
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ “ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਉਵਾਚ” ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵੈਸ਼੍ਯਨਾਥ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਨੰਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਗਾਇਨ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਆਦਿ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਇਕ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਠੱਪੇ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ-ਕੀਰਤਨ ਗਾ ਕੇ ਭਕਤੀ-ਆਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਕ ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਇਕ ਮੁਰਗੇ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਨਾਚ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਹਾਸੀਏ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਜਗਤ ਵੀ ਪਾਵਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੱਗੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਤਾਰਕ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ, ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ੈਵ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । अवतारं परमानन्दं वैश्यनाथाह्वयं मुने
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਤਾਤ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਪਰਮਾਨੰਦ-ਸਰੂਪ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ‘ਵੈਸ਼੍ਯਨਾਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 2
नन्दिग्रामे पुरा काचिन्महानन्देति विश्रुता । बभूव वारवनिता शिवभक्ता सुसुन्दरी
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਾਨੰਦਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰਵਨਿਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤਣ।
Verse 3
महाविभवसम्पन्ना सुधनाढ्या महोज्ज्वला । नानारत्नपरिच्छिन्न शृङ्गाररसनिर्भरा
ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਪਾਰ ਧਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ—ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਰਸ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ।
Verse 4
सर्वसंगीत विद्यासु निपुणातिमनोहरा । तस्या गेयेन हृष्यन्ति राज्ञ्यो राजान एव च
ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਰਾਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
Verse 5
समानर्च सदा साम्बं सा वेश्या शंकरं मुदा । शिवनामजपासक्ता भस्मरुद्राक्षभूषणा
ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਂਬ ਸ਼ੰਕਰ—ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭਸਮ-ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
Verse 6
शिवं सम्पूज्य सा नित्यं सेवन्ती जगदीश्वरम् । ननर्त परया भक्त्या गायन्ती शिवसद्यशः
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨੱਚੀ।
Verse 7
रुद्राक्षैर्भूषयित्वैकं मर्कटं चैव कुक्कुटम् । करतालैश्च गीतैश्च सदा नर्तयति स्म सा
ਉਸ ਨੇ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਰਗੇ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ। ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਤਾਲੀ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਚਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।
Verse 8
नृत्यमानौ च तौ दृष्ट्वा शिवभक्तिरता च सा । वेश्या स्म विहसत्युच्चैः प्रेम्णा सर्वसखीयुता
ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨੱਚਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਪਈ।
Verse 9
रुद्राक्षैः कृतकेयूरकर्णा भरणमण्डनः । मर्कटः शिक्षया तस्याः पुरो नृत्यति बालवत्
ਰੁਦਰਾਖ਼ ਨਾਲ ਬਣੇ ਬਾਂਹ-ਕੜੇ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਨੱਚਦਾ ਸੀ।
Verse 10
शिखासंबद्धरुद्राक्षः कुक्कुटः कपिना सह । नित्यं ननर्त नृत्यज्ञः पश्यतां हितमावहन्
ਸ਼ਿਖਾ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਉਹ ਕੁੱਕੜ, ਕਪੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਚ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨੱਚਦਾ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਿਤ ਤੇ ਮੰਗਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ।
Verse 11
एवं सा कुर्वती वेश्या कौतुकम्परमादरात् । शिवभक्तिरता नित्यं महानन्दभराऽभवत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਉਤਸੁਕ ਕੌਤੁਹਲ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਦਰ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਉਹ ਨਿੱਤ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮਹਾਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹੀ।
