Arjuna–Gaṇa Saṃvāda: Bāṇādhikāra, Tāpasa-veṣa, and the Ethics of Tapas (अर्जुन-गणसंवादः)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शृणु लीलाम्परात्मनः । भक्तवात्सल्यसंयुक्तां तद्दृढत्वविदर्भिताम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਸੁਣੋ; ਜੋ ਭਕਤ-ਵਾਤਸਲ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 2

शिवोप्यथ स्वभृत्यं वै प्रेषयामास स द्रुतम् । बाणार्थे च तदा तत्रार्जुनोपि समगात्ततः

ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸੇਵਕ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੀਰਾਂ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 3

एकस्मिन् समये प्राप्तौ बाणार्थं तद्गणार्जुनौ । अर्जुनस्तं पराभर्त्स्य स्वबाणं चाग्रहीत्तदा

ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਤੀਰਾਂ ਲਈ ਉਹ ਗਣ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੋਵੇਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਫੜ ਲਏ।

Verse 4

गण प्रोवाच तं तत्र किमर्थं गृह्यते शरः । बाणश्चैवास्मदीयो वै मुच्यतां ऋषिसत्तम

ਗਣਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਇਹ ਤੀਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਦੇ ਬਾਣਵੀਰ ਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ।”

Verse 5

इत्युक्तस्तेन भिल्लस्य गणेन मुनिसत्तमः । सोर्जुनः शंकरं स्मृत्वा वचनं च तमब्रवीत्

ਉਸ ਭਿੱਲਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 6

अर्जुन उवाच । अज्ञात्वा किंच वदसि मूर्खोसि त्वं वनेचर । बाणश्च मोचितो मेऽद्य त्वदीयश्च कथं पुनः

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਮੂਰਖ! ਸੱਚ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ? ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੀ ਤੀਰ ਛੁੱਟਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਤੇਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 7

रेखारूपं च पिच्छानि मन्नामांकित एव च । त्वदीयश्च कथं जातः स्वभावो दुस्त्यजस्तव

ਇਹ ਰੇਖਾ-ਰੂਪ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪਿੱਛ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸੁਭਾਉ ਕਿਵੇਂ ‘ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ’ ਬਣ ਗਿਆ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ?

Verse 8

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवन्तद्वचः श्रुत्वा विहस्य स गणेश्वरः । अर्जुनं ऋषिरूपं तं भिल्लो वाक्यमुपाददे

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਭਿੱਲ (ਸ਼ਿਕਾਰੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 9

तापस श्रूयतां रे त्वं न तपः क्रियते त्वया । वेषतश्च तपस्वी त्वं न यथार्थं छलायते

ਹੇ ਤਾਪਸ, ਸੁਣ! ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੇਵਲ ਵੇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਤਪਸਵੀ ਹੈਂ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਛਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈਂ, ਸੱਚੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 10

तपस्वी च कथं मिथ्या भाषते कुरुते नरः । नैकाकिनं च मां त्वं च जानीहि वाहिनीपतिम्

ਤਪਸਵੀ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਝੂਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਾਣ ਲੈ—ਨਾ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਤੂੰ; ਮੈਨੂੰ ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ‘ਵਾਹਿਨੀਪਤੀ’ ਸਮਝ।

Verse 11

बहुभिर्वनभिल्लैश्च युक्तः स्वामी स आसत । समर्थस्सर्वथा कर्तुं विग्रहानुग्रहौ पुनः

ਉਹ ਸਵਾਮੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵੱਸਿਆ। ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਸੀ—ਮੁੜ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ, ਅਰਥਾਤ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ—ਦੋਵੇਂ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 12

वर्तते तस्य वाणीयं यो नीतश्च त्वयाधुना । अयं बाणश्च ते पार्श्वे न स्थास्यति कदाचन

ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਇਹ ਬਾਣ ਹੁਣ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 13

तपःफलं कथं त्वं च हातुमिच्छसि तापस । चौर्य्याच्छलार्द्यमानाच्च विस्मयात्सत्य भञ्जनात्

ਹੇ ਤਾਪਸ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦਾ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਉਹ ਤਾਂ ਚੋਰੀ ਤੇ ਛਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਦਾ ਭੰਗ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

तपसा क्षीयते सत्यमेतदेव मया श्रुतम् । तस्माच्च तपसस्तेद्य भविष्यति फलं कुतः

“ਤਪ ਨਾਲ ਖ਼ਸਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ! ਐਸੇ ਤਪ ਤੋਂ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲੇਗਾ?”

