हनूमत्प्रादुर्भावः (Hanūmat-prādurbhāvaḥ) — The Manifestation/Birth of Hanumān as Śiva’s Agency

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अतः परं श्रुणु प्रीत्या हनुमच्चरितम्मुने । यथा चकाराशु हरो लीलास्तद्रूपतो वराः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣੋ; ਕਿਵੇਂ ਹਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਕੀਤੀ।

Verse 2

चकार सुहितं प्रीत्या रामस्य परमेश्वराः । तत्सर्वं चरितं विप्र शृणु सर्वसुखावहम्

ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਸਭ ਮੰਗਲ-ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

एकस्मिन्समये शम्भुरद्भुतोतिकरः प्रभुः । ददर्श मोहिनीरूपं विष्णोस्स हि वसद्गुणः

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮੋਹਿਨੀ-ਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਸੀ।

Verse 4

चक्रे स्वं क्षुभितं शम्भुः कामबाणहतो यथा । स्वम्वीर्यम्पातयामास रामकार्यार्थमीश्वरः

ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਰਾਮ-ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੀਰਯ-ਤੇਜ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 5

तद्वीर्यं स्थापयामासुः पत्रे सप्तर्षयश्च ते । प्रेरिता मनसा तेन रामकार्यार्थ मादरात

ਉਸ ਦੀ ਮਨੋ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ-ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀਰਯ-ਤੱਤ ਇੱਕ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।

Verse 6

तैर्गौतमसुतायां तद्वीर्यं शम्भोर्महर्षिभिः । कर्णद्वारा तथांजन्यां रामकार्यार्थमाहितम्

ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਵੀਰਯ ਗੌਤਮ ਦੀ ਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਅੰਜਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਮ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 7

ततश्च समये तस्माद्धनूमा निति नामभाक् । शम्भुर्जज्ञे कपितनुर्महाबलपराक्रमः

ਫਿਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਪੀ-ਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮਹਾਂ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ‘ਹਨੂਮਾਨ’ ਨਾਮ ਧਾਰ ਕੇ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ।

Verse 8

हनूमान्स कपीशानः शिशुरेव महाबलः । रविबिम्बं बभक्षाशु ज्ञात्वा लघुफलम्प्रगे

ਹਨੁਮਾਨ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਸੀ; ਬਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਹਾਬਲੀ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਫਲ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲੱਗਾ।

Verse 9

देवप्रार्थनया तं सोऽत्यजज्ज्ञात्वा महाबलम् । शिवावतारं च प्राप वरान्दत्तान्सुरर्षिभिः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਵਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਅਵਤਾਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 10

स्वजनन्यन्तिकम्प्रागादथ सोतिप्रहर्षितः । हनूमान्सर्वमाचख्यौ तस्यै तद्वृत्तमादरात्

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 11

तदाज्ञया ततो धीरस्सर्वविद्यामयत्नतः । सूर्यात्पपाठ स कपिर्गत्वा नित्यं तदान्तिकम्

ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਦੇ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਪੀ-ਵੀਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 12

सूर्याज्ञया तदंशत्य सुग्रीवस्यान्तिकं ययौ । मातुराज्ञामनुप्राप्य रुद्रांशः कपिसत्तमः

ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਸ਼ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਅੰਸ਼ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 13

ज्येष्ठभ्रात्रा वालिना हि स्वस्त्रीभोक्त्रा तिरस्कृतः । ऋष्यमृकगिरौ तेन न्यवसत्स हनूमता

ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਵੱਲੋਂ—ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ।

Verse 14

ततोऽभूत्स सुकण्ठस्य मन्त्री कपिवरस्सुधीः । सर्वथा सुहितं चक्रे सुग्रीवस्य हरांशजः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਪਿਵਰ ਸੁਕੰਠ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਕਰਾਈ।

Verse 15

तत्रागतेन सभ्रात्रा हृतभार्येण दुःखिना । कारयामास रामेण तस्य सख्यं सुखावहम्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਰਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਸੀ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਵਾਈ, ਜੋ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬੰਧਨ ਬਣੀ।

Verse 16

घातयामास रामश्च वालिनं कपिकुञ्जरम् । भ्रातृपत्न्याश्च भोक्तारं पापिनम्वीरमानिनम्

ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਗਜਰਾਜ ਸਮਾਨ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—ਜੋ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।

Verse 17

ततो रामाऽऽज्ञया तात हनूमान्वानरेश्वरः । स सीतान्वेषणञ्चक्रे बहुभिर्वानरैस्सुधीः

ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਪੂਰਵਕ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 18

ज्ञात्वा लङ्कागतां सीतां गतस्तत्र कपीश्वरः । द्रुतमुल्लंघ्य सिंधुन्तमनिस्तीर्य्यं परैस्स वै

ਸੀਤਾ ਦੇ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਣ ਕੇ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਅਤਿ ਦੁਸਤਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

