अत्रीश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Atrīśvara-māhātmya-varṇanam) — “Account of the Greatness of Atrīśvara”
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰੀ ਦਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਤਪਸਵੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਜੀਵਨ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਅਤ੍ਰੀ ਜਲ ਮੰਗਦੇ ਹਨ; ਤਦ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਨਸੂਯਾ ਕਮੰਡਲੂ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ—ਇਸ ਵਿਹਾਰਕ ਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਦਿਲੇਮਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸੰਧੀ-ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਰਿਦ੍ਵਰਾ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ-ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਸਾਧਵੀ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਉੱਥੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਦਰਸ਼, ਚਲ ਤੀਰਥ ਰੂਪ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਪਰਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ੈਵ ਤੱਤ-ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤਿੰਨੇ ਪੱਧਰ ਇਕੱਠੇ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਗੂੜ੍ਹ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । कदाचित्स ऋषिश्रेष्ठो ह्यत्रिर्ब्रह्मविदां वरः । जागृतश्च जलं देहि प्रत्युवाच प्रियामिति
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਤ੍ਰੀ ਜਾਗ ਉਠੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਪਾਣੀ ਦੇ।”
Verse 2
सापि साध्वी त्ववश्यं च गृहीत्वाथ कमण्डलुम् । जगाम विपिने तत्र जलं मे नीयते कुतः
ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਮੰਡਲੂ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—“ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ?”
Verse 3
किं करोमि क्व गच्छामि कुतो नीयेत वै जलम् । इति विस्मयमापन्ना तां गंगां हि ददर्श सा
ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ—“ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ?” ਇਸ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
Verse 4
तामनुव्रजती यावत् साब्रवीच्च सदा हि ताम् । गंगा सरिद्वरा देवी बिभ्रती सुन्दरां तनुम्
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ, ਤਦ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ।
Verse 5
गंगोवाच । प्रसन्नास्मि च ते देवि कुत्र यासि वदाधुना । धन्या त्वं सुभगे सत्यं तवाज्ञां च करोम्यहम्
ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਸੁਭਾਗਣੀ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ।”
Verse 6
सूत उवाच । तद्वचश्च तदा श्रुत्वा ऋषिपत्नी तपस्विनी । प्रत्युवाच वचः प्रीत्या स्वयं सुचकिता द्विजाः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਤਨੀ, ਆਪ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।
Verse 7
अनसूयोवाच । का त्वं कमलपत्राक्षि कुतो वा त्वं समागता । तथ्यं ब्रूहि कृपां कृत्वा साध्वी सुप्रवदा सती
ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਰ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਦੱਸ; ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਹੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਸਾਫ਼ ਕਹਿ।
Verse 8
सूत उवाच । इत्युक्ते च तया तत्र मुनिपत्न्या मुनीश्वराः । सरिद्वरा दिव्यरूपा गंगा वाक्यमथाब्रवीत्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਗਾ ਨੇ ਤਦ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 9
गंगोवाच । स्वामिनः सेवनं दृष्ट्वा शिवस्य च परात्मनः । साध्वि धर्मं च ते दृष्ट्वा स्थितास्मि तव सन्निधौ
ਗੰਗਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਧਰਮਾਚਰਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਟਿਕੀ ਹਾਂ।
Verse 10
अहं गंगा समायाता भजनात्ते शुचिस्मिते । वशीभूता ह्यहं जाता यदिच्छसि वृणीष्व तत्
ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼ੁਚਿ-ਸਮਿਤੇ, ਤੇਰੇ ਭਜਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ—ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੇਂ, ਚੁਣ ਲੈ।
Verse 11
सूत उवाच । इत्युक्ते गंगया साध्वी नमस्कृत्य पुरः स्थिता । उवाचेति जलं देहि चेत्प्रसन्ना ममाऽधुना
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਧਵੀ ਗੰਗਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਲ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”
Verse 12
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा गर्तं कुर्ष्विति साऽब्रवीत् । शीघ्रं चायाच्च तत्कृत्वा स्थिता तत्क्षणमात्रतः
ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਇੱਕ ਗੱਡਾ ਖੋਦੋ।” ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਇਆ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਉੱਥੇ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।
Verse 13
