नन्दिकेशावतारवर्णनम् (Nandikeśa Avatāra Varṇanam) — “Account of the Descent/Origin of Nandikeśvara”
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਂਸ਼ਜ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਯਮਪੂਰਵਕ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ (ਸ਼ਕ੍ਰ) ਵਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਲੋਕਿਕ ਵਰ ਨਹੀਂ, ਮੁਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਰ ਮੰਗਿਆ—ਅਯੋਨਿਜ (ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਮਿਆ) ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਰਹਿਤ ਅਦਭੁਤ ਪੁੱਤਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਕਲਪ→ਤਪ→ਦੈਵੀ ਅਨੁਗ੍ਰਹ→ਅਸਾਧਾਰਣ ਜਨਮ ਦੀ ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਾਰਣ-ਲੜੀ ਅਤੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅੰਤਰੰਗ ਗਣ/ਸੇਵਕ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ-ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ, ਨਿਸ਼ਠਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ-ਸੇਵਾ ਵੱਲ ਮੋੜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
अथ नन्दीश्वरावतारमाह । सनत्कुमार उवाच । भवान्कथमनुप्राप्तो महादेवांशजः शिवम् । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं वक्तुमर्हसि मे प्रभो
ਹੁਣ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਿਚਾਰਕ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦੱਸੋ।
Verse 2
नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ सावधानतया शृणु । यथाहं च शिवं प्राप्तो महादेवांशजो मुने
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ਜ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 3
प्रजाकामः शिलादोऽभूदुक्तः पितृभिरादरात् । तदुद्धर्तुमना भक्त्या समुद्धारमभीप्सुभिः
ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਲਈ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ।
Verse 4
अधोदृष्टिः सुधर्मात्मा शिलादो नाम वीर्यवान् । तस्यासीन्मुनिकैर्वृत्तिः शिवलोके च सोगमत्
ਅਧੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁਰਖ ਸੀ। ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 5
शक्रमुद्दिश्य स मुनिस्तपस्तेपे सुदुः सहम् । निश्चलात्मा शिलादाख्यो बहुकालं दृढव्रतः
ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਖ-ਸਹਿ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਲਾਦ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दिकेशावतारवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਨੰਦਿਕੇਸ਼ ਅਵਤਾਰ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 7
शिलादमाह सुप्रीत्या शक्रस्तुष्टोऽस्मि तेऽनघ । तेन त्वं मुनिशार्दूल वरयस्व वरानिति
ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਤੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਚੁਣ ਲੈ।
Verse 8
ततः प्रणम्य देवेशं स्तुत्वा स्तुतिभिरादरात् । शिलादो मुनिशार्दूलस्तमाह सुकृताञ्जलिः
ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 9
शिलाद उवाच । शतक्रतो सुरेशान सन्तुष्टो यदि मे प्रभो । अयोनिजं मुत्युहीनं पुत्रमिच्छामि सुव्रतम्
ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ! ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੁਵ੍ਰਤ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਅਯੋਨਿਜ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।
Verse 10
शक्र उवाच । पुत्रं दास्यामि पुत्रार्थिन्योनिजं मृत्युसंयुतम् । अन्यथा ते न दास्यामि मृत्युहीना न सन्ति वै
ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਪਰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਇੱਛੁਕ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਤ-ਰਹਿਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
Verse 11
न दास्यामि सुतं तेऽहं मृत्युहीनमयोनिजम् । हरिर्विधिश्च भगवान्किमुतान्यो महामुने
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਯੋਨਿਜ ਹੋਵੇ। ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੌਣ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ?
