Kirātāvatāra, Durvāsā-upākhyāna, and the Logic of Divine Rescue (Kirātākhyam-avatāra; Pāṇḍava-prasaṅga)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु प्राज्ञ किराताख्यमवतारम्पिनाकिनः । मूकं च हतवान्प्रीतो योऽर्जुनाय वरन्ददौ

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ‘ਕਿਰਾਤ’ ਨਾਮਕ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣ; ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੂਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

सुयोधनजितास्ते वै पाण्डवाः प्रवराश्च ते । द्रौपद्या च तया साध्व्या द्वैताख्यं वनमाययुः

ਸੁਯੋਧਨ ਤੋਂ ਹਾਰੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਪਾਂਡਵ ਸਾਧਵੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਸਮੇਤ ਦ੍ਵੈਤ ਨਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 3

तत्रैव सूर्य्यदत्तां वै स्थालीं चाश्रित्य ते तदा । कालं च वाहयामासुस्सुखेन किल पाण्डवाः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਥਾਲੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਸਮਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ।

Verse 4

छलार्थं प्रेरितस्तेन दुर्वासा मुनिपुङ्गवः । सुयोधनेन विप्रेन्द्र पाण्डवान्तिकमादरात्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਛਲ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਯੋਧਨ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ।

Verse 5

छात्रैः स्वैर्वायुतैस्सार्द्धं ययाचे तत्र तान्मुदा । भोज्यं चित्तेप्सितं वै स तेभ्यश्चैव समागतः

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਮਨਚਾਹਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲ ਗਿਆ।

Verse 6

स्वीकृत्य पाण्डवैस्तैस्तैः स्नानार्थं प्रेषितास्तदा । दुर्वासःप्रमुखाश्चैव मुनयश्च तपस्विनः

ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਦਿ ਤਪਸਵੀ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

अथ ते पाण्डवाः सर्वे अन्नाभावान्मुनीश्वर । दुःखिताश्च तदा प्राणांस्त्यक्तुं चित्ते समादधुः

ਤਦ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਅੰਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 8

द्रौपद्या च स्मृतः कृष्ण आगतस्तत्क्षणादपि । शाकं च भक्षयित्वा तु तेषां तृप्तिं समादधत्

ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਦਾ ਸਾਗ ਖਾ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਗਏ।

Verse 9

दुर्वासाश्च तदा शिष्यांस्तृप्ताञ्ज्ञात्वा ययौ पुनः । पाण्डवाः कृच्छ्रनिर्मुक्ताः कृष्णस्य कृपया तदा

ਤਦ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵ ਭਾਰੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਗਏ।

Verse 10

अथ ते पाण्डवाः कृष्णं पप्रच्छुः किम्भविष्यति । बलवाञ्छत्रुरुत्पन्नः किं कार्य्यन्तद्वद प्रभो

ਤਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—“ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਕ ਬਲਵਾਨ ਵੈਰੀ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ।”

Verse 11

नन्दीश्वर उवाच । इति पृष्ठस्तदा तैस्तु श्रीकृष्णः पाण्डवैर्मुने । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजौ पाण्डवानिदमब्रवीत्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 12

श्रीकृष्ण उवाच । श्रूयतां पाण्डवाः श्रेष्ठाः श्रुत्वा कर्तव्यमेव हि । मद्वृत्तान्तं विशेषेण शिवसेवासमन्वितम्

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਂਡਵੋ, ਸੁਣੋ; ਸੁਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 13

द्वारकां च मया गत्वा शत्रूणां विजिगीषया । विचार्य्य चोपदेशांश्च उपमन्योर्महात्मनः

ਮੈਂ ਦੁਆਰਕਾ ਗਿਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 14

मया ह्याराधितः शम्भुः प्रसन्नः परमेश्वरः । बटुके पर्वतश्रेष्ठे सप्तमासं सुसेवितः

ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਟੁਕ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

Verse 15

इष्टान्कामानदान्मह्यं विश्वेशश्च स्वयं स्थितः । तत्प्रभावान्मया सर्वसामर्थ्यं लब्धमुत्तमम्

ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਆਪ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਉੱਤਮ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 16

इदानीं सेव्यते देवो भुक्तिमुक्ति फलप्रदः । यूयं सेवत तं शम्भुमपि सर्वसुखावहम्

ਹੁਣ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਜੋ ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਰਬ-ਸੁਖਦਾਇਕ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੋ।

Verse 17

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वान्तर्दधे कृष्ण आश्वास्याथ च पाण्डवान् । द्वारकामगमच्छीघ्रं स्मरच्छिवपदाम्बुजम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 18