Verse 12
शिवभक्तिं प्रकुर्वन्त्या वेश्याया मुनिसत्तम । बहुकालो व्यतीयाय तस्याः परमसौख्यतः
ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਜਦੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ।
Verse 13
एकदा च गृहे तस्या वैश्यो भूत्वा शिवस्स्वयम् । परीक्षितुं च तद्भावमाजगाम शुभो व्रती
ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੈਸ਼੍ਯ (ਵਪਾਰੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆਏ। ਸ਼ੁਭ ਵਰਤਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸਦੀ ਭਕਤੀ-ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਪਧਾਰੇ।
Verse 14
त्रिपुण्ड्रविलसद्भालो रुद्राक्षाभरणः कृती । शिवनामजपासक्तो जटिलः शैववेषभृत्
ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਸ਼ੈਵ ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸੀ।
Verse 15
स बिभ्रद्भस्मनिचयं प्रकोष्ठे वरकंकणम् । महारत्नपरिस्तीर्णं राजते परकौतुकी
ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਸਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਦਾ ਢੇਰ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕੰਗਣ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Verse 16
तमागतं सुसंपूज्य सा वेश्या परया मुदा । स्वस्थाने सादरं वैश्यं सुन्दरी हि न्यवेशयत्
ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਯ ਆਇਆ, ਉਸ ਵੇਸ਼ਿਆ ਨੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਵੈਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 17
तत्प्रकोष्ठे वरं वीक्ष्य कंकणं सुमनोहरम् । तस्मिञ्जातस्पृहा सा च तं प्रोवाच सुविस्मिता
ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਈ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੰਗਣ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 18
महानन्दोवाच । महारत्नमयश्चायं कंकणस्त्वत्करे स्थितः । मनो हरति मे सद्यो दिव्यस्त्रीभूषणोचितः
ਮਹਾਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਵੱਡੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਕੰਗਣ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।”
Verse 19
नन्दीश्वर उवाच । इति तां नवरत्नाढ्ये सस्पृहां करभूषणे । वीक्ष्योदारमतिर्वैश्यः सस्मितं समभाषत
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੱਥ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵੱਲ ਉਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਦਾਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼੍ਯ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
Verse 20
वैश्यनाथ उवाच । अस्मिन्रत्नवरे दिव्ये सस्पृहं यदि ते मनः । त्वमेवाधत्स्व सुप्रीत्या मौल्यमस्य ददासि किम्
ਵੈਸ਼੍ਯਨਾਥ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੇ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਉੱਤਮ ਰਤਨ ਲਈ ਤੇਰਾ ਮਨ ਲਾਲਾਇਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈ; ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੂੰ ਕੀ ਦੇ ਸਕੇਂਗਾ?
Verse 21
वेश्योवाच । वयं हि स्वैरचारिण्यो वेश्यास्तु न पतिव्रताः । अस्मत्कुलोचितो धर्मो व्यभिचारो न संशयः
ਵੇਸ਼ਿਆ ਬੋਲੀ—ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਹਾਂ; ਇਕ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਧਰਮ ਬਹੁ-ਸੰਗ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 22
यद्येतदखिलं चित्तं गृह्णाति करभूषणम् । दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी तव भवाम्यहम्
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਇਹ ਪੂਰਾ ਅਰਪਣ—ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਦਾ ਇਹ ਗਹਿਣਾ—ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਗੀ।
Verse 23
वैश्य उवाच । तथास्तु यदि ते सत्यं वचनं वीरवल्लभे । ददामि रत्नवलयं त्रिरात्रं भव मे वधूः
ਵੈਸ਼੍ਯ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਵੀਰ-ਵੱਲਭੇ, ਜੇ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਤਥਾਸਤੁ। ਮੈਂ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਮੇਰੀ ਵਧੂ ਬਣ।
Verse 24
एतस्मिन्व्यवहारे तु प्रमाणं शशिभास्करौ । त्रिवारं सत्यमित्युक्त्वा हृदयं मे स्पृश प्रिये
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ‘ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ’ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ।