तत्र सा च प्रविष्टा च जलरूपमभूत्तदा । आश्चर्य्यं परमं गत्वा गृहीतं च जलं तया
ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਜਲ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਈ। ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਜਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।
Verse 14
उवाच वचनं चैतल्लोकानां सुखहेतवे । अनसूया मुनेः पत्नी दिव्यरूपां सरिद्वराम्
ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਰਿਤਾ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 15
अनसूयोवाच । यदि त्वं सुप्रसन्ना मे वर्तसे च कृपामयि । स्थातव्यं च त्वया तावन्मत्स्वामी यावदा व्रजेत्
ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਕਿਰਪਾਲੂ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਵਾਮੀ (ਪਤੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।”
Verse 16
सूत उवाच । इति श्रुत्वानसूयाया वचनं सुखदं सताम् । गंगोवाच प्रसन्नाति ह्यत्रेर्दास्यसि मेऽनघे
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਸਤਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗੰਗਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਨਿਰਪਾਪੇ! ਤੂੰ ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗੀ।”
Verse 17
इत्युक्ते च तया तत्र ह्यनपायि कृतन्तथा । स्वामिने तज्जलं दिव्यं दत्त्वा तत्पुरतः स्थिता
ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਅਚੂਕ ਵਾਲੀ ਨੇ ਓਹੀ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 18
स ऋषिश्चापि सुप्रीत्या स्वाचम्य विधिपूर्वकम् । पपौ दिव्यं जलं तच्च पीत्वा सुखमवाप ह
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਪੀ ਗਿਆ; ਪੀ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 19
अहो नित्यं जलं यच्च पीयते तज्जलं न हि । विचार्येति च तेनाशु परितश्चावलोकितम्
“ਹਾਏ! ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ‘ਪਾਣੀ’ ਸਮਝ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ।
Verse 20
शुष्कान्वृक्षान्समालोक्य दिशो रूक्षतरास्तथा । उवाच तामृषिश्रेष्ठो न जातं वर्षणं पुनः
ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਰੁੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਫਿਰ ਵੀ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।”
Verse 21
तदुक्तं तत्समाकर्ण्य नेतिनेति प्रियान्तदा । तामुवाच पुनः सोऽपि जलं नीतं कुतस्त्वया
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ—“ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ—“ਇਹ ਪਾਣੀ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਈ ਹੈਂ?”
Verse 22
इत्युक्ते तु तदा तेन विस्मयं परमं गता । अनसूया स्वमनसि सचिन्ता तु मुनीश्वराः
ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ; ਅਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਮੁਨੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਮਗਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 23
निवेद्यते मया चेद्वै तदोत्कर्षो भवेन्मम । निवेद्यते यदा नैव व्रतभङ्गो भवेन्मम
ਜੇ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਆਤਮਿਕ ਉਤਕਰਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਅਰਪਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵਰਤ-ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 24
नोभयं च तथा स्याद्वै निवेद्यं तत्तथा मम । इति यावद्विचार्येत तावत्पृष्टा पुनः पुनः
“ਡਰ ਨਾ; ਉਹੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ।
Verse 25
अथानुग्रहतः शंभोः प्राप्तबुद्धिः पतिव्रता । उवाच श्रूयतां स्वामिन्यज्जातं कथयामि ते
ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਸਵਾਮਿਨੀ, ਸੁਣੋ; ਜੋ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ।”
Verse 26
अनसूयोवाच । शंकरस्य प्रतापाच्च तवैव सुकृतैस्तथा । गंगा समागतात्रैव तदीयं सलिलन्त्विदम्
ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਇਕੱਠੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ; ਇਹ ਜਲ ਉਸੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਹੈ।
Verse 27
सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा मुनिर्विस्मयमानसः । प्रियामुवाच सुप्रीत्या शंकरं मनसा स्मरन्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦਾ ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 28
अत्रिरुवाच । प्रिये सुन्दरि त्वं सत्यमथ वाचं व्यलीककाम् । ब्रवीषि च यथार्थं त्वं न मन्ये दुर्लभन्त्विदम्
ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰਿਯੇ, ਸੁੰਦਰਿ! ਤੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਬਚਨ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਯਥਾਰਥ ਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
Verse 29
असाध्यं योगिभिर्यच्च देवैरपि सदा शुभे । तच्चैवाद्य कथं जातं विस्मयः परमो मम
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਜੋ ਸਦਾ ਯੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਾਧ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਮੇਰਾ ਅਚੰਭਾ ਪਰਮ ਹੈ।