पाण्डवा अथ भिल्लं च प्रेषयामासुरोजसा । गुणानां च परीक्षार्थं तस्य दुर्योधनस्य च

ਤਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਭਿੱਲ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਨਸੂਬੇ ਦੀ ਪਰਖ ਹੋ ਸਕੇ।

Verse 19

सोपि सर्वं च तत्रत्यन्दुर्योधनगुणोदयम् । समीचीनं च तज्ज्ञात्वापुनः प्राप प्रभून्प्रति

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਜਾਣ ਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।

Verse 20

तदुक्तन्ते निशम्यैवं दुखम्प्रापुर्मुनीश्वर । परस्परं समूचुस्ते पाण्डवा अतिदुःखिताः

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਹ ਵਰਤਾਂਤ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ; ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 21

किङ्कर्तव्यं क्व गन्तव्यमस्माभिरधुना युधि । समर्था अपि वै सर्वे सत्यपाशेन यन्त्रिताः

ਹੁਣ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਅਸੀਂ ਸਭ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਰੋਕੇ ਗਏ ਹਾਂ।

Verse 22

नन्दीश्वर उवाच । एतस्मिन्समये व्यासो भस्मभूषितमस्तकः । रुद्राक्षाभरणश्चायाज्जटाजूटविभूषितः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਆਸ ਆਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੱਥਾ ਭਸਮ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਟਾਜੂਟ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਸਨ।

Verse 23

पञ्चाक्षरं जपन्मंत्रं शिवप्रेमसमाकुलः । तेजसां च स्वयंराशिस्साक्षाद्धर्म इवापरः

ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪੰਜਾਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਆਪ-ਪ੍ਰਗਟ ਪੁੰਜ ਬਣ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਹੀ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 24

तन्दृष्ट्वा ते तदा प्रीता उत्थाय पुरतः स्थिताः । दत्त्वासनं तदा तस्मै कुशाजिनसुशोभितम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਤੇ ਹਰਣ-ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਆਸਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।

Verse 25

तत्रोपविष्टं तं व्यासं पूजयन्ति स्म हर्षिताः । स्तुतिं च विविधां कृत्वा धन्याः स्म इति वादिनः

ਉੱਥੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।”

Verse 26

तपश्चैव सुसन्तप्तं दानानि विविधानि च । तत्सर्वं सफलं जातं तृप्तास्ते दर्शनात्प्रभो

ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ—ਉਹ ਸਭ ਅੱਜ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਗਏ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।

Verse 27

दुःखं च दूरतो जातन्दर्शनात्ते पितामह । दुष्टैश्चैव महादुःखं दत्तं नः क्रूरकर्मभिः

ਪਿਤਾਮਹ! ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਦੁਰਜਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 28

श्रीमतान्दर्शने जाते दुःखं चैव गमिष्यति । कदाचिन्न गतं तत्र निश्चयोयं विचारितः

ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ—ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।

Verse 29

महतामाश्रमे प्राप्ते समर्थे सर्वकर्मणि । यदि दुःखं न गच्छेतु दैवमेवात्र कारणम्

ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਆਤਮਿਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਹੈ—ਜੇ ਫਿਰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਦੈਵ ਹੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪਰਿਪਾਕ।

Verse 30

निश्चयेनैव गच्छेतु दारिद्यं दुःखकारणम् । महतां च स्वभावोयं कल्पवृक्षसमो मतः

ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਗਰੀਬੀ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।

Verse 31

तद्गुणानेव गणयेन्महतो वस्तुमात्रतः । आश्रयस्य वशादेव पुंसो वै जायते प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਿੰਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਗਿਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੀਵ ਦਾ ‘ਹੋਣਾ’ ਤੇ ‘ਬਣਨਾ’ ਕੇਵਲ ਆਸਰਾ—ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

लघुत्वं च महत्त्वं च नात्र कार्य्या विचारणा । उत्तमानां स्वभावोयं यद्दीनप्रतिपालनम्

ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ-ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 33

रंकस्य लक्षणं लोके ह्यतिश्रेयस्करं मतम् । पुरोऽस्य परयत्नो वै सुजनानां च सेवनम्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਨਿਮਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨਿਸ਼ਠਾਪੂਰਕ ਯਤਨ ਅਤੇ ਸੁਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਗਤ।

Verse 34

अतः परं च भाग्यं वै दोषश्चैव न दीयताम् । एतस्मात्कारणात्स्वामिंस्त्वयि दृष्टो शुभन्तदा

ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤੋਂ ਨਾ ‘ਭਾਗ’ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਨਾ ‘ਦੋਸ਼’ ਦਾ। ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਤਦ ਮੰਗਲਤਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਦਿਖੀ।

Verse 35

त्वदागमनमात्रेण सन्तुष्टानि मनांसि नः । दिशोपदेशं येनाशु दुःखं नष्टम्भवेच्च नः

ਤੇਰੇ ਕੇਵਲ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 36

नन्दीश्वर उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा पाण्डवानां महामुनिः । प्रसन्नमानसो भूत्वा व्यासश्चैवाब्रवीदिदम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 37

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किरातावतारवर्णनप्रसंगेऽर्जुनाय व्यासोपदेशवर्णनं नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਰਾਤ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, “ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਵਿਆਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਸੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 38

सुजनानां स्वभावोयं प्राणान्तेऽपि सुशोभनः । धर्मं त्यजन्ति नैवात्र सत्यं सफलभाजनम्

ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੁਭਾਉ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 39

अस्माकं चैव यूयं च ते चापि समताङ्गताः । तथापि पक्षपातो वै धर्मिष्ठानां मतो बुधैः

ਅਸੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ—ਸਭ ਇੱਕੋ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ।

Verse 40

धृतराष्ट्रेन दुष्टेन प्रथमं च ह्यचक्षुषा । धर्मस्त्यक्तः स्वयं लोभाद्युष्माकं राज्यमाहृतम्

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ—ਅੰਨ੍ਹੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ—ਨੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਆਪ ਧਰਮ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਿਆ।

Verse 41

तस्य यूयं च ते चापि पुत्रा एव न संशयः । पितर्य्युपरते बाला अनुकंप्या महात्मनः

ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਬੱਚੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਦਇਆ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 42

पश्चात्पुत्रश्च तेनैव वारितो न कदाचन । अनर्थो नैव जायेत यच्चैवं च कृतन्तदा

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਦੇ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਫਿਰ ਕਦੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੱਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਅਨਰਥ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇਗਾ।

Verse 43

अतः परं च यज्जातं तज्जातं नान्यथाभवेत् । अयन्दुष्टो भवन्तश्च धर्मिष्ठाः सत्यवादिनः

ਹੁਣ ਤੋਂ ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਜੰਮੇਗਾ, ਉਹ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ; ਨਿਯਤ ਸੁਭਾਉ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹਟਾਉ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣੋਗੇ; ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਰਹੋਗੇ।

Verse 44

तस्मादन्ते च तस्यैवाशुभं हि भविता धुवम् । यच्चैव वापितं बीजं तत्प्ररोहो भवेदिह

ਇਸ ਲਈ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 45

तस्माद्दुःखं न कर्तव्यं भवद्भिः सर्वथा ध्रुवम् । भविष्यति शुभं वो हि नात्र कार्य्या विचारणा

ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ—ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 46

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा पाण्डवाः सर्वे तेन व्यासेन प्रीणिताः । युधिष्ठिरमुखास्ते च पुनरेवाब्रुवन्वचः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਵਿਆਸ ਮੁਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।

Verse 47

पाण्डवा ऊचुः । सत्यमुक्तन्त्वया नाथ दुष्टैर्दुःखं निरंतरम् । दुष्टात्मभिर्वने चापि दीयते हि मुहुर्मुहुः

ਪਾਂਡਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਨਾਥ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਿਆ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

तन्नाशयाशुभम्मेद्य किंचिद्देयं शुभं विभो । कृष्णेन कथितं पूर्वमाराध्यश्शङ्करस्सदा

ਉਸ ਅਸ਼ੁਭ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ—ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਦਾ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 49

प्रमादश्च कृतोऽस्माभिस्तद्वचश्शिथिलीकृतम् । स देवमार्गस्तु पुनरिदानीमुपदिश्यताम्

ਅਸੀਂ ਬੇਧਿਆਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵ-ਮਾਰਗ ਹੁਣ ਮੁੜ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰੋ।

Verse 50

नन्दीश्वर उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा व्यासो हर्षसमन्वितः । उवाच पाण्डवान्प्रीत्या स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 51

व्यास उवाच । श्रूयतां वचनं मेद्य पांडवा धर्मबुद्धयः । सत्यमुक्तं तु कृष्णेन मया संसेव्यते शिवः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਪਾਂਡਵੋ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 52

