Śivapūjā-stuti: Deva-Ṛṣi-Paramparāyāṃ Śaṃkara-caritasya Prastāvaḥ (Prelude to Śaṃkara’s narrative and the lineage of Śiva-worship)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग ज्ञानवानसि सुव्रत । पुनरेव शिवस्य वै चरितं ब्रूहि विस्तरात्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੂਤ-ਸੂਤ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਹੈਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾ।

Verse 2

पुरातनाश्च राजान ऋषयो देवतास्तथा । आराधनञ्च तस्यैव चकुर्देववरस्य हि

ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ—ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 3

सूत उवाच । साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठाः श्रूयतां कथयामि वः । चरित्रं शांकरं रम्यं शृण्वतां भुक्तिमुक्तिदम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਰਮਣੀਕ ਕਥਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 4

एतदेव पुरा पृष्टो नारदेन पितामहः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदं मुनिसत्तमम्

ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद सुप्रीत्या शांकरं चरितं वरम् । प्रवक्ष्यामि भवत्स्नेहान्महापातकनाशनम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 6

रमया सहितो विष्णुश्शिवपूजां चकार ह । कृपया परमेशस्य सर्वान्कामानवाप हि

ਰਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 7

अहं पितामहश्चापि शिवपूजनकारकः । तस्यैव कृपया तात विश्वसृष्टिकरस्सदा

ਮੈਂ—ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 8

शिवपूजाकरा नित्यं मत्पुत्राः परमर्षयः । अन्ये च ऋषयो ये ते शिवपूजनकारकाः

ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ—ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਕ ਹਨ।

Verse 9

नारद त्वं विशेषेण शिवपूजनकारकः । सप्तर्षयो वसिष्ठाद्याः शिवपूजनकारकाः

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।

Verse 10

अरुंधती मदासाध्वी लोपामुद्रा तथैव च । अहल्या गौतमस्त्री च शिवपूजनकारिकाः

ਅਰੁੰਧਤੀ, ਸਾਧਵੀ ਮਦਾਸਾਧਵੀ, ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤਣਾਂ ਹਨ।

Verse 11

दुर्वासाः कौशिकश्शक्तिर्दधीचो गौतमस्तथा । कणादो भार्गवो जीवो वैशंपायन एव च

ਦੁਰਵਾਸਾ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਸ਼ਕਤੀ, ਦਧੀਚੀ, ਗੌਤਮ, ਕਣਾਦ, ਭਾਰਗਵ, ਜੀਵ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੂਜਣਯ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 12

एते च मुनयस्सर्वे शिवपूजाकरा मताः । तथा पराशरो व्यासश्शिवपूजारतस्सदा

ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵੀ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 13

उपमन्युर्महाभक्तश्शिवस्य परमात्मनः । याज्ञवल्क्यो महाशैवो जैमिनिर्गर्ग एव च

ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮਹਾਂਭਕਤ ਹੈ। ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਮਹਾਸ਼ੈਵ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੈਮਿਨੀ ਤੇ ਗਰਗ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।

Verse 14

शुकश्च शौनकाद्याश्च शङ्करस्य प्रपूजकाः । अन्येऽपि बहवस्सन्ति मुनयो मुनिसत्तमाः

ਸ਼ੁਕ, ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪਰਮ ਪੂਜਕ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਮੁਨੀ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।

Verse 15

अदितिर्देवमाता च नित्यं प्रीत्या चकार ह । पार्थिवीं शैवपूजां वै सवधूः प्रेमतत्परा

ਦੇਵਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ (ਪਾਰਥਿਵ) ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੈਵ-ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ।

Verse 16

शक्रादयो लोकपाला वसवश्च सुरास्तथा । महाराजिकदेवाश्च साध्याश्च शिवपूजकाः

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲ, ਵਸੂ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜਿਕ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੂਜਕ ਹਨ।

Verse 17

गन्धर्वा किन्नराद्याश्चोपसुराश्शिवपूजकाः । तथाऽसुरा महात्मानश्शिवपूजाकरा मताः

ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਉਪਸੁਰ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੂਜਕ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਅਸੁਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

हिरण्यकशिपुर्देत्यस्सानुजत्ससुतो मुने । शिवपूजाकरो नित्यं विरोचनबली तथा

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਆਪਣੇ ਅਨੁਜ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਨਿੱਤ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਚਨ ਅਤੇ ਬਲੀ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਨਚਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 19

महाशैव स्मृतो बाणो हिरण्याक्षसुतास्तथा । वृषपर्वा दनुस्तात दानवाः शिवपूजकाः

ਬਾਣ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਸ਼ੈਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ। ਹੇ ਤਾਤ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਅਤੇ ਦਨੂ—ਇਹ ਦਾਨਵ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪੂਜਕ ਸਨ।

Verse 20

शेषश्च वासुकिश्चैव तक्षकश्च तथा परे । शिवभक्ता महानागा गरुडाद्याश्च पक्षिणः

ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਨਾਗ; ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੰਛੀ—ਇਹ ਸਭ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ।

