अवधूतेश्वरलीला (Avadhūteśvara-līlā) — Śiva Tests Indra’s Pride on the Way to Kailāsa

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु त्वं ब्रह्मपुत्राद्यावतारं परमेशितुः । अवधूतेश्वराह्वं वै शक्रगर्वापहारकम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਉਸ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ; ਉਹ ‘ਅਵਧੂਤੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

शक्रः पुरा हि सगुरुः सर्वदेवसमन्वितः । दर्शनं कर्तुमीशस्य कैलासमगमन्मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕੈਲਾਸ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 3

अथ गुर्विन्द्रयोर्ज्ञात्वागमनं शंकरस्तयोः । परीक्षितुं च तद्भावं स्वदर्शनरतात्मनोः

ਤਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਭਾਵ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ॥

Verse 4

अवधूतस्वरूपोऽभून्नानालीलाकरः प्रभुः । दिगंबरो महाभीमो ज्वलदग्निसमप्रभः

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਵਧੂਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਤਾਂ ਵੀ ਸਰਵਸਵਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਦਿਗੰਬਰ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ॥

Verse 5

सोऽवधूतस्वरूपो हि मार्गमारुद्ध्य सद्गतिः । लंबमानपटः शंभुरतिष्ठच्छोभिताकृतिः

ਅਵਧੂਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਸਦਗਤੀ ਹੈ। ਢਿੱਲੇ ਲਟਕਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਸੀ॥

Verse 6

अथ तौ गुरुशक्रौ च गच्छन्तौ शिव सन्निधिम् । अद्राष्टांपुरुषं भीमं मार्गमध्येऽद्भुताकृतिम्

ਤਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਦਭੁਤ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ॥

Verse 7

अथ शक्रो मुनेऽपृच्छत्स्वाधिकारेण दुर्मदः । पुरुषं तं स्वमार्गान्तः स्थितमज्ञाय शंकरम्

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਦਿਆਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਖੜਾ ਉਹ ਪੁਰਖ ਆਪ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ।

Verse 8

शक्र उवाच । कस्त्वं दिगंबराकारावधूतः कुत आगतः । किन्नाम तव विख्यातं तत्त्वतो वद मेऽचिरम्

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਬੋਲਿਆ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਦਿਗੰਬਰ-ਰੂਪ ਅਵਧੂਤ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ।

Verse 9

स्वस्थाने संस्थितः शंभुः किम्वान्यत्र गतोऽधुना । दर्शनार्थं हि तस्याहं गच्छामि सगुरुस्सुरैः

ਕੀ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

Verse 10

नन्दीश्वर उवाच । शक्रेणेत्थं स पृष्टश्च किंचिन्नोवाच पूरुषः । लीलागृहीतदेहस्स शङ्करो मदहा प्रभुः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ—ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਇਉਂ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਮਦ (ਅਹੰਕਾਰ) ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੀਲਾ ਵਾਸਤੇ ਦੇਹ ਧਾਰਿਆ ਸੀ।

Verse 11

शक्रः पुनरपृच्छत्तं नोवाच स दिगंबरः । अविज्ञातगतिश्शम्भुर्महाकौतुककारकः

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਦਿਗੰਬਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਅਜਾਣੀ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾ ਕੌਤੁਕ—ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਰਚਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸਨ।

Verse 12

पुनः पुरन्दरोऽपृच्छ्त्त्रैलोक्याधिपतिस्स्वराट् । तूष्णीमास महायोगी महालीलाकरस्स वै

ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸਵਰਾਜ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ; ਪਰ ਮਹਾਯੋਗੀ—ਮਹਾਲੀਲਾ ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਚੁੱਪ ਹੀ ਰਹੇ।

Verse 13

इत्थं पुनः पुनः पृष्टः शक्रेण स दिगम्बरः । नोवाच किंचिद्भगवाञ्शक्रदर्प्पजिघांसया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਦਿਗੰਬਰ ਭਗਵਾਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੇ।