Verse 15

तस्माच्च मुच्यते बाणात्कृतघ्नस्त्वं भविष्यसि । ममैव स्वामिनो बाणस्तवार्थे मोचितो ध्रुवम्

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੀਰ ਤੋਂ ਤਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਕਹਲਾਵੇਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਹੀ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 16

शत्रुश्च मारितस्तेन पुनर्बाणश्च रक्षितः । अत्यन्तं च कृतघ्नोसि तपोशुभकरस्तथा

ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਭੀ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੈਂ, ਜਦ ਕਿ ਤੇਰਾ ਤਪ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

सत्यं न भाषसे त्वं च किमतः सिद्धिमिच्छसि । प्रयोजनं चेद्बाणेन स्वामी च याच्यतां मम

ਤੂੰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ; ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਵਾਮੀ (ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲੋਂ ਉਹੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰ।

Verse 18

ईदृशांश्च बहून्बाणांस्तदा दातुं क्षमः स्वयम् । राजा च वर्तते मेऽद्य किं त्वेवं याच्यते त्वया

ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਣ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ—ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ?

Verse 19

उपकारं परित्यज्य ह्यपकारं समीहसे । नैतद्युक्तं त्वयाद्यैव क्रियते त्यज चापलम्

ਉਪਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਅਪਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ—ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਚੰਚਲ ਤੇ ਬੇਸਬਰ ਵਰਤਾਰਾ ਛੱਡ ਦੇ।

Verse 20

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवं वचनन्तस्य श्रुत्वा पार्थोर्जुनस्तदा । क्रोधं कृत्वा शिवं स्मृत्वा मितं वाक्यमथाब्रवीत्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਥ ਅਰਜੁਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਯਮਿਤ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।

Verse 21

अर्जुन उवाच । शृणु भिल्ल प्रवक्ष्यामि न सत्यं तव भाषणम् । यथा जातिस्तथा त्वां च जानामि हि वनेचर

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਭਿੱਲ! ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤੇਰੀ ਜਾਤ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 22

अहं राजा भवांश्चौरः कथं युद्धप्रयुक्तता । युद्धं मे सबलैः कार्यं नाधमैर्हि कदाचन

ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਚੋਰ; ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਲੜਨਾ ਹੀ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਬਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਅਧਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 23

तस्मात्ते च तथा स्वामी भविष्यति भवादृशः । दातारश्च वयं प्रोक्ताश्चौरा यूयं वनेचराः

ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਦਾਤਾ ਕਹੇ ਗਏ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਲੋਕ ਚੋਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋ।

Verse 24

कथं याच्यो मया भिल्लराज एवं च साम्प्रतम् । त्वमेव याचसे नैव बाणं मां किं वनेचरः

ਹੇ ਭਿੱਲ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗਾਂ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਬਾਣ ਕਿਉਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ?

Verse 25

ददामि ते तथा बाणान्सन्ति मे बहवो ध्रुवम् । राजा च ग्रहणं चैव न दास्यति तथा भवेत्

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਬਾਣ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ—ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 26

किम्पुनश्च तथा बाणान्प्रयच्छामि वनेचर । यदि मे या चिकीर्षा स्यात्कथं नागम्यतेऽधुना

ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ, ਮੈਂ ਅਜੇਹੇ ਬਾਣ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੇਵਾਂ? ਜੇ ਮੇਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੋਈ ਕੰਮ ਸਾਧਣਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੁਣੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ?

Verse 27

यथागच्छतु ते भर्ता किमर्थं भाषतेऽधुना । आगत्य च मया सार्द्धं जित्वा युद्धे च माम्पुनः

ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਤਿਵੇਂ ਆਵੇ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਐਸਾ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ? ਉਹ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇ।

Verse 28

नीत्वा बाणमिमं भिल्ल स्वामी ते वाहिनीपतिः । निजालयं सुखं यातु विलंबः क्रियते कथम्

ਹੇ ਭਿੱਲ, ਇਹ ਤੀਰ ਲੈ ਜਾ। ਤੇਰਾ ਸੁਆਮੀ, ਵਾਹਿਨੀਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਵੇ—ਦੇਰੀ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । महेश्वरकृपाप्राप्तसद्बलस्यार्जुनस्य हि । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भिल्लो वाक्यमथाब्रवीत्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੱਚੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਿੱਲ ਨੇ ਤਦ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

भिल्ल उवाच । अज्ञोसि त्वं ऋषिर्नासि मरणं त्वीहसे कथम् । देहि बाणं सुखन्तिष्ठ त्वन्यथा क्लेशभाग्भवेः

ਭਿੱਲ ਬੋਲਿਆ—ਤੂੰ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ? ਤੀਰ ਦੇ ਦੇ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 31

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तेन भिल्लेन शिवसच्छक्तिशोभिना । गणेन पाण्डवस्तं च प्राह स्मृत्वा च शङ्करम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਭਿੱਲ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

