Śiva–Arjuna Yuddha and the Subjugation of Pride (Śiva-parīkṣā)
ਅਧਿਆਇ 41 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ–ਅਰਜੁਨ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਪਰੀਖਿਆ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੱਟ ਕੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕਵਚ ਉਤਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰੀ ਸਹਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ-ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੀਖਿਆ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ-ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਇੱਛਾ ਅੱਗੇ ਨਿਮਰਤਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
तमागतन्ततो दृष्ट्वा ध्यानं कृत्वा शिवस्य सः । गत्वा तत्रार्जुनस्तेन युद्धं चक्रे सुदारुणम्
ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
Verse 2
गणैश्च विविधैस्तीक्ष्णैरायुधैस्तं न्यपीडयत् । तैस्तदा पीडितः पार्थः सस्मार स्वामिनं शिवम्
ਤਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦਬਾਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਪਾਰਥ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
Verse 3
अर्जुनश्च तदा तेषां बाणावलिमथाच्छिनत् । यदायुद्धं च तैः क्षिप्तं ततः शर्वं परामृशत्
ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੱਟੇ ਹਥਿਆਰ ਰੋਕੇ ਗਏ, ਤਦ ਉਹ ਸ਼ਰਵ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 4
पीडितास्ते गणास्तेन ययुश्चैव दिशो दश । गणेशा वारितास्ते च नाजग्मुस्स्वामिनम्प्रति
ਉਸ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਉਹ ਗਣ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ; ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਵੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਨਾ ਗਏ।
Verse 5
शिवश्चैवार्जुनश्चैव युयुधाते परस्परम् । नानाविधैश्चायुधैर्हि महाबलपराक्रमौ
ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ—ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ—ਰਣ ਵਿੱਚ ਭਿੜੇ।
Verse 6
शिवोऽपि मनसा नूनं दयां कृत्वार्जुनं ह्यगात् । अर्जुनश्च दृढं तत्र प्रहारं कृतवांस्तदा
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਧਾਰ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਇਆ। ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉੱਥੇ ਡਟ ਕੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 7
आयुधानि शिवस्सो वै ह्यर्जुनस्याच्छिनत्तदा । कवचानि च सर्वाणि शरीरं केवलं स्थितम्
ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਵਚ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ; ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 8
तदार्जुनः शिवं स्मृत्वा मल्लयुद्धं चकार सः । वाहिनीपतिना तेन भयात्क्लिष्टोपि धैर्यवान्
ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਮੱਲ-ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਰਿਹਾ।
Verse 9
तद्युद्धेन मही सर्वा चकंपे ससमुद्रका । देवा दुःखं समापन्नः किं भविष्यति वा पुनः
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਦੇਵਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ—“ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?”
Verse 10
एतस्मित्रंतरे देवः शिवो गगनमास्थितः । युद्धं चकार तत्रस्थस्सोर्जुनश्च तथाऽकरोत्
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 11
उड्डीयोड्डीय तौ युद्धं चक्रतुर्देवपार्थिवौ । देवाश्च विस्मयं प्रापू रणं दृष्ट्वा तदाद्भुतम्
ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਛਲ ਉੱਛਲ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਯੋਧੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਰਣ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਗਣ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।
Verse 12
अथार्जुनोत्तरे ज्ञात्वा स्मृत्वा शिवपदांबुजम् । दधार पादयोस्तं वै तद्ध्यानादाप्तसद्बलः
ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਹਾਲਾਤ ਸਮਝ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫੜ ਲਿਆ।
Verse 13
धृत्वा पादौ तदा तस्य भ्रामयामास सोर्जुनः । विजहास महादेवो भक्तवत्सल ऊतिकृत्
ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪਏ।
Verse 14
दातुं स्वदासतां तस्मै भक्तवश्यतया मुने । शिवेनैव कृतं ह्येतच्चरितन्नान्यथा भवेत्
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਾਸਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲਈ ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।
Verse 15
पश्चाद्विहस्य तत्रैव शंकरो रूपम द्भुतम् । दर्शयामास सहसा भक्तवश्यतया शुभम्
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੱਸ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 16
यथोक्तं वेदशास्त्रेषु पुराणे पुरुषोत्तमम् । व्यासोपदिष्टं ध्यानाय तस्य यत्सर्वसिद्धिदम्
ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਲਈ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਜਿਸ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 17
तद्दृष्ट्वा सुंदरं रूपं ध्यानप्राप्तं शिवस्य तु । बभूव विस्मितोतीव ह्यर्जुनो लज्जितः स्वयम्
ਧਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅੰਦਰੋਂ ਲੱਜਿਤ ਤੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 18
अहो शिवश्शिवस्सोय यो मे प्रभुतया वृतः । त्रिलोकेशः स्वयं साक्षाद्धा कृतं किं मयाऽधुना
ਅਹੋ! ਇਹ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ—ਸ਼ਿਵ ਹੀ—ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ-ਭਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਵਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ?