Verse 21

सूर्यचन्द्रावुभौ देवौ पृथ्व्यां वंशप्रवर्त्तकौ । शिवसेवारतौ नित्यं सवंश्यौ तौ मुनीश्वर

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੋਏ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

मनवश्च तथा चक्रुस्स्वायंभुवपुरस्सराः । शिवपूजां विशेषेण शिववेषधरा मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 23

प्रियव्रतश्च तत्पुत्रास्तथा चोत्तानपात्सुतः । तद्वंशाश्चैव राजानश्शिवपूजनकारकाः

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ—ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਰਾਜੇ—ਸਭ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 24

ध्रुवश्च ऋषभश्चैव भरतो नव योगिनः । तद्भ्रातरः परे चापि शिवपूजनकारकाः

ਧ੍ਰੁਵ, ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਭਰਤ—ਨੌਂ ਯੋਗੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਭਰਾ ਵੀ, ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 25

वैवस्वतसुतास्तार्क्ष्य इक्ष्वाकुप्रमुखा नृपाः । शिवपूजारतात्मानः सर्वदा सुखभोगिनः

ਵੈਵਸਵਤ (ਮਨੂ) ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ—ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਅਤੇ ਇਕ੍ਸ਼ਵਾਕੁ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜੇ—ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੁਖ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਰਹੇ।

Verse 26

ककुत्स्थश्चापि मांधाता सगरश्शैवसत्तमः । मुचुकुन्दो हरिश्चन्द्रः कल्माषांघ्रिस्तथैव च

ਕਕੁਤਸਥ ਅਤੇ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਅਤੇ ਸਗਰ—ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ; ਮੁਚੁਕੁੰਦ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਮਾਸ਼ਾਂਘ੍ਰਿ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 27

भगीरथादयो भूपा बहवो नृपसत्तमाः । शिवपूजाकरा ज्ञेयाः शिववेषविधायिनः

ਭਗੀਰਥ ਆਦਿ ਬਹੁਤੇ ਭੂਪ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ—ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵੈਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 28

खट्वांगश्च महाराजो देवसाहाय्यकारकः । विधितः पार्थिवीम्मूर्तिं शिवस्यापूजयत्सदा

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਰਾਜ ਖਟਵਾਂਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦੀ) ਸ਼ਿਵ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 29

तत्पुत्रो हि दिलीपश्च शिवपूजनकृत्सदा । रघुस्तत्तनयः शैवः सुप्रीत्याः शिवपूजकः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਦਿਲੀਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੂ ਪਰਮ ਸ਼ੈਵ ਸੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 30

अजश्शिवार्चकस्तस्य तनयो धर्मयुद्धकृत् । जातो दशरथो भूयो महाराजो विशेषतः

ਅਜ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਪਾਸਕ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਰਾਜ ਬਣਿਆ।

Verse 31

पुत्रार्थे पार्थिवी मूर्त्ति शैवी दशरथो हि सः । समानर्च विशेषेण वसि ष्ठस्याज्ञया मुनेः

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪਾਰਥਿਵ ਸ਼ੈਵ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 32

पुत्रेष्टिं च चकारासौ पार्थिवो भवभक्तिमान् । ऋष्यशृङ्गमुनेराज्ञां संप्राप्य नृपसत्तमः

ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਭਗਤ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਨ੍ਰਿਪ ਦਸ਼ਰਥ, ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਮੁਨੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰੈਸ਼ਟੀ ਯੱਗ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 33

कौसल्या तत्प्रिया मूर्त्ति पार्थिवीं शांकरीं मुदा । ऋष्यशृंगसमादिष्टा समानर्च सुताप्तये

ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਕਰੀ ਦੀ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦੀ) ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 34

सुमित्रा च शिवं प्रीत्या कैकेयी नृपवल्लभा । पूजयामास सत्पुत्रप्राप्तये मुनिसत्तम

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕੈਕਈ ਨੇ ਸਤਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 35

शिवप्रसादतस्ता वै पुत्रान्प्रापुश्शुभंकरान् । महाप्रतापिनो वीरान्सन्मार्गनिरतान्मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ—ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਲੇ, ਵੀਰ, ਅਤੇ ਸਤਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।

Verse 36

ततः शिवाज्ञया तस्मात्तासु राज्ञस्स्वयं हरिः । चतुर्भिश्चैव रूपैश्चाविर्बभूव नृपात्मजः

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਲਈ ਸਵੈੰ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਅਵਤਰੇ।

Verse 37

कौसल्यायाः सुतो राम सुमित्रायाश्च लक्ष्मण । शत्रुघ्नश्चैव कैकेय्या भरतश्चेति सुव्रताः

ਕੌਸਲਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸੀ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਲਖਮਣ; ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ।

