Adhyaya 18
Satarudra SamhitaAdhyaya 1835 Verses

एकादशरुद्रावतारकथनम् / Account of the Eleven Rudra Manifestations (Rudrāvatāras)

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਇਕਾਦਸ਼ ਸ਼ਾਂਕਰ (ਰੁਦ੍ਰ) ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਿਚਯ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਪਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਭਕਤ ਕਸ਼੍ਯਪ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ (ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰਪੁਰੀ) ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਂਬ-ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਹਿਤ ਲਈ ਮਹਾਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਕਪਾਲੀ, ਪਿੰਗਲ, ਭੀਮ, ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼, ਵਿਲੋਹਿਤ ਆਦਿ ਰੁਦ੍ਰਰੂਪ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ/ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ, ਤੀਰਥ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਕਿਰਪਾ ਕਾਰਜਰੂਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । एकादशवतारान्वै शृण्वथो शांकरान्वरान् । याञ्छ्रुत्वा न हि बाध्येत बाधासत्यादिसम्भवा

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਗਿਆਰਾਂ ਅਵਤਾਰ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ‘ਸੱਚ’ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਧਾਵਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਕਲੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ।

Verse 2

पुरा सर्वे सुराश्शक्रमुखा दैत्यपराजिताः । त्यक्त्वामरावतीम्भीत्याऽपलायन्त निजाम्पुरीम्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ। ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 3

दैत्यप्रपीडिता देवा जग्मुस्ते कश्यपा न्तिकम् । बद्ध्वा करान्नतस्कन्धाः प्रणेमुस्तं सुविह्वलम्

ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਦੇਵ ਕਸ਼੍ਯਪ ਕੋਲ ਗਏ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 4

सुनुत्वा तं सुरास्सर्व्वे कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् । सर्वं निवेदयामा स्स्वदुःखन्तत्पराजयम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਅਤੇ ਜੋ ਹਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਉਹ ਵੀ।

Verse 5

कपाली १ पिंगलो २ भीमो ३ विरूपाक्षो ४ विलोहितः

ਉਹ ਕਪਾਲੀ, ਪਿੰਗਲ, ਭੀਮ, ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਲੋਹਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 6

तानाश्वास्य मुनिस्सोऽथ धैर्यमाधाय शान्तधीः । काशीं जगाम सुप्रीत्या विश्वेश्वरपुरीम्मुने

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਾਸ਼ੀ—ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੁਰੀ—ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੇ।

Verse 7

गंगाम्भसि ततः स्नात्वा कृत्वा तं विधिमादरात् । विश्वेश्वरं समानर्च साम्बं सर्वेश्वरम्प्रभुम्

ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਧੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ—ਸਾਂਬ ਸ਼ਿਵ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 8

शिवलिंगं सुसंस्थाप्य चकार विपुलन्तपः । शम्भुमुद्दिश्य सुप्रीत्या देवानां हितकाम्यया

ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਹਿਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਭਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 9

महान्कालो व्यतीयाय तपतस्तस्य वै मुनेः । शिवपादाम्बुजासक्तमनसो धैर्य्यशालिनः

ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਉਹ ਧੀਰਜਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 10

अथ प्रादुरभूच्छम्भुर्वरन्दातुन्तदर्षये । स्वपदासक्तमनसे दीनबन्धुस्सतांगतिः

ਤਦੋਂ ਵਰਦਾਤਾ ਸ਼ੰਭੂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਜੁੜਿਆ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੰਧੂ ਅਤੇ ਸਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ-ਗਤੀ ਹਨ।

Verse 11

वरम्ब्रूहीति चोवाच सुप्रसन्नो महेश्वरः । कश्यपं मुनिशार्दूलं स्वभक्तं भक्तवत्सलः

ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤ, ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਭਗਤਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 12

दृष्ट्वाथ तं महेशानं स प्रणम्य कृताञ्जलिः । तुष्टाव कश्यपो हृष्टो देवतातः प्रस न्नधीः

ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਆਰੰਭੀ।

Verse 13

कश्यप उवाच । देवदेव महेशान शरणागतवत्सल । सर्वेश्वरः परात्मा त्वं ध्यानगम्योद्वयोऽव्ययः

ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਵਤਸਲ! ਤੂੰ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ।

Verse 14

बलनिग्रह कर्ता त्वं महेश्वर सतां गतिः । दीनबन्धुर्दयासिन्धुर्भक्तरक्षणदक्षधीः

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਤੂੰ ਸਭ ਬਲਾਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਬੰਧੂ, ਦਇਆ-ਸਿੰਧੂ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 15

एते सुरास्त्वदीया हि त्वद्भक्ताश्च विशेषतः । दैत्यैः पराजिताश्चाथ पाहि तान्दुःखितान् प्रभो

ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 16

असमर्थो रमेशोपि दुःखदस्ते मुहुर्मुहुः । अतः सुरा मच्छरणा वेदयन्तोऽसुखं च तत्

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਮੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਾਣੋਗੇ।

Verse 17

तदर्थं देवदेवेश देवदुःखविनाशकः । तत्पूरितुं तपोनिष्ठां प्रसन्नार्थं तवासदम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਫਲਵੰਤ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮੰਗਦਿਆਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां एकादशावतारवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਏਕਾਦਸ਼ ਅਵਤਾਰ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 19

