Adhyaya 9
Kotirudra SamhitaAdhyaya 939 Verses

चाण्डालीसद्गतिवर्णनम् (Cāṇḍālī-sadgati-varṇanam) — “Account of the Cāṇḍālī’s Attainment of a Good Destiny”

ਅਧਿਆਇ 9 ਵਿੱਚ, ਸੂਤ ਜੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚੰਡਾਲਣੀ ਦੀ ਸਦਗਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੌਮਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੰਨਿਆ, ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਗਈ ਸੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग धन्यस्त्वं शैवसत्तमः । चाण्डाली का समाख्याता तत्कथां कथय प्रभो

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸੂਤ, ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ‘ਚਾਂਡਾਲੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੌਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ? ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾ।

Verse 2

सूत उवाच । द्विजाः शृणुत सद्भक्त्या तां कथां परमाद्भुताम् । शिवप्रभावसंमिश्रां शृण्वतां भक्तिवर्द्धिनीम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 3

चांडाली सा पूर्वभरेऽभवद्ब्राह्मणकन्यका । सौमिनी नाम चन्द्रास्या सर्वलक्षणसंयुता

ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਹੁਣ ਚੰਡਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੌਮਿਨੀ ਸੀ; ਉਹ ਚੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 4

अथ सा समये कन्या युवतिः सौमिनी द्विजाः । पित्रा दत्ता च कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੌਮਿਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਜਦੋਂ ਯੌਵਨਵਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

सा भर्तारमनुप्राप्य किंचित्कालं शुभव्रता । रेमे तेन द्विजश्रेष्ठा नवयौवनशालिनी

ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਵ੍ਰਤਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਵੇਂ ਯੌਵਨ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਮਦੀ ਰਹੀ।

Verse 6

अथ तस्याः पतिर्विप्रस्तरुणस्सुरुजार्दितः । सौमिन्याः कालयोगात्तु पञ्चत्वमगमद्द्विजाः

ਤਦ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਘੋਰ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਲ-ਯੋਗ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸੌਮਿਨੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ।

Verse 7

मृते भर्तरि सा नारी दुखितातिविषण्णधीः । किंचित्कालं शुभाचारा सुशीलोवास सद्मनि

ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ੰਨ ਹੋ ਗਈ; ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ।

Verse 8

ततस्सा मन्मथाविष्टहृदया विधवापि च । युवावस्थाविशेषेण बभूव व्यभिचारिणी

ਫਿਰ, ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਲ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਿਅਭਿਚਾਰਣੀ ਬਣ ਗਈ।

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां चाण्डालीसद्गतिवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਚੌਥੀ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਚਾਂਡਾਲੀ ਦੀ ਸਦਗਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਨੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 10

कश्चिच्छूद्रवरस्तां वै विचरन्तीं निजेच्छया । दृष्ट्वा वने स्त्रियं चक्रे निनाय स्वगृहं तत

ਇੱਕ ਕੁਚਾਲੀ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 11

अथ सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी । अजीजनत्सुतान्तेन शूद्रेण सुरतप्रिया

ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੀ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਉਸ ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਬੈਠੀ।

Verse 12

कदाचिद्भर्तरि क्वापि याते पीतसुराथ सा । इयेष पिशिताहारं सौमिनी व्यभिचारिणी

ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਸੌਮਿਨੀ—ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਭਚਾਰਣੀ ਹੋ ਕੇ—ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 13

ततो मेषेषु बद्धेषु गोभिस्सह बहिर्व्रजे । निशामुखे तमोऽन्धे हि खड्गमादाय सा ययौ

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੇਢੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾੜੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਈ—ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੜਗ ਲੈ ਕੇ।

Verse 14

अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्याऽऽमिष प्रिया । एकं जघान गोवत्सं क्रोशंतमतिदुर्भगा

ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਆਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ, ਮਾਸ-ਪ੍ਰਿਆ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਭਾਗਣੀ—ਮੇਢਾ ਸਮਝ ਕੇ—ਚੀਕਦਾ ਇੱਕ ਗੋ-ਵੱਛਾ ਮਾਰ ਬੈਠੀ।

Verse 15

हतं तं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना । भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा

ਗੋਵਤਸ ਵਰਗੀ ਕੋਮਲ ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਆਈ; ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਣ ਕੇ ਡਰ ਗਈ ਅਤੇ ਪੂਰਬਲੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ “ਸ਼ਿਵ! ਸ਼ਿਵ!” ਪੁਕਾਰ ਉਠੀ।

Verse 16

सा मुहूर्तं शिवं ध्यात्वामिषभोजनलालसा । छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम्

ਮਾਸ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਬੱਛੜੇ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨਚਾਹਾ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 17

एवं बहुतिथे काले गते सा सौमिनी द्विजाः । कालस्य वशमापन्ना जगाम यमसंक्षयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕੋਮਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਯਮਲੋਕ—ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਯਤ ਅੰਤ—ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 18

यमोऽपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम् । निवर्त्य निरयावासाच्चक्रे चाण्डालजातिकाम्

ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਕ-ਵਾਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਾਂਡਾਲ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਿਵਾਇਆ।

Verse 19

साथ भ्रष्टा यमपुराच्चाण्डालीगर्भमाश्रिता । ततो बभूव जन्मान्धा प्रशांतांगारमेचका

ਫਿਰ ਉਹ ਯਮਪੁਰੀ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਇੱਕ ਚਾਂਡਾਲਣੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੀ। ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੰਗਾਰ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਤੇਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਦ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 20

