Adhyaya 34
Satarudra SamhitaAdhyaya 3439 Verses

Sunartaka-Naṭa Avatāra and Pārvatī’s Boon-Request (Śiva as the Testing Benefactor)

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ‘ਸੁਨਰਤਕ-ਨਟ’ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ (ਕਾਲਿਕਾ) ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦੇਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਧਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਉਸਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਯਥੋਚਿਤ ਆਗਿਆ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ, ਭਿਖਸ਼ੂ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਭ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਤਪ→ਦਰਸ਼ਨ→ਵਰ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰਤਾ ਤੇ ਭਕਤਵਤਸਲਤਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शिवस्य परमात्मनः । अवतारं शृणु विभोस्सुनर्तकनटाह्वयम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਰਬਜ੍ਞ ਸਨਤਕੁਮਾਰ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਸ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ‘ਸੁਨਰਤਕ’—ਦਿਵ੍ਯ ਨਰਤਕ—ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 2

यदा हि कालिका देवी पार्वती हिमवत्सुता । तेपे तपस्तुविमलं वनं गत्वा शिवाप्तये

ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਕਾਲਿਕਾ—ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜੰਗਲ ਗਈ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 3

तदा शिवः प्रसन्नो भूत्तस्यास्सुतपसो मुने । तद्वृत्तसुपरीक्षार्थं वरं दातुम्मुदा ययौ

ਤਦ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰਖ ਲਈ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 4

स्वरूपन्दर्शयामास तस्यै सुप्रीतमानसः । वरम्ब्रूहीति चोवाच तां शिवां शंकरो मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਵਰ ਮੰਗੋ, ਜੋ ਚਾਹੋ ਕਹੋ।”

Verse 5

तच्छ्रुत्वा शम्भुवचनं दृष्ट्वा तद्रूपमुत्तमम् । सुजहर्ष शिवातीव प्राह तं सुप्रणम्य सा

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ; ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 6

पार्वत्युवाच । यदि प्रसन्नो देवेश मह्यं देयो वरो यदि । पतिर्भव ममेशान कृपां कुरु ममोपरि

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣੋ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 7

पितुर्गृहे मया सम्यग्गम्यते त्वदनुज्ञया । गन्तव्यम्भवता नाथ मत्पितुः पार्श्वतः प्रभो

ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਹੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ।

Verse 8

याचस्व मान्ततो भिक्षुः ख्यापयंश्च यशः शुभम् । पितुर्मे सफलं सर्वं कुरु प्रीत्या गृहा श्रमम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਭਿਖੂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਯਾਚਨਾ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਭ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ। ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰ।

Verse 9

ततो यथोक्तविधिना कर्तुमर्हसि भो प्रभो । विवाहं त्वं महेशान देवानां कार्य्यसिद्धये

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਥੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਹ ਵਿਆਹ ਕਰੋ।

Verse 10

कामं मे पूरय विभो निर्विकारो भवान्सदा । भक्तवत्सलनामा हि तव भक्तास्म्यमहं सदा

ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੇਰੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ‘ਭਕਤਵਤਸਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਭਕਤ ਹਾਂ।

Verse 11

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स तया शंभुर्महेशो भक्तवत्सलः । तथास्त्विति वचः प्रोच्यान्तर्हितस्स्वगिरिं ययौ

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਭਕਤਵਤਸਲ ਮਹੇਸ਼ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜੀ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 12

पार्वत्यपि ततः प्रीत्या स्वसखीभ्यां वयोन्विता । जगाम स्वपितुर्गेहं रूपं कृत्वा तु सार्थकम्

ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਵੀ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ—ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੈਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 13

पार्वत्यागमनं श्रुत्वा मेनया स हिमाचलः । परिवारयुतो द्रष्टुं स्वसुतां तां ययौ मुदा

ਮੇਨਾ ਤੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਮਾਚਲ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਏ।

Verse 14

दृष्ट्वा तां सुप्रसन्नास्यामानयामासतुर्गृहम् । कारयामासतुः प्रीत्या महानन्दी महोत्सवम्

ਉਸਦਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਆਏ। ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦਾ ਮਹੋਤਸਵ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 15