Verse 25
वेश्योवाच । दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी भूत्वा तव प्रभो । सहधर्मं चरामीति सत्यंसत्यं न संशयः
ਵੇਸ਼ਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਹਧਰਮ ਨਿਭਾਵਾਂਗੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੀ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 26
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा हि महानन्दा त्रिवारं शशिभास्करौ । प्रमाणीकृत्य सुप्रीत्या सा तद्धृदयमस्पृशत्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਨੰਦਾ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਮੰਨ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ।
Verse 27
अथ तस्यै स वैश्यस्तु प्रदत्त्वा रत्नकंकणम् । लिंगं रत्नमयं तस्य हस्ते दत्त्वेदमब्रवीत्
ਫਿਰ ਉਸ ਵੈਸ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਗਣ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਤਨਮਯ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 28
वैश्यनाथ उवाच । इदं रत्नमयं लिंगं शैवं मत्प्राणदवल्ल भम् । रक्षणीयं त्वया कान्ते गोपनीयं प्रयत्नतः
ਵੈਸ਼੍ਯਨਾਥ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਿਆਰੀਏ, ਇਹ ਰਤਨਮਯ ਸ਼ੈਵ ਲਿੰਗ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀਂ।
Verse 29
नन्दीश्वर उवाच । एवमस्त्विति सा प्रोच्य लिंगमादाय रत्नजम् । नाट्यमण्डपिका मध्ये निधाय प्राविशद्गृहम्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਐਵਮਸਤੁ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਤਨਜ ਲਿੰਗ ਲਿਆ, ਨਾਟ੍ਯ ਮੰਡਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ।
Verse 30
सा तेन संगता रात्रौ वैश्येन विटधर्मिणा । सुखं सुष्वाप पर्यंके मृदुतल्पोपशो भिते
ਉਸ ਰਾਤ ਉਹ ਉਸ ਵੈਸ਼੍ਯ ਦੇ ਨਾਲ—ਜੋ ਵਿਟ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਸੀ—ਰਹੀ, ਅਤੇ ਨਰਮ ਬਿਸਤਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੋ ਗਈ।
Verse 31
ततो निशीथसमये मुने वैश्यपतीच्छया । अकस्मादुत्थिता वाणी नृत्यमण्डपिकान्तरे
ਫਿਰ ਘੋਰ ਨਿਸੀਥ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵੈਸ਼੍ਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਮੰਡਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਵਾਣੀ ਉੱਠੀ।
Verse 32
महाप्रज्वलितो वह्निः सुसमीरसहायवान् । नाट्यमण्डपिकां तात तामेव सहसावृणोत्
ਮਹਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅੱਗ, ਤੀਖੀ ਹਵਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸੇ ਨਾਟ੍ਯ-ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਝਟ ਪਟ ਘੇਰ ਲਿਆ।
Verse 33
मण्डपे दह्यमाने तु सहसोत्थाय संभ्रमात् । मर्कटं मोचयामास सा वेश्या तत्र बन्धनात्
ਜਦ ਮੰਡਪ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 34
स मर्कटो मुक्तबन्धः कुक्कुटेन सहामुना । भिया दूरं हि दुद्राव विधूयाग्निकणान्बहून्
ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਇਸ ਮੁਰਗੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੌੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਝਾੜਦਾ ਗਿਆ।
Verse 35
स्तम्भेन सह निर्दग्धं तल्लिंगं शकलीकृतम् । दृष्ट्वा वेश्या स वैश्यश्च दुरंतं दुःखमापतुः
ਸਤੰਭ ਸਮੇਤ ਉਹ ਲਿੰਗ ਸੜ ਕੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਯ ਅਸਹਿਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।
Verse 36
दृष्ट्वा ह्यात्मसमं लिंगं दग्धं वैश्यपतिस्तदा । ज्ञातुन्तद्भावमन्तःस्थम्मरणाय मतिन्दधे
ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਸਮਾਨ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਸ਼੍ਯਪਤੀ ਨੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਤੱਤ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 37
निविश्येतितरां खेदाद्वैश्यस्तामाह दुःखिताम् । नानालीलो महेशानः कौतुकान्नरदेहवान्
ਬਹੁਤ ਖੇਦ ਨਾਲ ਵੈਸ਼੍ਯ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਨਾ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੇ ਕੌਤੁਕ ਵਸ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 38
वैश्यपतिरुवाच । शिवलिंगे तु निर्भिन्ने दग्धे महत्प्राणवल्लभे । सत्यं वच्मि न सन्देहो नाहं जीवितुमुत्सहे
ਵੈਸ਼੍ਯਪਤੀ ਬੋਲਿਆ—ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਟੁੱਟ ਕੇ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
Verse 39
चितां कारय मे भद्रे स्वभृत्यैस्त्वं वरैर्लघु । शिवे मनस्समावेश्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਮੇਰੀ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 40