भवद्भिः सेव्यतां प्रीत्या सुखं स्यादतुलं सदा । सर्वदुःखं भवत्येव शिवाऽसेवात एव हि

ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਤਾਂ ਸਦਾ ਅਤੁੱਲ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਸ਼ਿਵ-ਸੇਵਾ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 53

नंदीश्वर उवाच । अथ पंचसु तेष्वेव विचार्य्य शिवपूजने । अर्जुनं योग्यमुच्चार्य व्यासो मुनिवरस्तथा

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀਵਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 54

तपःस्थानं विचार्य्यैवं ततस्स मुनिसत्तमः । पाण्डवान्धर्मसन्निष्ठान्पुनरेवाब्रवीदिदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 55

व्यास उवाच । श्रूयताम्पाण्डवास्सर्वे कथयामि हितं सदा । शिवं सर्वं परं दृष्ट्वा परं ब्रह्म सताङ्गतिम्

ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪਾਂਡਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੰਨ ਕੇ ਜਾਣੋ—ਉਹੀ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਤਜਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਗਤੀ।

Verse 56

ब्रह्मादित्रिपरार्द्धान्तं यत्किंचिद्दृश्यते जगत् । तत्सर्वं शिवरूपं च पूज्यन्ध्येयं च तत्पुनः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਰਾਰਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਣਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 57

सर्वेषां चैव सेष्योसौ शङ्करस्सर्वदुःखहा । शिवः स्वल्पेन कालेन संप्रसीदति भक्तितः

ਸ਼ੰਕਰ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਹਰਨਹਾਰ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 58

सुप्रसन्नो महेशो हि भक्तेभ्यः सकलप्रदः । भुक्तिं मुक्तिमिहामुत्र यच्छतीति सुनिश्चितम्

ਜਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

तस्मात्सेव्यस्सदा शभ्भुर्भुक्तिमुक्तिफलेप्सुभिः । पुरुषश्शङ्करः साक्षाद्दुष्टहन्ता सतांगतिः

ਇਸ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਸਾਖ਼ਾਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ—ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸਤਜਨਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸ਼ਰਨ ਤੇ ਗਤੀ।

Verse 60

परन्तु प्रथमं शक्रविद्यां दृढमना जपेत् । क्षत्रियस्य पराख्यस्य चेदमेव समाहितम्

ਪਰੰਤੂ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਕ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖ਼ਤਰੀ (ਰਾਜ-ਯੋਧੇ) ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਹੀ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 61

अतोर्जुनश्च प्रथमं शक्रविद्यां जपेद्दृढः । करिष्यति परीक्षाम्प्राक् संतुष्टस्तद्भविष्यति

ਇਸ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸ਼ਕ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਪਰਖ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 62

सुप्रसन्नश्च विघ्नानि संहरिष्यति सर्वदा । पुनश्चैवं शिवस्यैव वरं मन्त्रं प्रदास्यति

ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਫਿਰ ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁੜ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ।

Verse 63

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वार्जुनमाहूयोपेन्द्रविद्यामुपादिशत् । स्नात्वा च प्राङ्मुखो भूत्वा जग्राहार्जुन उग्रधीः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਪੇਂਦ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਤਿੱਖੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ ਅਰਜੁਨ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 64

पार्थिवस्य विधानं च तस्मै मुनिवरो ददौ । प्रत्युवाच च तं व्यासो धनंजयमुदारधीः

ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰਥਿਵ-ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਿਖਾਈ। ਫਿਰ ਉਦਾਰ-ਬੁੱਧੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 65

व्यास उवाच । इतो गच्छाधुना पार्थ इन्द्रकीले सुशोभने । जाह्नव्याश्च समीपे वै स्थित्वा सम्यक् तपः कुरु

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਇੰਦਰਕੀਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਜਾ। ਉੱਥੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਤਪ ਕਰ।

Verse 66

अदृश्या चैव विद्या स्यात्सदा ते हितकारिणी । इत्याशिषन्ददौ तस्मै ततः प्रोवाच तान्मुनिः

“ਤੈਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰੇ।” ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕਿਹਾ।

Verse 67

धर्म्ममास्थाय सर्वं वै तिष्ठन्तु नृपसत्तमाः । सिद्धिः स्यात्सर्वथा श्रेष्ठा नात्र कार्या विचारणा

ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ। ਤਦ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 68

नन्दीश्वर उवाच । इति दत्त्वाशिषन्तेभ्यः पाण्डवेभ्यो मुनीश्वरः । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं व्यासश्चान्तर्दधे क्षणात्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਰਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।