धनन्ददौ द्विजादिभ्यो मेनागिरिवरस्तथा । मंगलं कारयामास सवेदध्वनिमादरात्

ਤਦ ਮੈਨਾਗਿਰਿਵਰ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਆਦਿ ਮਾਣਯੋਗ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਵੇਦ-ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।

Verse 16

ततः स्वकन्यया सार्द्धमुवास प्रांगणे मुदा । मेना च हिमवाञ्छैलः स्नातुं गंगां जगाम सः

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ। ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਤੇ ਸ਼ੈਲਰਾਜ ਹਿਮਵਾਨ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਲਈ ਗਏ।

Verse 17

एतस्मिन्नन्तरे शम्भुः सुलीलो भक्तवत्सलः । सुनर्तकनटो भूत्वा मेनकासन्निधिं ययौ

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ੰਭੂ—ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀਯ ਅਤੇ ਭਕਤਵਤਸਲ—ਸੁਨਰਤਕ-ਨਟ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਏ।

Verse 18

शृंगं वामे करे धृत्वा दक्षिणे डमरुन्तथा । पृष्ठे कन्थां रक्तवासा नृत्यगानविशारदः

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡਮਰੂ ਲੈ ਕੇ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕੰਥਾ ਓੜ੍ਹੀ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਨਾਚ ਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।

Verse 19

ततस्तु नटरूपोऽसौ मेनकाप्रांगणे मुदा । चक्रे स नृत्यं विविधं गानञ्चाति मनोहरम्

ਫਿਰ ਉਹ ਨਟਰਾਜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਇਆ।

Verse 20

शृंगञ्च डमरुन्तत्र वादयामास सुध्वनिम् । महोतिं विविधाम्प्रीत्या स चकार मनोहराम्

ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਡਮਰੂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਮੋਹਕ ਮਹੋਤਸਵ ਵੀ ਕੀਤੇ।

Verse 21

तन्द्रष्टुं नागरास्सर्वे पुरुषाश्च स्त्रियस्तथा । आजग्मुस्सहसा तत्र बाला वृद्धा अपि ध्रुवम्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ—ਝੱਟ ਪੱਟ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 22

श्रुत्वा संगीतं तन्दृष्ट्वा सुनृत्यं च मनोहरम् । सहसा मुर्मुहुः सर्वे मेनापि च तदा मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨਮੋਹਕ ਸੁੰਦਰ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭੇ ਅਚਾਨਕ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਨਾ ਵੀ।

Verse 23

ततो मेनाशु रत्नानि स्वर्णपात्रस्थितानि च । तस्मै दातुं ययौ प्रीत्या तदूतिप्री तमानसा

ਫਿਰ ਮੇਨਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਰਤਨ ਤੁਰੰਤ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 24

तानि न स्वीचकारासौ भिक्षां चेते शिवां च ताम् । पुनस्तु नृत्यं गानं च कौतुकात्कर्तुमुद्यतः

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਭੇਟਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ; ਸਗੋਂ ਉਸ ਸ਼ੁਭਮਈ ਸ਼ਿਵਾ-ਦੇਵੀ ਪਾਸੋਂ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗੀ। ਫਿਰ ਕੌਤਕ ਵੱਸ ਉਹ ਮੁੜ ਨਾਚ ਤੇ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਦਯਤ ਹੋਇਆ।

Verse 25

मेना तद्वचनं श्रुत्वा चुकोपाति सुविस्मिता । भिक्षुकम्भर्त्सयामास बहिष्कर्तुमियेष सा

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਅਤੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 26

एतस्मिन्नन्तरे तत्र गंगातो गिरिराड्ययौ । ददर्श पुरतो भिक्षुं प्रांगणस्थं नराकृतिम्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਗੰਗਾ ਵੱਲੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ।

Verse 27

श्रुत्वा मेनामुखाद्वृत्तन्तत्सर्वं सुचुकोप सः । आज्ञां चकारानुचरान्बहिः कर्तुं च भिक्षुकम्

ਮੇਨਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿਓ।

Verse 28

महाग्निमिव दुःस्पर्शं प्रज्वलन्तं सुतेजसम् । न शशाक बहिः कर्तुं कोऽपि तं मुनिसत्तम

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਅਸਪਰਸ਼, ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਰਥ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 29

ततः स भिक्षुकस्तात नानालीलाविशारदः । दर्शयामास शैलाय स्वप्रभावमनन्तकम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ੈਲਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਨੰਤ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖਾਇਆ।

Verse 30

शैलो ददर्श तन्तत्र विष्णुरूपधरन्द्रुतम् । ततो ब्रह्मस्वरूपं च सूर्य्यरूपं ततः क्षणात्

ਉੱਥੇ ਸ਼ੈਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੂਰਜ-ਰੂਪ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੰਤ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਰਸਾਈਆਂ।

Verse 31

ततो ददर्श तं तात रुद्ररूपं महाद्भुतम् । पार्वती सहितं रम्यं विहसन्तं सुतेजसम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾ-ਅਦਭੁਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਵੇਖਿਆ—ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਮਹਾ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 32

एवं सुबहुरूपाणि तस्य तत्र ददर्श सः । सुविस्मितो बभूवाशु परमानन्दसंप्लुतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਤਿ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 33

अथासौ भिक्षुवर्यो हि तस्मात्तस्याश्च सूतिकृत् । भिक्षां ययाचे दुर्गान्तान्नान्यज्जग्राह किञ्चन

ਫਿਰ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਭਿਖਸ਼ੂ—ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਸੂਤਿਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਉਸ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ। ਅਗਲੇ ਔਖੇ ਰਾਹ-ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਜਿੰਨੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਨੀ ਹੀ ਲਈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।

Verse 34

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां सुनर्तकनटाह्वशिवावतारवर्णनंनाम चतुस्त्रिंशोध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਸੁਨਰਤਕ-ਨਟ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਵ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 35

तदा बभूव सुज्ञानं मेनाशैलेशयोरपि । आवां शिवो वञ्चयित्वा गतवान्स्वालयं विभुः

ਤਦ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ—“ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਸਾਨੂੰ ਛਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 36

अस्मै देया स्वकन्येयं पार्वती सुतप स्विनी । एवं विचार्य च तयोः शिवेभक्तिरभूत्परा

‘ਸਾਡੀ ਇਹ ਧੀ—ਮਹਾਤਪਸਵਿਨੀ ਪਾਰਵਤੀ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।’ ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 37

अतो रुद्रो महोतीश्च कृत्वा भक्तमुदावहम् । विवाहं कृतवान्प्रीत्या पार्वत्या स विधानतः

ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਈਸ਼ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਭਕਤ ਦਾ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

Verse 38

इति प्रोक्तस्तु ते तात सुनर्तकनटाह्वयः । शिवावतारो हि मया शिवावाक्यप्रपूरकः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਨਰਤਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ‘ਨਟ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਭਾਵ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 39

इदमाख्यानमनघं परमं व्याहृतम्मया । य एतच्छृणुयात्प्रीत्या स सुखी गतिमाप्नुयात्

ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਮੈਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਮਈ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

The episode presents Pārvatī’s austerities culminating in Śiva’s pleased approach, framed explicitly as both boon-giving and conduct-testing (parīkṣārtha). The theological argument is that authentic tapas and devotion mature into divine encounter (darśana) and structured grace (vara), not as arbitrary favor but as recognition of spiritual qualification.

The forest-tapas setting signifies withdrawal from social identity into concentrated interiority; Śiva’s self-revelation (svarūpa-darśana) signifies truth disclosed to purified consciousness. The ‘bhikṣu’ motif (Śiva as mendicant suitor) encodes divine freedom from worldly status, while simultaneously sanctifying social rite (vivāha-vidhi) as a cosmic instrument rather than mere convention.

Śiva is highlighted in the form/avatāra named Sunartaka-Naṭa, suggesting a divine modality associated with performance/naṭa (a revelatory, pedagogic presence). Gaurī is highlighted as Pārvatī under the epithet Kālikā, depicted as the ascetic devotee whose unwavering tapas authorizes her request for Śiva as husband.