Verse 19
प्रभोर्बलवती माया मायिनामपि मोहिनी । किं कृतं रूपमाच्छाद्य प्रभुणा छलितो ह्यहम्
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਹੜਾ ਬਣਾਵਟੀ ਰੂਪ ਓੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛਲ ਲਿਆ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ?
Verse 20
धियेति संविचार्य्यैव साञ्जलिर्नतमस्तकः । प्रणनाम प्रभुं प्रीत्या तदोवाच स खिन्नधीः
‘ਇਹ ਤਾਂ ਬੁੱਧੀ-ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖਿੰਨਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।
Verse 21
अर्जुन उवाच देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । ममापराधः सर्वेश क्षन्तव्यश्च त्वया पुनः
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੰਕਰ! ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ।
Verse 22
किं कृतं रूपमाच्छाद्य च्छलितोऽस्मि त्वयाधुना । धिङ् मां समरकर्तारं स्वामिना भवता प्रभो
ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀਤਾ—ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਢੱਕ ਕੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਛਲ ਲਿਆ? ਧਿਕ ਹੈ ਮੈਨੂੰ, ਇਸ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 23
नन्दीश्वर उवाच । इत्येवं पाण्डवस्सोथ पश्चात्तापमवाप सः । पादयोर्निपपाताशु शंकरस्य महाप्रभोः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਂਡਵ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 24
अथेश्वरः प्रसन्नात्मा प्रत्युवाचार्जुनं च तम् । समाश्वास्येति बहुशो महेशो भक्तवत्सलः
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਕਤ-ਵਤਸਲ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 25
शंकर उवाच । न खिद्य पार्थ भक्तोसि मम त्वं हि विशेषतः । परीक्षार्थं मया तेऽद्य कृतमेवं शुचञ्जहि
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਪਰਖ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਛੱਡ ਦੇ।
Verse 26
नंदीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तं स्वहस्ताभ्यामुत्थाप्य प्रभुरर्जुनम् । विलज्जं कारयामास गणैश्च स्वामिनो गणैः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਗਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਜਿਤ ਤੇ ਨਿਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 27
पुनश्शिवोऽर्जुनम्प्राह पाण्डवं वीरसम्मतम् । हर्षयन् सर्वथा प्रीत्या शंकरो भक्तवत्सलः
ਫਿਰ ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ, ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 28
शिव उवाच । हे पार्थ पाण्डवश्रेष्ठ प्रसन्नोस्मि वरं वृणु । प्रहारैस्ताडनैस्तेऽद्य पूजनम्मानितम्मया
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਵਰ ਮੰਗ। ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਡਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਪੂਜਨ ਮੈਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 29
इच्छया च कृतं मेऽद्य नापराधस्तवाधुना । नादेयं विद्यते तुभ्यं यदिच्छसि वृणीष्व तत्
ਅੱਜ ਮੈਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ—ਜੋ ਚਾਹੇਂ ਉਹੀ ਚੁਣ ਲੈ।
Verse 30
ते शत्रुषु यशोराज्यस्थापनाय शुभं कृतम् । एतद्दुःखं न कर्तव्यं वैक्लव्यं च त्यजाखिलम्
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਸਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤਿਆਗ ਦੇ।
Verse 31
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तेन प्रभुणा शंकरेण सः । उवाच शंकरं भक्त्या सावधानतया स्थितः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਅਰਜੁਨ ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਸੰਯਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 32
अर्जुन उवाच । भक्तप्रियस्य शम्भोस्ते सुप्रभो किं समीहितम् । वर्णनीयं मया देव कृपालुस्त्वं सदाशिव
ਅਰਜੁਨ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਕੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ? ਤੂੰ ਕਰੁਣਾਮਈ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ।
Verse 33
