द्वादशज्योतिर्लिङ्गावतारकथनम् (Account of the Twelve Jyotirliṅga Manifestations)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪਰਮ ਅਵਤਾਰ—ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਸ੍ਵਰੂਪ—ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਰਬ ਮੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੋਮਨਾਥ, ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ, ਮਹਾਕਾਲ, ਓੰਕਾਰેશਵਰ, ਕੇਦਾਰ, ਭੀਮਾਸ਼ੰਕਰ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ, ਨਾਗੇਸ਼, ਰਾਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਘੁਸ਼ਮੇਸ਼—ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਹਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਪਾਪਨਾਸ਼, ਰੋਗਹਰਨ ਆਦਿ—ਅਤੇ ਚੰਦਰਕੁੰਡ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ-ਤੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਯਾਤਰਾ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਥਾਨ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । अवताराञ्छृणु विभोर्द्वादशप्रमितान्परान् । ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपान्वै नानोति कारकान्मुने
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਉੱਤਮ ਅਵਤਾਰ ਸੁਣੋ; ਇਹੀ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 2
सौराष्ट्रे सोमनाथश्च श्रीशैले मल्लिकार्जुनः । उज्जयिन्यां महाकाल ओंकारे चामरेश्वरः
ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਮਨਾਥ ਹਨ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ; ਉੱਜਯਿਨੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਕਾਲ, ਅਤੇ ਓੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਹਨ।
Verse 3
केदारो हिमव त्पृष्टे डाकिन्याम्भीमशंकरः । वाराणस्यां च विश्वेशस्त्र्यम्बको गौतमीतटे
ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕੇਦਾਰ ਹੈ; ਡਾਕਿਨੀ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸ਼ੰਕਰ; ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼, ਅਤੇ ਗੌਤਮੀ (ਗੋਦਾਵਰੀ) ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਹੈ।
Verse 4
वैद्यनाथश्चिताभूमौ नागेशो दारुकावने । सेतुबन्धे च रामेशो घुश्मेशश्च शिवालये
ਚਿਤਾ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ, ਦਾਰੁਕਾਵਨ ਵਿੱਚ ਨਾਗੇਸ਼; ਸੇਤੁਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮੇਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁਸ਼ਮੇਸ਼—ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੂਜਨਯ ਧਾਮ ਹਨ।
Verse 5
अवतारद्वादशकमेतच्छम्भोः परात्मनः । सर्वानन्दकरं पुंसान्दर्शनात्स्पर्शनान्मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 6
तत्राद्यस्सोमनाथो हि चन्द्रदुःखक्षयंकरः । क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनान्मुने
ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਮਨਾਥ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਖ਼ਸਯ, ਕੋੜ੍ਹ ਆਦਿ ਰੋਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
शिवावतारस्सोमेशो लिंगरूपेण संस्थितः । सौराष्ट्रे शुभदेशे च शशिना पूजितः पुरा
ਸੋਮੇਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀ (ਚੰਦਰਮਾ) ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 8
चंद्रकुण्डं च तत्रैव सर्वपापविनाशकम् । तत्र स्नात्वा नरो धीमान्सर्वरोगैः प्रमुच्यते
ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੰਦਰਕੁੰਡ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
सोमेश्वरं महालिंगं शिवस्य परमात्मकम् । दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापाद्भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति
ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ—ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
मल्लिकार्जुनसंज्ञश्चावतारश्शंकरस्य वै । द्वितीयः श्रीगिरौ तात भक्ताभीष्टफलप्रदः
ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ‘ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ’ ਨਾਮਕ ਇਹ ਅਵਤਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਗਿਰੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅਭੀਸ਼ਟ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 11
संस्तुतो लिंगरूपेण सुतदर्शनहेतुतः । गतस्तत्र महाप्रीत्या स शिवः स्वगिरेर्मुने
ਹੇ ਸ੍ਵਗਿਰੀ ਦੇ ਮੁਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।
Verse 12
ज्योतिर्लिंगं द्वितीयन्तद्दर्शनात्पूजनान्मुने । महासुखकरं चान्ते मुक्तिदन्नात्र संशयः
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ—ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ—ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 13
महाकालाभिधस्तातावतारश्शंकरस्य वै । उज्जयिन्यां नगर्य्यां च बभूव स्वजनावनः
