਤੀ ਨੇ ਕਰੁਣਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ।
Verse 10
वत्स नन्दिन्महाप्राज्ञ मृत्योर्भीतिः कुतस्तव । मयैव प्रेषितौ विप्रौ मत्समस्त्वं न संशयः
ਵਤਸ ਨੰਦੀ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ! ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਕਿਉਂ? ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਹੀ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 11
अमरो जरया त्यक्तोऽदुःखी गणपतिः सदा । अव्ययश्चाक्षयश्चेष्टः स पिता स सुहृज्जनः
ਉਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਗਣਪਤੀ, ਪ੍ਰਿਯ, ਅਵ੍ਯਯ ਤੇ ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਿਤਾ-ਸਮ ਰਖਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਸੁਹਿਰਦ ਹੈ।
Verse 12
मद्बलः पार्श्वगो नित्यं ममेष्टो भवितानिशम् । न जरा जन्म मृत्युर्वै मत्प्रसादाद्भविष्यति
ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨ ਬੁੱਢਾਪਾ, ਨ ਮੁੜ ਜਨਮ, ਨ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 13
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा शिरोमालां कुशेशयमयीं निजाम् । समुन्मुच्य बबन्धाशु मम कण्ठे कृपानिधिः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕਰ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਨਿਧਾਨ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਸ਼ਿਰੋਮਾਲਾ ਉਤਾਰ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।
Verse 14
तयाहं मालया विप्र शुभया कण्ठसक्तया । त्र्यक्षो दशभुजश्चासं द्वितीय इव शङ्कर
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮਾਲਾ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਦਸ-ਭੁਜਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ।
Verse 15
तत एव समादाय हस्तेन परमेश्वरः । उवाच ब्रूहि किं तेऽद्य ददामि वरमुत्तमम्
ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਖਿਆ— “ਦੱਸ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਕਿਹੜਾ ਦਿਆਂ?”
Verse 16
ततो जटाश्रितं वारि गृहीत्वा हार निर्मलम् । उक्त्वा नन्दी भवेतीह विससर्ज वृषध्वजः
ਫਿਰ ਵೃಷਧ੍ਵਜ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਹਾਰ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ “ਇੱਥੇ ਨੰਦੀ ਬਣ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
Verse 17
ततः पञ्चमिता नद्यः प्रावर्तत शुभावहाः । सुतोयाश्च महावेगा दिव्य रूपा च सुन्दरी
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਾਂਵੇਗਵਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।
Verse 18
जटोदका त्रिस्रोताश्च वृषध्वनिरितीव हि । स्वर्णोदका जम्बुनदी पञ्चनद्यः प्रकीर्तिताः
ਜਟੋਦਕਾ, ਤ੍ਰਿਸ੍ਰੋਤਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਨੀ (ਇਉਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਸਵਰ੍ਣੋਦਕਾ ਅਤੇ ਜੰਬੂਨਦੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
Verse 19
एतत्पञ्चनदं नाम शिवपृष्ठतमं शुभम् । जपेश्वरसमीपे तु पवित्रं परमं मुने
ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ‘ਪੰਚਨਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਪੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 20
यः पञ्चनदमासाद्य स्नात्वा जप्त्वेश्वरेश्वरम् । पूजयेच्छिवसायुज्यं प्रयात्येव न संशयः
ਜੋ ਕੋਈ ਪੰਚਨਦ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਈਸ਼ਵਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਮ/ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਭਗਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 21
अथ शम्भुरुवाचोमामभिषिञ्चामि नन्दिनम् । गणेन्द्रं व्याहरिष्यामि किं वा त्वं मन्यसेऽव्यये
ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਉਮਾ, ਮੈਂ ਨੰਦੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਅਵ੍ਯਯੇ, ਤੂੰ ਕੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈਂ?”