इत्युक्त्वा संस्तुतिं तस्य शंकरस्य महाप्रभोः । चकार पाण्डवस्सोथ सद्भक्तिं वेदसंमताम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਪਾਂਡਵ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਫਿਰ ਵੇਦ-ਸੰਮਤ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 34
अर्जुन उवाच । नमस्ते देवदेवाय नमः कैलासवासिने । सदाशिव नमस्तुभ्यं पञ्चवक्त्राय ते नमः
ਅਰਜੁਨ ਬੋਲਿਆ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕੈਲਾਸ-ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤੇਰੇ ਪੰਚਵਕਤ੍ਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 35
कपर्दिने नमस्तुभ्यन्त्रिनेत्राय नमोऽस्तु ते । मनः प्रसन्नरूपाय सहस्रवदनाय च
ਹੇ ਕਪર્દਿਨ (ਜਟਾਧਾਰੀ), ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਹਸ੍ਰਵਦਨ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 36
नीलकंठ नमस्तेस्तु सद्योजाताय वै नमः । वृषध्वज नमस्तेस्तु वामांगगिरिजाय च
ਹੇ ਨੀਲਕੰਠ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਮ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਰਿਜਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 37
दशदोष नमस्तुभ्यन्नमस्ते परमात्मने । डमरुकपालहस्ताय नमस्ते मुण्डमालिने
ਹੇ ਦਸ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਡਮਰੂ ਤੇ ਕਪਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਮੁੰਡਮਾਲਾ-ਧਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 38
शुद्धस्फटिकसंकाशशुद्धकर्पूरवर्ष्मणे । पिनाकपाणये तुभ्यन्त्रिशूलवरधारिणे
ਸ਼ੁੱਧ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਪੂਰ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਧਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 39
व्याघ्रचर्मोत्तरीयाय गजाम्बरविधारिणे । नागांगाय नमस्तुभ्यं गंगाधर नमोस्तु ते
ਵਿਆਘ੍ਰ-ਚਰਮ ਨੂੰ ਉੱਪਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗਜ-ਚਰਮ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਗੰਗਾਧਰ, ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 40
सुपादाय नमस्तेऽस्तु आरक्तचरणाय च । नन्द्यादिगणसेव्याय गणेशाय च ते नमः
ਸੁੰਦਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਲਾਲਿਮਾ ਭਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨੰਦੀ ਆਦਿ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 41
इत्यष्टाशीत्यवताराः । इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किरातेश्वरावतारवर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਠਾਸੀ ਅਵਤਾਰ (ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ) ਵਰਣਿਤ ਹੋਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਕਿਰਾਤੇਸ਼ਵਰ ਅਵਤਾਰ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 42
अगुणाय नमस्तेस्तु सगुणाय नमोनमः । अरूपाय सरूपाय सकलायाकलाय च
ਨਿਰਗੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਸਗੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਕਲ (ਵਿਆਕਤ) ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਅਕਲ (ਅਵਿਆਕਤ) ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 43
नमः किरातरूपाय मदनुग्रहकारिणे । युद्धप्रियाय वीराणां नानालीलानुकारिणे
ਕਿਰਾਤ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ, ਅਤੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 44
यत्किंचिद्दृश्यते रूपन्तत्तेजस्तावकं स्मृतम् । चिद्रूपस्त्वं त्रिलोकेषु रमसेन्वयभेदतः
ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜੋ ਰੂਪ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੀ ਤੇਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੰਬੰਧ ਤੇ ਵੰਸ਼-ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਰਮਦਾ ਹੈਂ।
Verse 45
गुणानान्ते न संख्यास्ति यथा भूरजसामिह । आकाशे तारकाणां हि कणानां वृष्ट्यपामपि
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ—ਸਭ ਅਗਣਿਤ ਹਨ।
Verse 46
न ते गुणास्तु संख्यातुं वेदा वै सम्भवन्ति हि । मन्दबुद्धिरहं नाथ वर्णयामि कथम्पुनः
ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣ ਗਿਣਣ ਲਈ ਵੇਦ ਵੀ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਅਲਪ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?