Verse 12
तावपि त्रिपुरार्यंगसम्भावौ मरणान्वितौ । तयोरप्यायुषा मानं कथितं निगमे पृथक्
ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਅਤੇ ਆਰਯੰਗ—ਉੱਚੇ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਿਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 13
तस्मादयोनिजे पुत्रे मृत्युहीने प्रयत्नतः । परित्यजाशां विप्रेन्द्र गृहाणात्मक्षमं सुतम्
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਰਹਿਤ ਅਯੋਨਿਜ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਸੰਸਾਰੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਲਈ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼-ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
Verse 14
किन्तु देवेश्वरो रुद्रः प्रसीदति महेश्वरः । सुदुर्लभो मृत्युहीनस्तव पुत्रो ह्ययोनिजः
ਪਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ—ਅਤਿ ਦੁਲਭ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਯੋਨਿਜ।
Verse 15
अहं च विष्णुर्भगवान्द्रुहिणश्च महामुने । अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रं दातुं न शक्नुमः
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਨਾ ਹੀ ਦ੍ਰੁਹਿਣ (ਬ੍ਰਹਮਾ)—ਅਯੋਨਿਜ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਰਹਿਤ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ।
Verse 16
आराधय महादेवं तत्पुत्रविनिकाम्यया । सर्वेश्वरो महाशक्तः स ते पुत्रं प्रदास्यति
ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਉਹ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ।
Verse 17
नन्दीश्वर उवाच । एवं व्याहृत्य विप्रेन्द्रमनुगृह्य च तं घृणी । देवैर्वृतः सुरेशानस्स्वलोकं समगान्मुने
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 18
गते तस्मिंश्च वरदे सहस्राक्षे शिलाशनः । आराधयन्महादेवं तपसातोषयद्भवम्
ਉਹ ਵਰਦਾਤਾ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 19
अथ तस्यैवमनिशन्तत्परस्य द्विजस्त वै । दिव्यम्वर्षसहस्रं तु गतं क्षणमिवाद्भुतम्
ਫਿਰ ਉਸ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹੇ ਮਾਨੋ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ।
Verse 20
वल्मीकेन वृतांगश्च लक्षकोटगणैर्मुनिः । सूचीमुखैश्चान्यै रक्तभुग्भिश्च सर्वतः
ਉਸ ਮੁਨੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਲਮੀਕ (ਚੀਂਟੀ ਦੇ ਟਿੱਬੇ) ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਣਗਿਣਤ ਝੁੰਡ—ਸੂਈ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਕਤਭੋਜੀ ਜੀਵ—ਉਸਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 21
निर्मांसरुधिर त्वग्वै बिले तस्मिन्नवस्थितः । अस्थिशेषोभवत्पश्चाच्छिलादो मुनिसत्तमः
ਉਸ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਲਾਦ ਮਾਸ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੇਸ਼ ਹੀ ਬਚਿਆ।
Verse 22
तुष्टः प्रभुस्तदा तस्मै दर्शयामास स्वां तनुम् । दिव्यां दिव्यगुणैर्युक्तामलभ्यां वामबुद्धिभिः
ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗੇ—ਦਿਵ੍ਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਵਕਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਲਭ੍ਯ।
Verse 23
दिव्यवर्षसहस्रेण तप्यमानाय शूलधृक् । सर्वदेवाधिपस्तस्मै वरदोस्मीत्यभाषत
ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ।”
Verse 24
महासमाधिसंलीनस्स शिलादो महामुनिः । नाशृणोत्तद्गिरं शम्भोर्भक्त्यधीनरतस्य वै
ਮਹਾਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਨਾ ਸੁਣੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਸੀ।
Verse 25
यदा स्पृष्टो मुनिस्तेन करेण त्रिपुरारिणा । तदैव मुनिशार्दूल उत्ससर्ज तपःक्रमम्
ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
Verse 26
अथोन्मील्य मुनिर्नेत्रे सोमं शंभुं विलोकयन् । द्रुतं प्रणम्य स मुदा पादयोर्न्यपतन्मुने
ਤਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸੋਮ—ਸਵੈੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 27
हर्षगद्गदया वाचा नतस्कंधः कृताञ्जलिः । प्रसन्नात्मा शिलादस्स तुष्टाव परमेश्वरम्
ਹਰਖ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ, ਝੁਕੇ ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 28
ततः प्रसन्नो भगवान्देवदेवस्त्रिलोचनः । वरदोऽस्मीति तम्प्राह शिलादं मुनिपुंगवम्
ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੂੰ ਬੋਲੇ— “ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ; ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 29
तपसानेन किं कार्यं भवते हि महा मते । ददामि पुत्रं सर्वज्ञं सर्वशास्त्रार्थपारगम्
ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਹੋਰ ਕੀ ਲੋੜ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ— ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ।
Verse 30
ततः प्रणम्य देवेशं तच्छ्रुत्वा च शिलाशनः । हर्षगद्गदया वाचोवाच सोमविभूषणम्
ਤਦੋਂ ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਨ ਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ-ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 31
शिलाद उवाच । महेश यदि तुष्टोऽसि यदि वा वरदश्च मे । इच्छामि त्वत्समं पुत्रं मृत्युहीनमयोनिजम्
ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਯੋਨਿਜ।
Verse 32
नंदीश्वर उवाच । एवमुक्तस्ततो देवस्त्र्यम्बकस्तेन शङ्करः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शिलादं मुनिसत्तमम्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 33
शिव उवाच । पूर्वमाराधितो विप्र ब्रह्मणाहं तपोधन । तपसा चावतारार्थं मुनिभिश्च सुरोत्तमैः
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ! ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਅਵਤਾਰ-ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਦੇ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 34
तव पुत्रो भविष्यामि नन्दी नाम्ना त्वयोनिजः । पिता भविष्यसि मम पितुर्वै जगतां मुने
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਂਗਾ—ਨੰਦੀ ਨਾਮ ਨਾਲ—ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਅਯੋਨਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ।
Verse 35
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा मुनिं प्रेक्ष्य प्रणिपत्यास्थितं घृणी । सोमस्तूर्णं तमादिश्य तत्रैवान्तर्दधे हरः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਮੁਨੀ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਸੋਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 36
गते तस्मिन्महादेवे स शिलादो महामुनिः । स्वमाश्रयमुपागम्य ऋषिभ्योऽकथयत्ततः
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ, ਤਦ ਮਹਾਮੁਨੀ ਸ਼ਿਲਾਦ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 37
कियता चैव कालेन तदासौ जनकः स मे । यज्ञांगणं चकर्षाशु यज्ञार्थं यज्ञवित्तमः
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ—ਯੱਗ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਨਿਪੁਣ—ਯੱਗ ਦੇ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਯੱਗ-ਅੰਗਣ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 38
ततः क्षणादहं शंभोस्तनुजस्तस्य चाज्ञया । स जातः पूर्व्वमेवाहं युगान्ताग्निसमप्रभः
ਫਿਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ; ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 39
अवर्षंस्तदा पुष्करावर्तकाद्या जगुः खेचराः किन्नराः सिद्धसाध्या । शिलादात्मजत्वं गते मय्यृषीन्द्रास्समन्ताच्च वृष्टिं व्यधुः कौसुमीं ते
ਤਦ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤ ਆਦਿ ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹ ਪਏ ਅਤੇ ਖੇਚਰ, ਕਿੰਨਰ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 40
अथ ब्रह्मादयो देवा देवपल्यश्च सर्वशः । तत्राजग्मुश्च सुप्रीत्या हरिश्चैव शिवोऽम्बिका
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਏ; ਹਰੀ ਵੀ ਆਏ—ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਵੀ ਆਏ।
Verse 41
तदोत्सवो महानासीन्ननृतुश्चाप्सरोगणाः । आदृत्य मां तथा लिंगं तुष्टुवुर्हर्षिताश्च ते
ਉਹ ਉਤਸਵ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੱਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 42
सुप्रशस्य शिलादं तं स्तुत्वा च सुस्तवैः शिवौ । सर्वे जग्मुश्च धामानि शिवावप्यखिलेश्वरौ
ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਤਵਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਅਖਿਲੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਏ।
Verse 43
शिलादोऽपि च मां दृष्ट्वा कालसूर्य्यानलप्रभम् । त्र्यक्षं चतुर्भुजं बालं जटामुकुटधारिणम्
ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕਾਲ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ; ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਬਾਲਕ, ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 44
त्रिशूलाद्यायुधं दीप्तं सर्वथा रुद्ररूपिणम् । महानन्दभरः प्रीत्या प्रणम्यं प्रणनाम च
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਦਿੱਪਦੇ ਆਯੁਧ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 45
शिलाद उवाच । त्वयाहं नन्दितो यस्मान्नन्दी नाम्ना सुरेश्वर । तस्मात्त्वां देवमानन्दं नमामि जगदीश्वरम्
ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ! ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ (ਉਹ) ‘ਨੰਦੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵ-ਆਨੰਦ, ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 46
नन्दीश्वर उवाच । मया सह पिता हृष्टः सुप्रणम्य महेश्वरम् । उटजं स्वं जगामाशु निधिं लब्ध्वेव निर्धनः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਲੌਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।
Verse 47
मानुष्यमास्थितं दृष्ट्वा पिता मे लोकपूजितः । विललापातिदुःखार्त्तः स्वजनैश्च समावृतः
ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 49
जातकर्मादिकान्येव सर्वाण्यपि चकार मे । शालंकायनपुत्रो वै शिलादः पुत्रवत्सलः
ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ-ਵਤਸਲ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ।
Verse 50
वेदानध्यापयामास सांगोपांगानशेषतः । शास्त्राण्यन्यान्यपि तथा पञ्चवर्षे पिता च माम्