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦਾ ‘ਮਹਾਕਾਲ’ ਨਾਮਕ ਅਵਤਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉੱਜਯਿਨੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਬਣੇ।
Verse 14
दूषणाख्यासुरं यस्तु वेदधर्मप्रमर्दकम् । उज्जयिन्यां गतं विप्रद्वेषिणं सर्वनाशनम्
ਦੂਸ਼ਣ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਅਸੁਰ ਵੇਦ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਰੌਂਦਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਉੱਜਯਿਨੀ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 15
वेदविप्रसुतध्यातो हुङ्कारेणैव स द्रुतम् । भस्मसात्कृतवांस्तं च रत्नमाल निवासिनम्
ਵੇਦਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ‘ਹੁੰਕਾਰ’ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਤਨਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 16
तं हत्वा स महाकालो ज्योतिर्लिंगस्वरूपतः । देवैस्स प्रार्थितोऽतिष्ठत्स्वभक्तपरिपालकः
ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਹਾਕਾਲ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪਾਲਕ ਹਨ।
Verse 17
महाकालाह्वयं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य प्रयत्नतः । सर्वान्कामानवाप्नोति लभते परतो गतिम्
ਮਹਾਕਾਲ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਧਰਮਸੰਗਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 18
ओङ्कारः परमेशानो धृतः शम्भो परात्मनः । अवतारश्चतुर्थो हि भक्ताभीष्टफलप्रदः
ਸਭ ਦੇ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਓੰਕਾਰ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 19
विधिना स्थापितो भक्त्या स्वलिंगात्पार्थिवान्मुने । प्रादुर्भूतो महादेवो विन्ध्यकामप्रपूरकः
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਪਾਰਥਿਵ ਲਿੰਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
Verse 20
देवैस्संप्रार्थितस्तत्र द्विधारूपेण संस्थितः । भुक्तिमुक्तिप्रदो लिंगरूपो वै शक्तवत्सल
ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਘਣੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਹਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ—ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵਤਸਲ।
Verse 21
प्रणवे चैव चोंकारनामासील्लिंगमुत्तमम् । परमेश्वरनामासीत्पार्थिवश्च मुनीश्वर
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਵਿੱਚ ‘ਓਂਕਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਮ ਲਿੰਗ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ; ਅਤੇ ਪਾਰਥਿਵ (ਪ੍ਰਗਟ) ਰੂਪ ‘ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 22
भक्ताभीष्टप्रदो ज्ञेयो योपि दृष्टोर्चितो मुने । ज्योतिर्लिंगे महादिव्ये वर्णिते ते महामुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅਭੀਸ਼ਟ ਫਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
केदारेशोवतारस्तु पंचमः परमश्शिवः । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण केदारे संस्थितस्य च
ਪੰਜਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਕੇਦਾਰੇਸ਼ ਹੈ—ਸਵੈੰ ਪਰਮਸ਼ਿਵ; ਜੋ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ।
Verse 24
नरनारायणाख्यौ याववतारौ हरेर्मुने । तत्प्रार्थितश्शिवस्तत्स्थैः केदारे हिमभूधरे
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 25
ताभ्यां च पूजितो नित्यं केदारेश्वरसंज्ञकः । भक्ताभीष्टप्रदः शम्भुर्दर्शनादर्चनादपि
ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਤ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ‘ਕੇਦਾਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੰਭੂ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਚਾਹੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਵਿਧੀਵਤ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਵੀ।
Verse 26
अस्य खण्डस्य स स्वामी सर्वेशोपि विशेषतः । सर्वकामप्रदस्तात सोवतारश्शिवस्य वै
ਉਹ ਇਸ ਖੰਡ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ।
Verse 27
भीमशंकरसंज्ञस्तु षष्ठः शम्भोर्महाप्रभोः । अवतारो महालीलो भीमासुरविनाशनः
ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ‘ਭੀਮਸ਼ੰਕਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਲੀਲਾ-ਮਯ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਭੀਮਾਸੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 28
सुदक्षिणाभिधम्भक्तङ्कामरूपेश्वरन्नृपम् । यो ररक्षाद्भुतं हत्वासुरन्तं भक्तदुःखदम्
ਕਾਮਰੂਪੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣ ਨਾਮਕ ਭਗਤ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।
Verse 29
भीमशङ्करनामा स डाकिन्यां संस्थितस्स्वयम् । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण प्रार्थितस्तेन शंकरः