Verse 30
यद्येवं दृश्यते चेद्वै तन्मयेहं न चान्यथा । इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच पतिप्रिया
“ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੰਝ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤੱਤ-ਮਯ ਹਾਂ—ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
अनसूयोवाच । आगम्यतां मया सार्द्धं त्वया नाथ महामुने । सरिद्वराया गंगाया द्रष्टुमिच्छा भवेद्यदि
ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਓ।
Verse 32
सूत उवाच । इत्युक्त्वा तु समादाय पतिं तं सा पतिव्रता । गता द्रुतं शिवं स्मृत्वा यत्र गंगा सरिद्वरा
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 33
दर्शयामास तां तत्र गंगां पत्ये पतिव्रता । गर्ते च संस्थितां तत्र स्वयं दिव्यस्वरूपिणीम्
ਉੱਥੇ ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ; ਦੇਵੀ ਆਪ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਥੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀ।
Verse 34
तत्र गत्वा ऋषिश्रेष्ठो गर्तं च जलपूरितम् । आकण्ठं सुन्दरं दृष्ट्वा धन्येयमिति चाब्रवीत्
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਗਲ੍ਹ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੁੰਦਰ ਖੱਡਾ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ।”
Verse 35
किं मदीयं तपश्चैव किमन्येषां पुनस्तदा । इत्युक्तो मुनिशार्दूलो भक्त्या तुष्टाव तां तदा
“ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਉਸੇ ਪਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 36
ततो हि स मुनिस्तत्र सुस्नातः सुभगे जले । आचम्य पुनरेवात्र स्तुतिं चक्रे पुनः पुनः
ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀ ਉੱਥੇ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ। ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 37
अनसूयापि संस्नाता सुन्दरे तज्जले तदा । नित्यं चक्रे मुनिः कर्म सानसूयापि सुव्रता
ਫਿਰ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਵੀ ਓਹੀ ਕੀਤਾ।
Verse 38
ततस्सोवाच तां गंगा गम्यते स्वस्थलं मया । इत्युक्ते च पुनः साध्वी तामुवाच सरिद्वराम्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 39
अनसूयोवाच । यदि प्रसन्ना देवेशि यद्यस्ति च कृपा मयि । त्वया स्थेयं निश्चलत्वादस्मिन्देवि तपोवने
ਅਨਸੂਯਾ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ।”
Verse 40
महतां च स्वभावश्च नांगीकृत्य परित्यजेत् । इत्युक्ता च करौ बद्ध्वा तां तुष्टाव पुनःपुनः
“ਮਹਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 41
ऋषिश्चापि तथोवाच त्वया स्थेयं सरिद्वरे । सानुकूला भव त्वं हि सनाथान्देवि नः कुरु
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਇਉਂ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ-ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਨਾਥ—ਪੱਕੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ—ਬਣਾ।”
Verse 42
तदीयं तद्वचः श्रुत्वा रम्यं गंगा सरिद्वरा । प्रसन्नमानसा गंगाऽनसूयां वाक्यमब्रवीत्
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਸੁਹਣੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁੰਦਰ ਗੰਗਾ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 43
गंगोवाच । शंकरार्चनसंभूतफलं वर्षस्य यच्छसि । स्वामिनश्च तदा स्थास्ये देवानामुपकारणात
ਗੰਗਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਾਂਗੀ।”
Verse 44
तथा दानैर्न मे तुष्टिस्तीर्थस्नानैस्तथा च वै । यज्ञैस्तथाथ वा योगैर्यथा पातिव्रतेन च
ਦਾਨ, ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ, ਯੱਗ ਜਾਂ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਸਦਗੁਣੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਪਾਤਿਵ੍ਰਤ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 45
पतिव्रतां यथा दृष्ट्वा मनसः प्रीणनं भवेत् । तथा नान्यैरुपायैश्च सत्यं मे व्याहृतं सति
ਹੇ ਸਤੀ! ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ।
Verse 46
पतिव्रतां स्त्रियं दृष्ट्वा पापनाशो भवेन्मम । शुद्धा जाता विशेषेण गौरीतुल्या पतिव्रता
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋਣ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵਾਂ—ਇਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਤਾਂ ਗੌਰੀ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਹੈ।
Verse 47
तस्माच्च यदि लोकस्य हिताय तत्प्रयच्छसि । तर्ह्यहं स्थिरतां यास्ये यदि कल्याणमिच्छसि
ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੂੰ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਬਖ਼ਸ਼ੇਂਗੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਡੋਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵਾਂਗਾ—ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।
Verse 48
सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वाऽनसूया सा पतिव्रता । गंगायै प्रददौ पुण्यं सर्वं तद्वर्षसंभवम्