Verse 38

रामस्ससहजो नित्यं पार्थिवं समपूजयत् । भस्म रुद्राक्षधारी च विरजागममास्थितः

ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸਹੋਦਰ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਨਿੱਤ ਪਾਰਥਿਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਰਜਾ-ਆਗਮ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ੈਵ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 39

तद्वंशे ये समुत्पन्ना राजानः सानुगा मुने । ते सर्वे पार्थिवं लिंगं शिवस्य समपूजयन्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਾਰਥਿਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 40

सुद्युम्नश्च महाराजश्शैवो मुनिसुतो मुने । शिवशापात्प्रियाहेतोरभून्नारी ससेवकः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੁਦ੍ਯੁਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ੈਵ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਗੇ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸਤਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 41

पार्थिवेशसमर्चातः पुनस्सोऽभूत्पुमान्वरः । मासं स्त्री पुरुषो मासमेवं स्त्रीत्वं न्यवर्त्तत

ਪਾਰਥਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਸਮਰਚਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਇਸਤਰੀ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਰਖ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਤਵ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹਟਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 42

ततो राज्यं परित्यज्य शिवधर्मपरायणः । शिववेषधरो भक्त्या दुर्लभं मोक्षमाप्तवान्

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੁਲੱਭ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 43

पुरूरवाश्च तत्पुत्रो महाराजस्तु पूजक । शिवस्य देवदेवस्य तत्सुतः शिवपूजकः

ਪੁਰੂਰਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਕ ਬਣਿਆ।

Verse 44

भरतस्तु महापूजां शिवस्यैव सदाकरोत् । नहुषश्च महा शैवः शिवपूजारतो ह्यभूत्

ਭਰਤ ਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੈਵ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ।

Verse 45

ययातिः शिवपूजातः सर्वान्कामानवाप्तवान् । अजीजनत्सुतान्पंच शिवधर्मपरायणान्

ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਤ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਸਨ।

Verse 46

तत्सुता यदुमुख्याश्च पंचापि शिवपूजकाः । शिवपूजाप्रभावेण सर्वान्कामांश्च लेभिरे

ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਯਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ—ਉਹ ਪੰਜੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਕ ਸਨ। ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 47

अन्येऽपि ये महाभागाः समानर्चुश्शिवं हि ते । तद्वंश्या अन्यवंश्याश्च भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਮਹਾਭਾਗ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

कृष्णेन च कृतं नित्यं बदरीपर्वतोत्तमे । पूजनं तु शिवस्यैव सप्तमासावधि स्वयम्

ਉੱਤਮ ਬਦਰੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਇਹ ਭਗਤੀ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਚੱਲੀ।

Verse 49

प्रसन्नाद्भगवांस्तस्माद्वरान्दिव्यानने कशः । सम्प्राप्य च जगत्सर्वं वशेऽनयत शङ्करात्

ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਤਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 50

प्रद्युम्नः तत्सुतस्तात शिवपूजाकरस्सदा । अन्ये च कार्ष्णिप्रवरास्साम्बाद्याश्शिवपूजकाः

ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਬ ਆਦਿ ਕਾਰ੍ਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੀਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਕ ਸਨ।

Verse 51

जरासंधो महाशैवस्तद्वंश्याश्च नृपास्तथा । निमिश्शैवश्च जनकस्तत्पुत्राश्शिवपूजकाः

ਜਰਾਸੰਧ ਮਹਾਨ ਸ਼ੈਵ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੇ ਸਨ। ਨਿਮੀ ਵੀ ਸ਼ੈਵ ਸੀ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਕ ਸਨ।

Verse 52

नलेन च कृता पूजा वीरसेनसुतेन वै । पूर्वजन्मनि यो भिल्लो वने पान्थसुरक्षकः

ਉਹੀ ਪੂਜਾ ਵੀਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਲ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਿੱਲ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਹੀਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ।

Verse 53

यतिश्च रक्षितस्तेन पुरा हरसमीपतः । स्वयंव्याघ्रादिभी रात्रौ भक्षितश्च मृतो वृषात्

ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਯਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬਾਘ ਆਦਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਧਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਰ ਗਿਆ—ਵ੍ਰਿਸ਼, ਅਰਥਾਤ ਵਿਧੀ ਤੇ ਕਰਮ-ਬਲ ਦੇ ਕਾਰਨ।

Verse 54

तेन पुण्यप्रभावेण स भिल्लो हि नलोऽभवत् । चक्रवर्ती महाराजो दमयन्ती प्रियोऽभवत्

ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਭਿੱਲ ਨਲ ਬਣਿਆ; ਫਿਰ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਮਹਾਰਾਜ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਬਣੀ।

Verse 55

इति ते कथितं तात यत्पृष्टं भवतानघ । शाङ्करं चरितं दिव्यं किमन्यत्प्रष्टुमिच्छसि

ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੰਕਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਕਹੀ ਗਈ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?