ਉੱਥੇ ਡਾਕਿਨੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪ ਸ਼ੰਕਰ ‘ਭੀਮਸ਼ੰਕਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਉਸ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਜਿਆ।
Verse 30
विश्वेश्वरावतारस्तु काश्यां जातो हि सप्तमः । सर्वब्रह्माण्डरूपश्च भुक्तिमुक्तिप्रदो मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਸੱਤਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 31
पूजितस्सर्वदेवैश्च भक्त्या विष्ण्वादिभिस्सदा । कैलासपतिना चापि भैरवेणापि नित्यशः
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾਸਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਵੀ ਨਿੱਤ ਉਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 32
ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण संस्थितस्तत्र मुक्तिदः । स्वयं सिद्धस्वरूपो हि तथा स्वपुरि स प्रभुः
ਉਹ ਉੱਥੇ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਵੈੰ-ਸਿੱਧ, ਸਵਯੰਭੂ ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ।
Verse 33
काशीविश्वेशयोर्भक्त्या तन्नामजपकारकाः । निर्लिप्ताः कर्मभिर्न्नित्यं केवल्यपदभागिनः
ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਨਿਤ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਏਕਤਾ ਰੂਪ ਕੈਵਲ੍ਯ ਪਦ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 34
त्र्यंबकाख्योऽवतारो यः सोष्टमो गौतमीतटे । प्रार्थितो गौतमेनाविर्बभूव शशिमौलिनः
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ‘ਤ੍ਰਯੰਬਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਗੌਤਮ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 35
गौतमस्य प्रार्थनया ज्योतिर्लिंग स्वरूपतः । स्थितस्तत्राचलः प्रीत्या तन्मुनेः प्रीतिकाम्यया
ਗੌਤਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
Verse 36
तस्य सन्दर्शनात्स्पर्शाद्दर्शनाच्च महेशितुः । सर्वे कामाः प्रसिध्यन्ति ततो मुक्तिर्भवेदहो
ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 37
शिवानुग्रहतस्तत्र गंगा नाम्ना तु गौतमी । संस्थिता गौतमप्रीत्या पावनी शंकरप्रिया
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਉੱਥੇ ‘ਗੌਤਮੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਗੌਤਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ।
Verse 38
वैद्यनाथावतारो हि नवमस्तत्र कीर्तितः । आविर्भूतो रावणार्थं बहुलीलाकरः प्रभुः
ਉੱਥੇ ‘ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ’ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਨੌਵਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 39
तदानयनरूपं हि व्याजं कृत्वा महेश्वरः । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण चिताभूमौ प्रतिष्ठितः
ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ‘ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹਾਂ’ ਇਹ ਬਹਾਨਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਚਿਤਾ-ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪਾਈ।
Verse 40
वैद्यनाथेश्वरो नाम्ना प्रसिद्धोभूज्जगत्त्रये । दर्शनात्पूजनाद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिप्रदः स हि
ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਵੈਦ੍ਯਨਾਥੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
Verse 41
वैद्यनाथेश्वरशिवमाहात्म्यमनुशासनम् । पठतां शृण्वतां चापि भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਵੈਦ੍ਯਨਾਥੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਬਾਰੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 42
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां सनत्कुमार नन्दीश्वरसंवादे द्वादशज्योतिर्लिंगावतारवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ–ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ ਅਵਤਾਰ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 43
हत्वा दारुकनामानं राक्षसन्धर्मघातकम् । स्वभक्तं वैश्यनाथं च प्रारक्षत्सुप्रियाभिधम्
ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਦਾਰੁਕ’ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ‘ਸੁਪ੍ਰਿਆ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਵੈਸ਼੍ਯਨਾਥ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 44
लोकानामुपकारार्थं ज्योतिर्लिंगस्वरूपधृक् । सन्तस्थौ सांबिकश्शम्भुर्बहुलीलाकरः परः
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੰਬਿਕਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪਰਮ ਸ਼ੰਭੂ ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੇ।
Verse 45