यदि ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वाद्या वारयेयुः समेत्य माम् । तथाप्यस्मिन् क्षणे भद्रे प्रविशामि त्यजाम्यसून्
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਸੇ ਪਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 41
नन्दीश्वर उवाच । तमेवं दृढनिर्बन्धं सा विज्ञाय सुदुःखिता । स्वभृत्यैः कारयामास चितां स्वभवनाद्बहिः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।
Verse 42
ततस्स वैश्यश्शिव एक एव प्रदक्षिणीकृत्य समिद्धमग्निम् । विवेश पश्यत्सु नरेषु धीरः सुकौतुकी संगतिभावमिच्छुः
ਫਿਰ ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਯ—ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਡੋਲ ਭਗਤ ਤੇ ਧੀਰਜਵਾਨ—ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।
Verse 43
दृष्ट्वा सा तद्गतिं वेश्या महानन्दातिविस्मिता । अनुतापं च युवती प्रपेदे मुनिसत्तम
ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਗਤੀ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਵਸਥਾ) ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਅਤਿ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਆ ਘੇਰਿਆ।
Verse 44
अथ सा दुःखिता वेश्या स्मृत्वा धर्म सुनिर्मलम् । सर्वान्बंधुजनान्वीक्ष्य बभाषे करुणं वचः
ਤਦ ਉਹ ਦੁਖੀ ਵੇਸ਼ਿਆ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
Verse 45
महानन्दोवाच । रत्नकंकणमादाय मया सत्यमुदाहृतम् । दिनत्रयमहं पत्नी वैश्यस्यामुष्य संमता
ਮਹਾਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਗਣ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਹੀ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉਸ ਵੈਸ਼੍ਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ।
Verse 46
कर्मणा मत्कृतेनायं मृतो वैश्यः शिवव्रती । तस्मादहं प्रवेक्ष्यामि सहानेन हुताशनम्
ਮੇਰੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤੀ ਇਹ ਵੈਸ਼੍ਯ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹुतਾਸ਼ਨ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।
Verse 47
स्वधर्मचारिणी त्यक्तमाचार्य्यै सत्यवादिभिः । एवं कृते मम प्रीत्या सत्यं मयि न नश्यतु
ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਆਚਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਗਈ। ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲਾ ਸਤ੍ਯ ਕਦੇ ਨ ਨਾਸ ਹੋਵੇ, ਨ ਝੂਠ ਬਣੇ।
Verse 48
सत्याश्रयः परो धर्म सत्येन परमा गतिः । सत्येन स्वर्ग मोक्षौ च सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्
ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਧਰਮ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
Verse 49
नन्दीश्वर उवाच । इति सा दृढनिर्वन्धा वार्यमाणापि बन्धुभिः । सत्यलोकपरा नारी प्राणांस्त्यक्तुं मनो दधे
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਈ ਉਸ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 50
सर्वस्वं द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ध्यात्वा सदाशिवम् । तमग्निं त्रिः परिक्रम्य प्रवेशाभिमुखी ह्यभूत्
ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰਬਸਵ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵੱਲ ਉन्मੁਖ ਹੋਈ।
Verse 51
तां पतन्तीं समिद्धेग्नौ स्वपदार्पितमानसाम् । वारयामास विश्वात्मा प्रादुर्भूतः स वै शिवः
ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀ—ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ। ਤਦ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਸਵੈੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।
Verse 52
सा तं विलोक्याखिलदेवदेवन्त्रिलोचनं चन्द्रकलावतंसम् । शशांकसूर्यानलकोटिभासं स्तब्धेव भीतेव तथैव तस्थौ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ, ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ-ਧਾਰੀ—ਕਰੋੜਾਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਿਪਤ; ਉਹ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਓਥੇ ਹੀ ਖੜੀ ਰਹਿ ਗਈ।
Verse 53
तां विह्वलां सुवित्रस्वां वेपमानां जडीकृताम् । समाश्वास्य गलद्बाष्पां करौ धृत्वाऽब्रवीद्वचः
ਉਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਕੰਬਦੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 54
शिव उवाच । सत्यं धर्मं च धैर्यं च भक्तिं च मयि निश्चलाम् । परीक्षितुं त्वत्सकाशं वैश्यो भूत्वाहमागतः
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਸਤ, ਧਰਮ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।”