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਉਸ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 49
महतां च स्वभावो हि परेषां हितमावहेत् । सुवर्णं चन्दनं चेक्षुरसस्तत्र निदर्शनम्
ਮਹਾਨਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ—ਇੱਥੇ ਇਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹਨ।
Verse 50
एतद्दृष्ट्वानसूयं तत्कर्म पातिव्रतं महत् । प्रसन्नोभून्महादेवः पार्थिवादाविराशु वै
ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ) ਰੂਪ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।
Verse 51
शंभुरुवाच । दृष्ट्वा ते कर्म साध्व्येतत् प्रसन्नोऽस्मि पतिव्रते । वरं ब्रूहि प्रिये मत्तो यतः प्रियतरासि मे
ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸਾਧਵੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ! ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਤਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ।
Verse 52
अथ तौ दम्पती शंभुमभूतां सुन्दराकृतिम् । पञ्चवक्त्रादिसंयुक्तं हरं प्रेक्ष्य सुविस्मितौ
ਫਿਰ ਉਸ ਦੰਪਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ ਮੁਖ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਰ ਨੂੰ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 53
नत्वा स्तुत्वा करौ बद्ध्वा महाभक्तिसमन्वितौ । अवोचेतां समभ्यर्च्य शंकरं लोकशंकरम्
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 54
दम्पती ऊचतुः । यदि प्रसन्नो देवेश प्रसन्ना जगदम्बिका । अस्मिंस्तपोवने तिष्ठ लोकानां सुखदो भव
ਦੰਪਤੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸੋ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।
Verse 55
प्रसन्ना च तदा गंगा प्रसन्नश्च शिवस्तदा । उभौ तौ च स्थितौ तत्र यत्रासीदृषिसत्तमः
ਤਦ ਗੰਗਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।
Verse 56
अत्रीश्वरश्च नाम्नासीदीश्वरः परदुःखहा । गंगा सापि स्थिता तत्र तदा गर्तेथ मायया
ਉੱਥੇ ‘ਅਤ੍ਰੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਰ-ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਵਰ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ। ਗੰਗਾ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਸੀ; ਤਦ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
Verse 57
तद्दिनं हि समारभ्य तत्राक्षय्यजलं सदा । हस्तमात्रे हि तद्गर्ते गंगा मन्दाकिनी ह्यभूत्
ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਸਦਾ ਅਖੁੱਟ ਜਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਹੱਥ-ਭਰ ਦੇ ਉਸ ਛੋਟੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਹੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
Verse 58
तत्रैव ऋषयो दिव्याः समाजग्मुस्सहांगनाः । तीर्थात्तीर्थाच्च ते सर्वे ते पुरा निर्गता द्विजाः
ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਕਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥੋਂ-ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 59
यवाश्च व्रीहयश्चैव यज्ञयागपरायणाः । युक्ता ऋषिवरैस्तैश्च होमं चक्रुश्च ते जनाः
ਜੌ ਅਤੇ ਚੌਲ ਲੈ ਕੇ, ਯਜ੍ਞ-ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹ ਲੋਕ—ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਠੀਕ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਨਾਲ—ਹੋਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 60
कर्मभिस्तैश्च संतुष्टा वृष्टिं चक्रुर्घनास्तदा । आनन्दः परमो लोके बभूवातिमुनीश्वराः
ਉਹਨਾਂ ਧਰਮੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਤਦ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਛਾ ਗਿਆ।
Verse 61
अत्रीश्वरस्य माहात्म्यमित्युक्तं वः सुखावहम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं सर्वकामदं भक्ति वर्द्धनम्
ਅਤ੍ਰੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਤਮ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ, ਸਭ ਯੋਗ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The chapter presents Anasūyā’s forest encounter with Gaṅgā, who declares she is drawn by the sight of devotion to Śiva and by Anasūyā’s righteous conduct—an argument that tīrtha-power and divine proximity are activated by Śaiva bhakti and ethical purity.
The kamaṇḍalu signifies portable ascetic authority and ritual readiness; the forest marks a liminal testing-ground; Gaṅgā as a speaking deity symbolizes tīrtha as conscious grace, implying that sacred waters are not merely physical but embodiments of Śiva-aligned purity and anugraha.
Śiva is highlighted primarily as parātman—the supreme inner reality whose worship and service regulate the movement of divine agencies (here, Gaṅgā). No distinct iconographic form of Śiva or explicit Gaurī manifestation is foregrounded in the sampled verses, though the episode prepares the theological ground for Atrīśvara as a Śaiva sacred locus.