Verse 22
उमोवाच । दातुमर्हसि देवेश नन्दिने परमेश्वर । महाप्रियतमो नाथ शैलादिस्तनयो मम
ਉਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦੇਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਥ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੈਲਾਦਿ (ਹਿਮਾਲਯ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।”
Verse 23
नन्दीश्वर उवाच । ततस्स शङ्करः स्वीयान्सस्मार गणपान्वरान् । स्वतन्त्रः परमेशानस्सर्वदो भक्तवत्सलः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਣਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸੁਤੰਤਰ, ਸਭ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਹੈ।
Verse 24
स्मरणादेव रुद्रस्य सम्प्राप्ताश्च गणेश्वराः । असङ्ख्याता महामोदाश्शङ्कराकृतयोऽखिलाः
ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੰਕਰ-ਸਰੂਪ ਵਰਗੇ ਸਨ।
Verse 25
ते गणेशाश्शिवं देवीं प्रणम्याहुः शुभं वचः । ते प्रणम्य करौ बद्ध्वा नतस्कन्धा महाबलाः
ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਮੋਢੇ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 26
गणेशा ऊचुः । किमर्थं च स्मृता देव ह्याज्ञापय महाप्रभो । किङ्करान्नः समायातांस्त्रिपुरार्दन कामद
ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਦਨ, ਹੇ ਕਾਮਦ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਣ।
Verse 27
किं सागराञ्शोषयामो यमं वा सह किंकरैः । हन्मो मृत्युं महामृत्युं विशेषं वृद्धपद्मजम्
ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸੁਕਾਈਏ, ਜਾਂ ਯਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਉਂ ਮਾਰੀਏ? ਆਓ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ—ਮਹਾਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਨੂੰ—ਵਧ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ।
Verse 28
बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश्च विष्णुं वा पार्षदैः सह । आनयामः सुसंकुद्धान्दैत्यान्वा दानवैः सह
ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ—ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ—ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆਵਾਂਗੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ ਲਿਆਵਾਂਗੇ।
Verse 29
कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया । कस्य वाद्योत्सवो देव सर्वकामसमृद्धये
ਹੇ ਦੇਵ! ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਪਾਵਾਂ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਉਤਸਵ ਕਰੀਏ?
Verse 30
नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां गणानां वीरवादिनाम् । उवाच तान्स प्रशंस्य गणेशान्परमेश्वरः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵੀਰ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਗਣ-ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 31
शिव उवाच । नन्दीश्वरोयं पुत्रो मे सर्वेषामीश्वरेश्वरः । प्रियो गणामग्रणीस्सर्वैः क्रियतां वचनं मम
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।
Verse 32
सर्वे प्रीत्याभिषिञ्चध्वं मद्गणानां गतिम्पतिम् । अद्यप्रभृति युष्माकमयं नन्दीश्वरः प्रभुः
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
Verse 33
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्ताः शङ्करेण गणपास्सर्व्व एव ते । एवमस्त्विति सम्प्रोच्य सम्भारानाहरंस्ततः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ “ਏਵਮਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 34
ततो देवाश्च सेन्द्राश्च नारायणमुखास्तथा । मुनयः सर्वतो लोका आजग्मुर्मुदिताननाः
ਤਦੋਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣ, ਨਾਰਾਇਣ-ਮੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਮੁਨੀ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 35
पितामहोपि भगवन्नियोगाच्छङ्करस्य वै । चकार नंदिनस्सर्व्वमभिषेकं समाहितः
ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਨੰਦੀਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 36
ततो विष्णुस्ततश्शक्रो लोकपालास्तथैव च । ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पितामहपुरोगमाः
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ—ਰੁਦ੍ਰ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 37