Verse 14

अथ चुक्रोध देवेशस्त्रैलोक्यैश्वर्य्यगर्वितः । उवाच वचनं क्रोधात्तं निर्भर्त्स्य जटाधरम्

ਫਿਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਦੇ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਮਸਤ ਦੇਵੇਸ਼ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜਟਾਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਿਆਂ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 15

इन्द्र उवाच । पृच्छमानोऽपि रे मूढ नोत्तरं दत्तवानसि । अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्रातास्ति दुर्मते

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੂਰਖ! ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ, ਤੇਰਾ ਰੱਖਿਆਕੌਣ ਹੈ?

Verse 16

इत्युदीर्य्य ततो वज्री संनिरीक्ष्य क्रुधा हि तम् । हन्तुन्दिगम्बरं वज्रमुद्यतं स चकार ह

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਦਿਗੰਬਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਜ੍ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

वज्रहस्तं च तं दृष्ट्वा शक्रं शीघ्रं सदाशिवः । चकार स्तम्भनं तस्य वज्रपातस्य शंकरः

ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ—ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਜ੍ਰ-ਪਾਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 18

ततः स पुरुषः कुद्धः करालाक्षो भयंकरः । द्रुतमेव प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव

ਤਦ ਉਹ ਪੁਰਖ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ—ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ—ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦੇਵੇ।

Verse 19

बाहुप्रतिष्टम्भभुवा मन्युनान्तश्शचीपतिः । समदह्यत भोगीव मंत्ररुद्धपराक्रमः

ਬਾਂਹਾਂ ਜਕੜ ਕੇ ਅਚਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੋਗੀ ਵਾਂਗ ਸੜ ਗਿਆ; ਮੰਤ੍ਰ-ਬੰਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਰੁਕ ਗਿਆ।

Verse 20

दृष्ट्वा वृहस्पतिस्त्वेनम्प्रज्वलन्तं स्वतेजसा । पुरुषं तं धियामास प्रणनाम हरं द्रुतम्

ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 21

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ततो गुरुरुदारधीः । दण्डवत्कौ पुनर्नत्वा प्रभुं तुष्टाव भक्तितः

ਫਿਰ ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੁੜ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ—ਪਰਮ ਸਵਾਮੀ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 22

गुरुरुवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । प्रसन्नो भव गौरीश सर्वेश्वर नमोऽस्तु ते

ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ! ਹੇ ਗੌਰੀਸ਼, ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 23

मायया मोहितास्सर्वे ब्रह्मविष्ण्वादयोपि ते । त्वां न जानन्ति तत्त्वेन जानन्ति त्वदनुग्रहात्

ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਭ ਮੋਹਿਤ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਵੀ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ-ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 24

नन्दीश्वर उवाच । बृहस्पतिरिति स्तुत्वा स तदा शंकरम्प्रभुम् । पादयोः पातयामास तस्येशस्य पुरन्दरम्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਤਦ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ‘ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੋ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 25

ततस्तात सुराचार्य्यः कृताञ्जलिरुदारधीः । बृहस्पतिरुवाचेदं प्रश्रयावनतः सुधीः

ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ—ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ, ਸੁਝਬੂਝ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 26

बृहस्पतिरुवाच । दीननाथ महादेव प्रणतन्तव पादयोः । समुद्धर च मां तत्त्वं क्रोधं न प्रणयं कुरु

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ।

Verse 27

तुष्टो भव महादेव पाहीन्द्रं शरणागतम् । वह्निरेष समायाति भालनेत्रसमुद्भवः

ਕਿਰਪਾਲ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ; ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਲ-ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਵਧੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ॥

Verse 28

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य गुरोर्वाक्यमवधूताकृतिः प्रभुः । उवाच करुणासिंधुर्विहसन्स सदूतिकृत्

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਵਧੂਤ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਪਏ। ਕਰੁਣਾ-ਸਾਗਰ ਭਗਵਾਨ ਫਿਰ ਭਲਾਈ ਦੇ ਦੂਤ ਵਾਂਗ ਬੋਲੇ।