Verse 55
मा ययाग्निं समुद्दीप्य दग्धन्ते नाट्यमण्डपम् । दग्धं कृत्वा रत्नलिंगं प्रविष्टोहं हुताशनम्
ਹਾਏ! ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਭੜਕਾ ਕੇ ਨਾਟ੍ਯ-ਮੰਡਪ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਤਨ-ਸਮ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਦਗਧ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਹੂਤਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 56
सा त्वं सत्यमनुस्मृत्य प्रविष्टाग्निं मया सहा । अतस्ते संप्रदास्यामि भोगांस्त्रिदशदुर्लभान्
ਤੂੰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜੋ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹਨ।
Verse 57
यद्यदिच्छसि सुश्रोणि तदेव हि ददामि ते । त्वद्भक्त्याहं प्रसन्नोस्मि तवादेयं न विद्यते
ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨੁਚਿਤ ਨਹੀਂ।
Verse 58
नन्दीश्वर उवाच । इति ब्रुवति गौरीशे शंकरे भक्तवत्सले । महानन्दा च सा वेश्या शंकरम्प्रत्यभाषत
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਭਕਤਵਤਸਲ ਗੌਰੀਪਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਮਹਾਨੰਦਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 59
वेश्योवाच । न मे वाञ्छास्ति भोगेषु भूमौ स्वर्गे रसातले । तव पादाम्बुजस्पर्शादन्यत्किंचिन्न कामये
ਵੇਸ਼ਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਨੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ। ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।
Verse 60
ये मे भृत्याश्च दास्यश्च ये चान्ये मम बान्धवाः । सर्वे त्वद्दर्शनपरास्त्वयि सन्न्यस्तवृत्तयः
ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਤੇ ਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ—ਸਭ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਤਪਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜੀਵਨ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
Verse 61
सर्वानेतान्मया सार्द्धं निनीयात्मपरम्पदम् । पुनर्जन्मभयं घोरं विमोचय नमोऽस्तु ते
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ—ਤੁਹਾਡੇ ਸਰਵੋਚ ਧਾਮ—ਵੱਲ ਲੈ ਚਲੋ। ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਓ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
Verse 62
नन्दीश्वर उवाच । ततस्स तस्या वचनम्प्रतिनन्द्य महेश्वरः । ताः सर्वाश्च तया सार्धं निनाय स्वम्परम्पदम्
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਪਦ—ਸਰਵੋਚ ਧਾਮ—ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 63
वैश्यनाथावतारस्ते वर्णितः परमो मया । महानन्दासुखकरो भक्तानन्दप्रदस्सदा
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਨਾਥ ਨਾਮਕ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਪਰਮ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 64
इदं चरित्रं परमं पवित्रं सतां च सर्वप्रदमाशु दिव्यम् । शिवावतारस्य विशाम्पतेर्महानन्दामहासौख्यकरं विचित्रम्
ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਪਤੀ! ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਮਹਾਨੰਦ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਿਕ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 65
इदं यः शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । च्यवते न स्वधर्मात्स परत्र लभते गतिम्
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ; ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Nandīśvara introduces the Vaiśyanātha-avatāra narrative and grounds it in an exemplum: Mahānandā’s unwavering Shaiva devotion. The theological argument is that authentic bhakti—expressed through worship and nāma-japa—carries salvific force irrespective of social designation.
Rudrākṣa and bhasma operate as condensed Shaiva theology: they signify belonging to Śiva, inner purification, and remembrance. Their extension even to a trained monkey and rooster dramatizes the doctrine that sacred signs and disciplined practice can transform the field of action (karma) into offering (upacāra), sacralizing the mundane.
Śiva is highlighted as the supreme paramātman and specifically introduced under the avatāra-name Vaiśyanātha. The sampled verses do not foreground a distinct Gaurī/Umā manifestation; the emphasis is on Śiva’s grace mediated through devotion and Shaiva observances.