पुत्रदुःखैश्च देवेश दुःखितोऽहं विशेषतः । सुखिनं कुरु मामीश सहाय स्त्वन्दिवौकसाम्

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਈਸ਼! ਮੈਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰ; ਤੂੰ ਹੀ ਸੁਰਗਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਹੈਂ।

Verse 20

भूत्वा मम सुतो नाथ देवा यक्षाः पराजिताः । दैत्यैर्महाबलैश्शम्भो सुरानन्दप्रदो भव

ਹੇ ਨਾਥ! ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ। ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ।

Verse 21

सदैवास्तु महेशान सर्वलेखसहायकः । यथा दैत्यकृता बाधा न बाधेत सुरान्प्रभो

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਤੇ ਆਸਰਾ ਬਣੇ ਰਹੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੈਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਰੋਕਣ।

Verse 22

नंदीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स तु सर्वेशस्तथेति प्रोच्य शंकरः । पश्यतस्तस्य भगवांस्तत्रैवांतर्दधे हरः

ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਸਰਵੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਆਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 23

कश्यपोऽपि महाहृष्टः स्वस्थानमगमद्द्रुतम् । देवेशः कथयामास सर्ववृत्तान्तमादरात्

ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਦੋਂ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 24

ततस्स शंकरश्शर्वस्सत्यं कर्तुं स्वकं वचः । सुरभ्यां कश्यपाज्जज्ञे एकादशस्वरूपवान्

ਤਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ—ਸ਼ਰਵ—ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 25

महोत्सवस्तदासीद्वे सर्वं शिवमयं त्वभूत् । आसन्हृष्टाः सुराश्चाथ मुनिना कश्यपेन च

ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵਮਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੀ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋਏ।

Verse 26

शास्ताऽ ६ जपाद ७ हिर्बुध्न्य ८ श्शंभु ९ श्चण्डो १० भवस्तथा ११

ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਹਨ—ਸ਼ਾਸਤਾ, ਜਪਾਦ, ਹਿਰਬੁਧਨ੍ਯ, ਸ਼ੰਭੂ, ਚੰਡ ਅਤੇ ਭਵ।

Verse 27

एकादशैते रुद्रास्तु सुरभतिनयाः स्मृताः । देवकार्य्यार्थमुत्पन्नाश्शिवरूपास्सुखास्पदम्

ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਸੁਰਭਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਨੰਦ ਦਾ ਧਾਮ ਹਨ।

Verse 28

ते रुद्राः काश्यपा वीरा महाबलपराक्रमाः । दैत्याञ्जघ्नुश्च संग्रामे देवसाहाय्यकारिणः

ਉਹ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਵੀਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਗਏ।

Verse 29

तद्रुद्रकृपया देवा दैत्याञ्जित्वा च निर्भयाः । चक्रुस्वराज्यं सर्वे ते शक्राद्यास्स्वस्थमानसाः

ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਨਿਡਰਤਾ ਪਾਈ; ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਸਭ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

Verse 30

अद्यापि ते महारुद्रास्सर्वे शिवस्वरूपकाः । देवानां रक्षणार्थाय विराजन्ते सदा दिवि

ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾ-ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਦਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹਨ।

Verse 31

ऐशान्याम्पुरि ते वासं चक्रिरे भक्तवत्सलाः । विरमन्ते सदा तत्र नानालीलाविशारदाः

ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਵਤਸਲਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਜਨ ਈਸ਼ਾਨ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਉਸ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਟਿਕ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 32

तेषामनुचरा रुद्राः कोटिशः परिकीर्तिताः । सर्वत्र संस्थितास्तत्र त्रिलोकेष्वभिभागशः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਰੁਦ੍ਰ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਸਥਿਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 33

इति ते वर्णितास्तातावताराश्शंकरस्य वै । एकादशमिता रुद्रास्सर्वलोकसुखावहाः

ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਤੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 34

इदमाख्यानममलं सर्वपापप्रणाशकम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामप्रदायकम्

ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਆਖਿਆਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੰਨਤਾ, ਯਸ਼, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 35

य इदं शृणुयात्तात श्रावयेद्वै समाहितः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा ततो मुक्तिं लभेत सः

ਹੇ ਤਾਤ, ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਮੰਗਲ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

The devas, defeated by daityas, seek Kaśyapa’s counsel; the chapter argues narratively that cosmic distress is resolved through Śaiva means—Kaśyapa’s Kāśī pilgrimage, Viśveśvara worship, and tapas—culminating in the relevance of Rudra’s multiple protective manifestations.

Kāśī and Viśveśvara function as a sacral axis where purification (Gaṅgā snāna), installation (liṅga-pratiṣṭhā), and sustained tapas convert devotion into effective divine presence; the liṅga symbolizes Śiva’s immanence, while the named Rudra forms encode differentiated modes of the same supreme agency.

The chapter explicitly begins listing Rudra manifestations, including Kapālī, Piṅgala, Bhīma, Virūpākṣa, and Vilohita, presented as Śāṃkara forms through which Śiva’s protection and intervention become historically actionable.