अर्जुन उवाच । मद्वाक्यन्तत्त्वतो भिल्ल शृणु त्वं च वनेचर । आगमिष्यति ते स्वामी दर्शयिष्ये फलन्तदा

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਿੱਲ, ਵਨਚਰ! ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਤੇਰਾ ਸਵਾਮੀ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗਾ; ਤਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ।

Verse 33

न शोभते त्वया युद्धं करिष्ये स्वामिना तव । उपहासकरं ज्ञेयं युद्धं सिंहसृगालयोः

ਇਹ ਯੁੱਧ ਤੈਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।

Verse 34

श्रुतं च मद्वचस्तेऽद्य द्रक्ष्यसि त्वं महाबलम् । गच्छ स्वस्वामिनं भिल्ल यथेच्छसि तथा कुरु

ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਲਏ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਹਾਂ ਬਲ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਂਗਾ। ਹੇ ਭਿੱਲਾ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕਰ।

Verse 35

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तु गतस्तत्र भिल्लः पार्थेन वै मुने । शिवावतारो यत्रास्ते किरातो वाहिनीपतिः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਭਿੱਲ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਕਿਰਾਤ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਅਵਤਾਰ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 36

अथार्जुनस्य वचनं भिल्लनाथाय विस्तरात् । सर्वं निवेदयामास तस्यै भिल्लपरात्मने

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭਿੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਏ; ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਭਿੱਲ-ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਤੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ।

Verse 37

स किरातेश्वरः श्रुत्वा तद्वचो हर्षमागतः । आजगाम स्वसैन्येन शंकरो भिल्लरूपधृक्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਰਾਤੇਸ਼ਵਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਭਿੱਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਗਣ-ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 38

अर्जुनश्च तदा सेनां किरातस्य च पाण्डवः । दृष्ट्वा गृहीत्वा सशरन्धनुः सन्मुख आययौ

ਤਦ ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਰਾਤ ਦੀ ਫੌਜ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧ ਗਿਆ।

Verse 39

अथो किरातश्च पुनः प्रेषयामास तं चरम् । तन्मुखेन जगौ वाक्यम्भारताय महात्मने

ਤਦੋਂ ਕਿਰਾਤ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਜਾਸੂਸ-ਦੂਤ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਤਮਾ ਭਾਰਤ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਕਹਲਵਾਇਆ।

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायाम किरातावतारवर्णने भिल्लार्जुनसंवादोनाम चत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਿਰਾਤ ਅਵਤਾਰ-ਵਰਨਨ ਅੰਦਰ ‘ਭਿੱਲ-ਅਰਜੁਨ ਸੰਵਾਦ’ ਨਾਮਕ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 41

भ्रातरस्तव दुःखार्त्ताः कलत्रं च ततः परम् । पृथिवी हस्ततस्तेद्य यास्यतीति मतिर्मम

ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਖਿਸਕ ਜਾਵੇਗੀ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।

Verse 42

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तं परमेशेन पार्थदार्ढ्यपरीक्षया । सर्वथार्जुनरक्षार्थं धृतरूपेण शंभुना

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਾਰਥ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਯੋਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ।

Verse 43

इत्युक्तस्तु तदागत्य सगणश्शंकरश्च तत् । विस्तराद्वृत्तमखिलमर्जुनाय न्यवेदयत्

ਇਉਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਕਰ ਓਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 44

तच्छ्रुत्वा तु पुनः प्राह प्रार्थस्तं दूतमागतम् । वाहिनीपतये वाच्यम्विपरीतम्भविष्यति

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਦੂਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ—“ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ, ਨਤੀਜਾ ਉਮੀਦ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 45

यद्यहं चैव ते बाणं यच्छामि च मदीयकम् । कुलस्य दूषणं चाहं भविष्यामि न संशयः

“ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਬਾਣ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਉੱਤੇ ਦਾਗ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।”

Verse 46

भ्रातरश्चैव दुखार्ताः भवन्तु च तथा ध्रुवम् । विद्याश्च निष्फलाः स्युस्तास्तस्मादागच्छ वै ध्रुवम्

ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹੇ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਆ।

Verse 47

सिंहश्चैव शृगालाद्वा भीतो नैव मया श्रुतः । तथा वनेचराद्राजा न बिभेति कदाचन

ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਗਿੱਦੜ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।

Verse 48

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तं पुनर्गत्वा स्वामिनं पाण्डवेन सः । सर्वं निवेदयामास तदुक्तं हि विशेषतः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਅਰਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

अथ सोपि किराताह्वो महादेवस्ससैन्यकः । तच्छ्रुत्वा सैन्यसंयुक्तो ह्यर्जुनं चागमत्तदा

ਤਦੋਂ ਕਿਰਾਤ (ਸ਼ਿਕਾਰੀ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਫੌਜ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।