स्तुतिमत्सु ततस्तेषु विष्णुः सर्वजगत्पतिः । शिरस्यञ्जलिमाधाय तुष्टाव च समाहितः
ਜਦੋਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਸਰਬ-ਜਗਤਪਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਧਰ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਕਤੀਭਾਵ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 38
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा जयशब्दं चकार च । ततो गणाधिपास्सर्व्वे ततो देवास्ततोऽसुराः
ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ‘ਜੈ’ ਦਾ ਨਾਦ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵੀ।
Verse 39
एवं स्तुतश्चाभिषिक्तो देवैस्स ब्रह्मकैस्तदा । नन्दीश्वरोहं विप्रेन्द्र नियोगात्प रमेशितुः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਬਣਿਆ।
Verse 40
उद्वाहश्च कृतस्तत्र नियोगात्परमेष्ठिनः । महोत्सवयुतः प्रीत्या विष्णुब्रह्मादिभिर्मम
ਉੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ; ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹੋਤਸਵ ਵਾਂਗ ਮਨਾਇਆ।
Verse 41
मरुतां च सुता देवी सुयशास्तु मनोहरा । पत्नी सा मेऽभवद्दिव्या मनोनयननन्दिनी
ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਮਨੋਹਰ ਦੇਵੀ ਸੁਯਸ਼ਾ, ਮੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪਤਨੀ ਬਣੀ—ਜੋ ਮਨ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
Verse 42
लब्धं शशिप्रभं छत्रं तया तत्र विभूषितम् । चामरैश्चामरासक्तहस्ताग्रैः स्त्रीगणैर्युतम्
ਉੱਥੇ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਛਤਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਇਸਤਰੀ-ਗਣ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ।
Verse 43
इति त्रिचत्वारिंशोवतारः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿੰਸ਼ (ਤੈਂਤਾਲੀਵੇਂ) ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 44
लब्धो हारश्च परमो देव्याः कण्ठगतस्तथा । वृषेन्द्रश्च शितो नागस्सिंहस्सिंहध्वजस्तथा
ਤਦੋਂ ਪਰਮ ਹਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ੇਂਦ੍ਰ, ਚਿੱਟਾ ਨਾਗ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿੰਘ-ਧ੍ਵਜ ਵੀ (ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਮਿਲੇ।
Verse 45
रथश्च हेमहारश्च चन्द्रबिंबसमः शुभः । अन्यान्यपि च वस्तूनि लब्धानि हि मया मुने
ਮੈਂ ਰਥ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਬਿੰਬ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ।
Verse 46
एवं कृतविवाहोऽहं तया पत्न्या महामुने । पादौ ववन्दे शम्भोश्च शिवाया ब्रह्मणो हरेः
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉਸ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ), ਸ਼ਿਵਾ (ਦੇਵੀ), ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 47
तथाविधं त्रिलोकेशस्सपत्नीकं च माम्प्रभुः । प्रोवाच परया प्रीत्या स शिवो भक्तवत्सलः
ਤਦ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਭਕਤਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 48
ईश्वर उवाच । शृणु सत्पुत्र तातस्त्वं सुयशेयन्तव प्रिया । ददामि ते वरम्प्रीत्या यत्ते मनसि वाञ्छितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਤਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਤਾਤ! ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣ। ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਹੈ।
Verse 49
सदाहन्तव नन्दीश सन्तुष्टोऽस्मि गणेश्वर । देव्या च सहितो वत्स शृणु मे परमं वचः
ਹੇ ਨੰਦੀਸ਼, ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ; ਹੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਵਤਸ, ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਸੁਣ।
Verse 50
सदेष्टश्च विशिष्टश्च परमैश्वर्य्यसंयुतः । महायोगी महेष्वासः स पिता स पितामहः
ਉਹ ਸਦਾ ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਾਸ ਹੈ; ਉਹੀ ਪਿਤਾ, ਉਹੀ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ।
Verse 51
अजेयस्सर्वजेता च सदा पूज्यो महाबलः । अहं यत्र भवांस्तत्र यत्र त्वं तत्र चाप्यहम्
ਤੂੰ ਅਜੇਯ ਹੈਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਹੈਂ, ਓਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਹੈਂ, ਓਥੇ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ।