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ—ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਘਾਟ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾਏ।
Verse 51
सम्पूर्णे सप्तमे वर्षे मित्रावरुणसंज्ञकौ । मुनी तस्याश्रमं प्राप्तौ द्रष्टुं मां चाज्ञया विभोः
ਜਦੋਂ ਸੱਤਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ‘ਮਿਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ‘ਵਰੁਣ’ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਮੁਨੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਏ।
Verse 52
सत्कृतौ मुनिना तेन सूपविष्टो महामुनी । ऊचतुश्च महात्मानौ मां निरीक्ष्य मुहुर्मुहुः
ਉਸ ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਸਤਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲੇ।
Verse 53
मित्रावरुणावूचतुः । तात नंदीस्तवाल्पायुः सर्वशास्त्रार्थपारगः । न दृष्टमेव चापश्यं ह्यायुर्वर्षादतः परम्
ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਬੋਲੇ—“ਵਤ্স, ਤੇਰਾ ਨੰਦੀ ਅਲਪਾਯੂ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ।”
Verse 54
विप्रयोरित्युक्तवतोः शिलादः पुत्रवत्सलः । तमालिङ्ग्य च दुःखार्त्तो रुरोदातीव विस्वरम्
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਦੋਂ ਇਉਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਵਤਸਲ ਸ਼ਿਲਾਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਗਲਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ, ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ।
Verse 55
मृतवत्पतितं दृष्ट्वा पितरं च पितामहम् । प्रत्यवोचत्प्रसन्नात्मा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ—ਉੱਤਰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 56
केन त्वं तात दुःखेन वेपमानश्च रोदिषि । दुःखं ते कुत उत्पन्नं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः
ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਕਿੱਥੋਂ ਉੱਠਿਆ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਸੱਚ ਤੱਤੋਂ-ਤੱਤ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 57
पितोवाच । तवाल्पमृत्युदुःखेन दुःखितोऽतीव पुत्रक । को मे दुःखं हरतु वै शरणं प्रयामि हि
ਪਿਤਾ ਬੋਲੇ—ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 58
पुत्र उवाच । देवो वा दानवो वापि यमः कालोथ वापि हि । ऋध्येयुर्यद्यपि ह्येते मामन्येपि जनास्तथा
ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ, ਯਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪ ਕਾਲ; ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਫਲਣ-ਫੂਲਣ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Verse 59
अथापि चाल्पमृत्युर्मे न भविष्यति मां तुदः । सत्यं ब्रवीमि जनकं शपथन्ते करोम्यहम्
ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਚੋਟ ਮਾਰ ਕੇ ਤੜਪਾਵੇ। ਹੇ ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੈਨੂੰ ਸਾਕ੍ਹੀ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ।
Verse 60
पितोवाच । किं तपः किं परिज्ञानं को योगश्च प्रभुश्च ते । येन त्वं दारुणं दुःखं वञ्चयिष्यसि पुत्र मे
ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੇਰਾ ਤਪ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਪਰਿਜ਼੍ਞਾਨ (ਸੱਚੀ ਸਮਝ) ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਯੋਗ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕ ਕੌਣ ਹੈ? ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਟਾਲੇਂਗਾ?
Verse 61
पुत्र उवाच । न तात तपसा मृत्युं वंचयिष्ये न विद्यया । महादेवस्य भजनान्मृत्युं जेष्यामि नान्यथा
ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ! ਨਾ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਠੱਗਾਂਗਾ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਾਂਗਾ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
Verse 62
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वाहं पितुः पादौ प्रणम्य शिरसा मुने । प्रदक्षिणीकृत्य च तमगच्छं वनमुत्तमम्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤਮ ਵਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
It presents the origin-account of Nandikeśvara through Śilāda’s austerities and the ensuing boon-granting episode with Indra, arguing implicitly that extraordinary divine attendants (gaṇas) arise through Śiva-centered tapas and grace, not merely through ordinary biological lineage.
Key terms function symbolically: 'tapas' encodes yogic concentration and ethical heat; 'ayonija' signals a supra-physical mode of manifestation (purity beyond karmic heredity); 'mṛtyu-hīna' points to participation in Śiva’s death-transcending nature; and 'Śivaloka' denotes not only a realm but a state of alignment with Śiva-tattva.
The chapter highlights Nandikeśvara/Nandīśvara as a Mahādeva-aṃśa (emanational presence of Śiva) and foregrounds Śiva as the ultimate telos of austerity and devotion; Gaurī is not prominent in the sampled passage, with the theological focus remaining on Śiva’s attendant-manifestation paradigm.