तद्दृष्ट्वा शिवलिंगन्तु मुने नागेश्वराभिधम् । विनश्यन्ति द्रुतं चार्च्य महापातकराशयः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ‘ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 46
रामेश्वरावतारस्तु शिवस्यैकादशः स्मृतः । रामचन्द्रप्रियकरो रामसंस्थापितो मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਰਾਮ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।
Verse 47
ददौ जयवरं प्रीत्या यो रामाय सुतोषितः । आविर्भूतस्य लिंगस्तु शंकरो भक्तवत्सलः
ਰਾਮ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 48
रामेण प्रार्थितोऽत्यर्थं ज्योतिर्लिंगस्वरूपतः । सन्तस्थौ सेतुबन्धे च रामसंसेवितो मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਤਿ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸੇਤੁਬੰਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ; ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 49
रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः । भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਅਤੁੱਲ ਹੋਈ; ਉਹ ਸਦਾ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 50
तं च गंगाजलेनैव स्नापयिष्यति यो नरः । रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 51
इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवतादुर्ल्लभानपि । अतः प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं मोक्षमाप्नुयात्
ਇੱਥੇ ਸਭ ਭੋਗ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ—ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੈਵਲ੍ਯ ਰੂਪ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 52
घुश्मेश्वरावतारस्तु द्वादशश्शंकरस्य हि । नानालीलाकरो घुश्मानन्ददो भक्तवत्सलः
ਘੁਸ਼ਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਹੀ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਵਤਾਰ-ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਘੁਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਹਨ।
Verse 53
दक्षिणस्यान्दिशि मुने देवशैलसमीपतः । आविर्बभूव सरसि घुश्माप्रियकरः प्रभुः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 54
सुदेह्यमारितं घुश्मापुत्रं साकल्यतो मुने । तुष्टस्तद्भक्तितश्शम्भुर्योरक्षद्भक्तवत्सलः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਘੁਸ਼ਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 55
तत्प्रार्थितस्स वै शम्भुस्तडागे तत्र कामदाः । ज्योतिर्लिंग स्वरूपेण तस्थौ घुश्मेश्वराभिधः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਉਸ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਉਤੇ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ‘ਘੁਸ਼ਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
Verse 56
तन्दृष्ट्वा शिवलिंगन्तु समभ्यर्च्य च भक्तितः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा ततो मुक्तिं च विन्दति
ਉਸ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 57
इति ते हि समाख्याता ज्योतिर्लिंगावली मया । द्वादशप्रमिता दिव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਹਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ ਅਤੇ ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 58
एतां ज्योतिर्लिंगकथां यः पठेच्छृणुयादपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति
ਜੋ ਇਸ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 59
शतरुद्राभिदा चेयम्वर्णिता संहिता मया । शतावतारसत्कीर्तिस्सर्वकामफलप्रदा
‘ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੌ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 60
इमां यः पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । सर्वान्कामानवाप्नोति ततो मुक्तिं लभेद्ध्रुवम्
ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The chapter advances a theological argument of ‘manifest equivalence’: Śiva’s supreme reality is made accessible through twelve geographically anchored Jyotirliṅga manifestations, whose darśana/pūjā yields tangible results (sin-destruction, disease-relief) and ultimate liberation.
The Jyotirliṅga functions as a symbol of transcendent consciousness appearing as ‘jyoti’ (luminous sign) within the world; the associated tīrthas (e.g., Caṃdrakuṇḍa) encode purification as an outward ritual correlative of inner transformation—turning metaphysical Śiva-Tattva into a navigable sacred landscape.
The Adhyāya foregrounds twelve Jyotirliṅga forms: Somnātha, Mallikārjuna, Mahākāla, Oṃkāreśvara (Amareśvara), Kedāra, Bhīmaśaṅkara, Viśveśa, Tryambaka, Vaidyanātha, Nāgeśa, Rāmeśa, and Ghuśmeśa—each tied to a distinct locale and salvific efficacy.