Verse 52
अयं च ते पिता पुत्र परमैश्वर्य्यसंयुतः । भविष्यति गणाध्यक्षो मम भक्तो महाबलः
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਪਿਤਾ ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਬਣੇਗਾ—ਮੇਰਾ ਭਗਤ, ਮਹਾਬਲੀ।
Verse 53
पितामहोऽपि ते वत्स तथास्तु नियमा इमे । मत्समीपं गमिष्यन्ति मया दत्तवरास्तथा
ਵਤ্স, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਵੀ—ਤਥਾਸਤੁ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੇ।
Verse 54
नन्दीश्वर उवाच । ततो देवी महाभागा नन्दिनं वरदाब्रवीत् । वरं ब्रूहीति माम्पुत्र सर्व्वान्कामान्यथेसितान्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵੀ ਵਰਦਾਇਨੀ ਹੋ ਕੇ ਨੰਦਿਨ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਹਿ; ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗੀ।”
Verse 55
तच्छ्रुत्वा वचनं देव्याः प्रावोचत्साञ्जलिस्तदा । भक्तिर्भवतु मे देवि पादयोस्ते सदा वरा
ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਬਣੀ ਰਹੇ।”
Verse 56
श्रुत्वा मम वचो देवी ह्येवमस्त्विति साब्रवीत् । सुयशां ताञ्च सुप्रीत्या नन्दिप्रियतमां शिवाम्
ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ, “ਏਵਮਸਤੁ।” ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੁਯਸ਼ਵਾਨੀ, ਨੰਦੀ ਦੀ ਪਰਮਪ੍ਰਿਆ, ਸ਼ੁਭਾ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ।
Verse 57
देव्युवाच । वत्से वरं यथेष्टं हि त्रिनेत्रा जन्मवर्जिता । पुत्रपौत्रेस्तु भक्तिर्मे तथा च भर्तुरेव हि
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਤ્સੇ, ਜੋ ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ ਮੰਗ ਲੈ। ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ। ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਵੱਲ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਵੱਲ ਵੀ।
Verse 58
नन्द्युवाच । तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च सर्व्वे देवगणाश्च वै । ताभ्यां वरान्ददुः प्रीत्या सुप्रसन्नाश्शिवाज्ञया
ਨੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲੱਗੇ।
Verse 59
सान्वयं मां गृहीत्वेशस्ततस्सम्बन्धिबान्धवैः । आरुह्य वृषमीशानो गतो देव्या निजं गृहम्
ਫਿਰ ਈਸ਼ਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ, ਸਬੰਧੀਆਂ ਤੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 60
विष्ण्वादयः सुरास्सर्व्वे प्रशंसन्तो ह्यमी तदा । स्वधामानि ययुः प्रीत्या संस्तुवन्तः शिवं शिवम्
ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ‘ਸ਼ਿਵੰ ਸ਼ਿਵੰ’ ਆਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 61
इति ते कथितो वत्स स्वावतारो महामुने । सदानन्दकरः पुंसां शिवभक्तिप्रवर्द्धनः
ਹੇ ਵਤਸ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਟ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 62
य इदन्नन्दिनो जन्म वरदानन्तथा मम । अभिषेकं विवाहं च शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा
ਜੋ ਨੰਦੀ ਦੇ ਜਨਮ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਵਰਦਾਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਆਪ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 63
पठेद्वा पाठयेद्वापि श्रद्धावान्भक्तिसंयुतः । इह सर्व्वसुखम्भुक्त्वा परत्र लभते गतिम्
ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Nandikeśvara narrates a tapas-and-mantra regimen culminating in Śiva’s direct appearance and boon-giving dialogue; the theological argument is that disciplined Rudra-japa and dhyāna, when fused with bhakti, reliably leads to darśana and anugraha.
The heart-lotus (hṛt-puṇḍarīka) frames Śiva-realization as interiorized worship; pañcavaktra signals Śiva’s comprehensive sovereignty over the fivefold cosmic functions, while tryambaka/tryakṣa encodes transcendent insight across time and guṇas—making iconography a map of metaphysics.
Śiva appears as Tryambaka—tryakṣa, śānta, and pañcavaktra (also styled Vṛṣabhadhvaja and Soma-arddha-bhūṣaṇa); Devī is referenced as Himavat’s daughter (Pārvatī), situated among gaṇas as part of the divine court witnessing Śiva’s compassionate response.