Verse 29

अवधूत उवाच । क्रोधाच्च निस्सृतन्तेजो धारयामि स्वनेत्रतः । कथं हि कंचुकीं सर्पस्संधत्ते चोज्ज्ञितां पुनः

ਅਵਧੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਗਨਿ-ਤੇਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸੱਪ ਜਿਸ ਕੇਂਚਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 30

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दी श्वरसनत्कुमारसंवादे अवधूतेश्वरशिवावतारचरित्रवर्णनं नाम त्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ–ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ ‘ਅਵਧੂਤੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵਾਵਤਾਰ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 31

बृहस्पतिरुवाच । हे देव भगवन्भक्ता अनुकम्प्याः सदैव हि । भक्तवत्सलनामेति स्वं सत्यं कुरु शंकर

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਸਦਾ ਦਇਆ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ‘ਭਗਤਵਤਸਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰ।”

Verse 32

क्षेप्तुमन्यत्र देवेश स्वतेजोऽत्युग्रमर्हसि । उद्धर्ता सर्वभक्तानां समुद्धर पुरन्दरम्

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਉਗ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਨਾ ਤੈਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰਕ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ ਬਚਾ।

Verse 33

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तो गुरुणा रुद्रो भक्तवत्सलनामभाक् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सुरेज्यम्प्रणतार्तिहा

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਗੁਰੂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਤੇ ‘ਭਕਤਵਤਸਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 34

रुद्र उवाच । प्रीतस्तेहं सुराचार्य्य ददामि वरमुत्तमम् । इन्द्रस्य जीवदानेन जीवेति त्वं प्रथाम्व्रज

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ‘ਜੀਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾ।

Verse 35

समुद्भूतोऽनलो योयं भालनेत्रात्सुरा सहः । एनन्त्यक्ष्याम्यहं दूरे यथेन्द्रं नैव पीडयेत्

“ਹੇ ਦੇਵੋ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਇਹ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੰਕਾ ਦਿਆਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦੇਵੇ।”

Verse 36

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा स करे धृत्वा स्वतेजोऽनलमद्भुतम् । भालनेत्रसमुद्भूतं प्राक्षिपल्लवणाम्भसि

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਦਭੁਤ ਅੱਗ-ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ) ਮੱਥੇ ਦੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 37

अथो शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम् । क्षिप्तं च लवणाम्भोधौ सद्यो बालो बभूव ह

ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਹ ਤੇਜ, ਜੋ ਮੱਥੇ ਦੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੀ, ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 38

स जलन्धरनामाभूत्सिन्धुपुत्रोऽसुरेश्वरः । तं जघान महेशानो देवप्रार्थनया प्रभुः

ਉਹ ‘ਜਲੰਧਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।

Verse 39

इत्थं कृत्वा सुचरितं शंकरो लोकशंकरः । अवधूतस्वरूपेण ततश्चान्तर्हितोऽभवत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਫਿਰ ਅਵਧੂਤ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 40

बभूवुः सकला देवाः सुखिनश्चातिनिर्भयाः । गुरुशक्रौ भयान्मुक्तौ जग्मतुः सुखमुत्तमम्

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 41

यदर्थे गमनोद्युक्तौ दर्शनं प्राप्य तस्य तौ । कृतार्थौ गुरुशक्रौ हि स्वस्थानं जग्मतुर्मुदा

ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਹ ਚਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 42

अवधूतेश्वराह्वोऽवतारस्ते कथितो मया । परमेशस्य परमानन्ददः खलदण्डदः

ਮੈਂ ‘ਅਵਧੂਤੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਮੇਸ਼ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

इदमाख्यानमनघं यशस्यं स्वर्ग्यमेव च । भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं सर्वकामफलप्रदम्

ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਨਿਰਮਲ, ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 44

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा सोन्ते शिवगतिं लभेत्

ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।