Verse 47
सोसि योसि नमस्तेऽस्तु कृपां कर्तुमिहार्हसि । दासोहं ते महेशान स्वामी त्वं मे महेश्वर
ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਹੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇੱਥੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ; ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ।
Verse 48
नन्दीश्वर उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य पुनः प्रोवाच शंकर । सुप्रसन्नतरो भूत्वा विहसन्प्रभुरर्जुनम्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ। ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 49
शंकर उवाच । वचसा किम्बहूक्तेन शृणुष्व वचनम्मम । शीघ्रं वृणु वरम्पुत्र सर्वन्तच्च ददामि ते
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਛੇਤੀ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੰਗੇਂਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।
Verse 50
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तश्चार्जुनस्तेन प्रणिपत्य सदाशिवम् । साञ्जलिर्नतकः प्रेम्णा प्रोवाच गद्गदाक्षरम्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਭਾਵ-ਵਿਹਵਲ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ।
Verse 51
अर्जुन उवाच । किं ब्रूयां त्वं च सर्वेषामन्तर्यामितया स्थितः । तथापि वर्णितं मेऽद्य श्रूयतां च त्वया विभो
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ ਉਤਨਾ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
Verse 52
शत्रूणां संकटं यच्च तद्गतन्दर्शनात्तव । ऐहिकीं च परां सिद्धिम्प्राप्नुयां वै तथा कुरु
ਤੁਹਾਡੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਜੋ ਸੰਕਟ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਲੋਕਿਕ ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰੋ।
Verse 53
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तं नमस्कृत्य शंकरम्भक्तवत्सलम् । नतस्कन्धोऽर्जुनस्तत्र बद्धाञ्जलिरुपस्थितः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 54
शिवोपि च तथाभूतञ्ज्ञात्वा पाण्डवमर्जुनम् । निजभक्तवरं स्वामी महातुष्टो बभूव ह
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰਵੋਤਮ ਭਗਤ ਮੰਨਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਆਮੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 55
अस्त्रम्पाशुपतं स्वीयन्दुर्जयं सर्वदाखिलैः । ददौ तस्मै महेशानो वचनश्चेदमब्रवीत्
ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ—ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਲਈ ਅਜੇਯ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
Verse 56
शिव उवाच । स्वं महास्त्रम्मया दत्तन्दुर्जयस्त्वम्भविष्यति । अनेन सर्वशत्रूणां जयकृत्यमवाप्नुहि
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਹਾਸਤਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਅਜੇਯ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ।
Verse 57
कृष्णं च कथयिष्यामि साहाय्यन्ते करिष्यति । स वै ममात्मभूतश्च मद्भक्तः कार्य्यकारकः
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਮਾਨ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 58
मत्प्रभावान्भारत त्वं राज्यन्निकण्टकं कुरु । धर्म्यान्नानाविधान्भ्रात्रा कारय त्वं च सर्वदा
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਵਿਘਨ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ—ਕਰ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮੀ ਕਾਰਜ ਸਦਾ ਕਰਵਾਂਦਾ ਰਹੁ।
Verse 59
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा निजहस्तं च धृत्वा शिरसि तस्य सः । पूजितो ह्यर्जुनेनाशु शंकरोन्तरधीयत
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 60
अथार्जुनः प्रसन्नात्मा प्राप्यास्त्रं च वरं प्रभोः । जगाम स्वाश्रमे मुख्यं स्मरन्भक्त्या गुरुं शिवम्
ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 61
सर्व्वे ते भ्रातरः प्रीतास्तन्वः प्राणमिवागतम् । मिलित्वा तं सुखं प्रापुर्द्रौपदी चाति सुव्रता
ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋਈ।
Verse 62
शिवं परं च सन्तुष्टम्पाण्डवाः सर्व एव हि । नातृप्यन्सर्ववृत्तान्तं श्रुत्वा हर्षमुपागताः
ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਏ, ਸਗੋਂ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
Verse 63
आश्रमे पुष्पवृष्टिश्च चन्दनेन समन्विता । पपात सुकरार्थं च तेषाञ्चैव महात्मनाम्
ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ; ਇਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਮੰਗਲ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
Verse 64
धन्यं च शंकरं चैव नमस्कृत्य शिवम्मुदा । अवधिं चागतं ज्ञात्वा जयश्चैव भविष्यति
ਧੰਨ ਸ਼ੰਕਰ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ—ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਨਿਯਤ ਹੱਦ (ਪਰੀਖਿਆ ਦਾ ਅੰਤ) ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 65
एतस्मिन्नन्तरे कृष्णश्श्रुत्वार्जुनमथागतम् । मेलनाय समायातश्श्रुत्वा सुखमुपागतः
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉਹ ਉੱਥੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
Verse 66
अतश्चैव मयाख्यातः शंकरः सर्वदुःखहा । स सेव्यते मया नित्यं भवद्भिरपि सेव्यताम्
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਣਹਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।
Verse 67
इत्युक्तस्ते किराताह्वोवतारश्शंकस्य वै । तं श्रुत्वा श्रावयन्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ‘ਕਿਰਾਤ’ ਨਾਮਕ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It presents the Śiva–Arjuna confrontation as a structured divine ordeal: Arjuna’s prowess is met by gaṇas and then by Śiva directly, culminating in the stripping of weapons/armor and a cosmic-scale duel, arguing that devotion and humility before Śiva’s will outrank heroic self-reliance.
Weapons and armor represent contingent supports (upādhis) and ego-backed agency; their removal dramatizes spiritual nakedness before the Absolute. The gaṇas signify the Lord’s operative powers guarding sacred order, while the earth shaking and aerial combat encode the cosmic scope of Śiva’s sovereignty beyond terrestrial limits.
Śiva is highlighted as both the formidable Rudra-like warrior and the compassionate lord acting 'manasā dayāṃ kṛtvā'—a synthesis of terrifying power and inward grace (anugraha), revealing the divine capacity to test, restrain, and uplift the devotee simultaneously.