Verse 19

चक्रेऽद्भुतचरित्रं स तत्र विक्रमसंयुतम् । अभिज्ञानन्ददौ प्रीत्या सीतायै स्वप्रभोर्वरम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਅਭਿਜ਼ਾਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿੱਤਾ॥

Verse 20

सीताशोकं जहाराशु स वीरः कपिनायकः । श्रावयित्वा रामवृत्तं तत्प्राणावनकारकम्

ਉਹ ਵੀਰ ਕਪਿਨਾਇਕ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਸੋਗ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਦੇ ਉਹ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣਾ ਕੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਸ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ॥

Verse 21

तदभिज्ञानमादाय निवृत्तो रामसन्निधिम् । रावणाऽऽराममाहत्य जघान बहुराक्षसान्

ਉਹ ਅਭਿਜ਼ਾਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ॥

Verse 22

तदेव रावणसुतं हत्वा सबहुराक्षसम् । स महोपद्रवं चक्रे महोतिस्तत्र निर्भयः

ਰਾਵਣ ਦੇ ਉਸੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਹੋਟੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡਾ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

यदा दग्धो रावणेनावगुंठ्य वसनानि च । तैलाभ्यक्तानि सुदृढं महाबलवता मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਜਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਪਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਲਪੇਟ ਕੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ—

Verse 24

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य च तदा महादेवांशजः कपिः । ददाह लंकां निखिलां कृत्वा व्याजन्तमेव हि

ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਕਪੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਧਧਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

दग्ध्वा लंकां वंचयित्वा विभीषणगृहं ततः । अपतद्वारिधौ वीरस्ततस्स कपिकुञ्जरः

ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ, ਉਹ ਵੀਰ ਕਪਿਕੁੰਜਰ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾ ਪਿਆ।

Verse 26

स्वपुच्छ तत्र निर्वाप्य प्राप तस्य परन्तटम् । अखिन्नस्स ययौ रामसन्निधिं गिरिशांशजः

ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ (ਅੱਗ) ਬੁਝਾ ਕੇ ਉਹ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਗਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਕਪੀ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 27

अविलंबेन सुजवो हनूमान् कपिसत्तमः । रामोपकण्ठमागत्य ददौ सीताशिरोमणिम्

ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ, ਅਤਿ ਤੇਜ਼ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 28

ततस्तदाज्ञया वीरस्सिन्धौ सेतुमबन्धयत् । वानरस्स समानीय बहून्गिरिवरान्बली

ਫਿਰ ਉਸ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵੀਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਸੇਤੂ ਬੰਨ੍ਹਵਾਇਆ; ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਲਿਆਇਆ।

Verse 29

गत्वा तत्र ततो रामस्तर्तुकामो यथा ततः । शिवलिंगं समानर्च प्रतिष्ठाप्य जयेप्सया

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਵਾਈ।

Verse 30

तद्वरात्स जयं प्राप्य वरं तीर्त्वोदधिं ततः । लंकामावृत्य कपिभी रणं चक्रे स राक्षसैः

ਉਸ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਕਿਰਪਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 31

जघानाथासुरान्वीरो रामसैन्यं ररक्ष सः । शक्ति क्षतं लक्ष्मणं च संजीविन्या ह्यजीवयत्

ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਲਖਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਜੀਵਨੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 32

सर्वथा सुखिनं चक्रे सरामं लक्ष्मणं हि सः । सर्वसैन्यं ररक्षासौ महादेवात्मजः प्रभुः

ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਸਮੇਤ ਲਖਮਣ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 33

रावणं परिवाराढ्यं नाशयामास विश्रमः । सुखीचकार देवान्स महाबलग्रहः कपि

ਮਹਾਬਲੀ ਕਪੀ ਵਿਸ਼੍ਰਮ ਨੇ ਟੋਲੀ ਸਮੇਤ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

महीरावणसंज्ञं स हत्वा रामं सलक्ष्मणम् । तत्स्थानादानयामास स्वस्थानम्परिपाल्य च

ਮਹੀਰਾਵਣ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਖਮਣ ਸਮੇਤ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਇਆ। ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 35

रामकार्यं चकाराशु सर्वथा कपिपुंगवः । असुरान्नमयामास नानालीलां चकार च

ਕਪੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 36

स्थापयामास भूलोके रामभक्तिं कपीश्वरः । स्वयं भक्तवरो भूत्वा सीतारामसुखप्रदः

ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਾਮ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੀਤਾ-ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 37

लक्ष्मणप्राणदाता च सर्वदेवमदापहः । रुद्रावतारो भगवान्भक्तोद्धारकरस्स वै

ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 38

हनुमान्स महावीरो रामकार्यकरस्सदा । रामदूताभिधो लोके दैत्यघ्नो भक्तवत्सलः

ਹਨੁਮਾਨ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਮਦੂਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 39

इति ते कथितं तात हनुमच्चरितम्वरम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਹ ਧੰਨ ਹੈ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾ-ਯੋਗ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामानन्ते मोक्षं लभेत्परम्

ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।