जन्मान्धा साथ बाल्येऽपि विध्वस्तपितृमातृका । ऊढा न केनचिद्दुष्टा महाकुष्ठरुजार्दिता

ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤੜਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ।

Verse 21

ततः क्षुधार्दिता दीना यष्टिपाणिर्गतेक्षणा । चाण्डालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतपर्यत्

ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੀ, ਬਹੁਤ ਦਿਨ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਾਠੀ ਫੜੀ ਅਤੇ ਨਿਗਾਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਜੂਠੇ ਅੰਨ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਲੱਗੀ।

Verse 22

एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा स्वविपुलं वयः । जरयाग्रस्तसवार्ङ्गी दुःखमाप दुरत्ययम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਜੋ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ।

Verse 23

कदाचित्साथ चांडाली गोकर्णं तं महाजनान् । आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽन्वगान्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਵ-ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਕਰਣ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ; ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਜਨਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਈ।

Verse 24

अथासावपि चांडाली वसनासनतृष्णया । महाजनान् याचयितुं संचचार शनैः शनैः

ਫਿਰ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲੀ ਵੀ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਜਨਾਂ ਕੋਲ ਮੰਗਣ ਲਈ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਫਿਰਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 25

गत्वा तत्राथ चांडाली प्रार्थयन्ती महाजनान् । यत्र तत्र चचारासौ दीनवाक्प्रसृताञ्जलिः

ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲੀ ਮਹਾਜਨਾਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਦਿਨੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ ਅੰਜਲੀ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਥਾਂ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ।

Verse 26

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृताञ्जलौ । एकः पुण्यतमः पान्थः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਉਸ ਚਾਂਡਾਲਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕ ਪਰਮ ਪੁੰਨਵਾਨ ਰਾਹਗੀਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਬੇਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮੰਜਰੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 27

तामंजलौ निपतिता सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्यमिति मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਹੋਈਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਰਖਿਆ; ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ‘ਇਹ ਅਭੱਖ ਹੈ’ ਸਮਝ ਕੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 28

तस्याः कराद्विनिर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟੀ ਉਹ ਬਿਲਵ-ਮੰਜਰੀ ਕਿਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗੀ।

Verse 29

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पान्थजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਉਹ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਅੱਗੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੰਗਦੀ ਰਹੀ; ਪਰ ਦੈਵੀ ਜੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।

Verse 30

एवं शिवचतुर्दश्या व्रतं जातं च निर्मलम् । अज्ञानतो जागरणं परमानन्ददायकम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪਾਵਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਣਜਾਣੇ ਕੀਤਾ ਜਾਗਰਣ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 31

ततः प्रभाते सा नारी शोकेन महता वृता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवलम्

ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਦਿਨ ਹੋ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁੜ ਪਈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵੱਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਈ।

Verse 32

श्रांता चिरोपवासेन निपतंती पदेपदे । अतीत्य तावतीं भूमिं निपपात विचेतना

ਲੰਮੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਈ ਸੀ; ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗਦੀ ਰਹੀ। ਇੰਨਾ ਰਾਹ ਲੰਘ ਕੇ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 33

अथ सा शंभुकृपया जगाम परमं पदम् । आरुह्य सुविमानं च नीतं शिवगणैर्द्रुतम्

ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਸੁੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਗਣ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ।

Verse 34

आदौ यदेषा शिवनाम नारी प्रमादतो वाप्यसती जगाद । तेनेह भूयः सुकृतेन विप्रा महाबलस्थानमवाप दिव्यम्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਭਾਵੇਂ ਅਸਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਣਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਬੈਠੀ। ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ‘ਮਹਾਬਲ’ ਨਾਮਕ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 35

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं सा हि चक्रे बिल्वार्चनं निशि

ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 36

अकामतः कृतस्यास्य पुण्यस्यैव च तत्फलम् । भुनक्त्यद्यापि सा चैव महाबलप्रसादतः

ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸੇ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ ਰਹੀ ਹੈ—ਮਹਾਬਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।

Verse 37

एवंविधं महालिंगं शंकरस्य महाबलम् । सर्वपापहरं सद्यः परमानन्ददायकम्

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਇਹ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਹਾਬਲ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 38

एवं वः कथितं विप्रा माहात्म्यं परमं मया । महाबलाभिधानस्य शिवलिंगवरस्य हि

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ‘ਮਹਾਬਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Verse 39

अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य चाद्भुतम् । श्रुतमात्रेण येनाशु शिवे भक्तिः प्रजायते

ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਹਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

It presents a redemption-argument through narrative: a brāhmaṇa widow (Sauminī) falls into transgressive conduct, is expelled as a social pollutant, yet the chapter’s stated aim (sadgati) frames how Śiva’s power can convert even stigmatized existence into a spiritually favorable end.

They function as symbolic intensifiers of impurity and exclusion—testing the limits of ritual-social identity—so the text can foreground a Śaiva soteriology where grace and devotion are stronger than inherited status, and where moral rupture becomes the occasion for purification and reorientation toward Śiva.

No distinct iconographic form (e.g., a named Rudra-mūrti or Pārvatī-svarūpa) is foregrounded in the sampled verses; the emphasis is on Śiva’s generalized prabhāva (efficacious power) as the salvific principle operating through the narrative arc toward sadgati.