रावणस्य तपः-शिवानुग्रहः — Rāvaṇa’s Austerity and Śiva’s Bestowal of Grace

Verse 1

सूत उवाच । रावणः राक्षसश्रेष्ठो मानी मानपरायणः । आरराध हरं भक्त्या कैलासे पर्वतोत्तमे

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਲੋਭੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ (ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 2

आराधितः कियत्कालं न प्रसन्नो हरो यदा । तदा चान्यत्तपश्चक्रे प्रासादार्थे शिवस्य सः

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਜਦੋਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਹੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 3

नतश्चायं हिमवतस्सिद्धिस्थानस्य वै गिरेः । पौलस्त्यो रावणश्श्रीमान्दक्षिणे वृक्षखंडके

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਧੀ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਜੰਗਲੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ਜ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਵਣ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 4

भूमौ गर्तं वर कृत्वा तत्राग्निं स्थाप्य स द्विजाः । तत्सन्निधौ शिवं स्थाप्य हवनं स चकार ह

ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थंडिलेशयः । शीते जलांतरस्थो हि त्रिधा चक्रे तपश्च सः

ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 6

एकैकं च शिरश्छिन्नं विधिना शिवपूजने । एवं सत्क्रमतस्तेन च्छिन्नानि नव वै यदा

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਨੌਂ ਸਿਰ ਕੱਟੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ…

Verse 7

ततश्शिरांसि छित्त्वा च पूजनं शंकरस्य वै । प्रारब्धं दैत्यपतिना रावणेन महात्मना

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੰਕਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 9

एकस्मिन्नवशिष्टे तु प्रसन्नश्शंकरस्तदा । आविर्बभूव तत्रैव संतुष्टो भक्तवत्सलः

ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਬਚਿਆ, ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ੰਕਰ ਓਥੇ ਹੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ।

Verse 10

शिरांसि पूर्ववत्कृत्वा नीरुजानि तथा प्रभुः । मनोरथं ददौ तस्मादतुलं बलमुत्तमम्

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ—ਅਤੁਲ, ਉੱਤਮ ਬਲ—ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 11

प्रसादं तस्य संप्राप्य रावणस्स च राक्षसः । प्रत्युवाच शिवं शम्भुं नतस्कंधः कृतांजलिः

ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਵਣ ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ੰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 12

रावण उवाच । प्रसन्नो भव देवेश लंकां च त्वां नयाम्यहम् । सफलं कुरु मे कामं त्वामहं शरणं गतः

ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੰਕਾ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਸਫਲ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 13

सूत उवाच । इत्युक्तश्च तदा तेन शंभुर्वै रावणेन सः । प्रत्युवाच विचेतस्कः संकटं परमं गतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਮਨ ਪਲ ਭਰ ਡੋਲ ਗਿਆ; ਮਹਾਂ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 14

शिव उवाच । श्रूयतां राक्षसश्रेष्ठ वचो मे सारवत्तया । नीयतां स्वगृहे मे हि सद्भक्त्या लिंगमुत्तमम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਖਸ਼-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਸਾਰਭੂਤ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਉਸ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 15

भूमौ लिंगं यदा त्वं च स्थापयिष्यसि तत्र वै । स्थास्यत्यत्र न संदेहो यथेच्छसि तथा कुरु

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸੇ ਥਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਤਿਵੇਂ ਕਰ।

Verse 16

सूत उवाच । इत्युक्तश्शंभुना तेन रावणो राक्षसेश्वरः । तथेति तत्समादाय जगाम भवनं निजम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 17

आसीन्मूत्रोत्सर्गकामो मार्गे हि शिवमायया । तत्स्तंभितुं न शक्तोभूत्पौलस्त्यो रावणः प्रभुः

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ਜ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਤੀਵ੍ਰ ਇੱਛਾ ਹੋਈ; ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਵੇਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 18

दृष्ट्वैकं तत्र वै गोपं प्रार्थ्य लिंगं ददौ च तत् । मुहूर्तके ह्यतिक्रांते गोपोभूद्विकलस्तदा

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗੋਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਲੰਘਦੇ ਹੀ ਗੋਪ ਘਬਰਾਇਆ ਤੇ ਡੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 19

भूमौ संस्थापयामास तद्भारेणातिपीडितः । तत्रैव तत्स्थितं लिंगं वजसारसमुद्भवम् । सर्वकामप्रदं चैव दर्शनात्पापहारकम्

ਉਸ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਓਥੇ ਹੀ ਵਜ੍ਰ-ਸਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿਆ—ਸਰਵਕਾਮ-ਪ੍ਰਦ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 20

वैद्यनाथेश्वरं नाम्ना तल्लिंगमभवन्मुने । प्रसिद्धं त्रिषु लोकेषु भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਵੈਦ੍ਯਨਾਥੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ, ਇਹ ਸਤਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

ज्योतिर्लिंगमिदं श्रेष्ठं दर्शनात्पूजनादपि । सर्वपापहरं दिव्यं भुक्तिवर्द्धनमुत्तमम्

ਇਹ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਵੀ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਭੋਗ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

तस्मिंलिंगे स्थिते तत्र सर्वलोकहिताय वै । रावणः स्वगृहं गत्वा वरं प्राप्य महोत्तमम् । प्रियायै सर्वमाचख्यौ सुखेनाति महासुरः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਉੱਥੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ।

Verse 23

तच्छ्रुत्वा सकला देवाश्शक्राद्या मुनयस्तथा । परस्परं समामन्त्र्य शिवासक्तधियोऽमलाः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 24

तस्मिन्काले सुरास्सर्वे हरिब्रह्मादयो मुने । आजग्मुस्तत्र सुप्रीत्या पूजां चक्रुर्विशेषतः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 25

प्रत्यक्षं तं तदा दृष्ट्वा प्रतिष्ठाप्य च ते सुराः । वैद्यनाथेति संप्रोच्य नत्वा नुत्वा दिवं ययुः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। “ਇਹ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ ਹੈ” ਕਹਿ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 26

ऋषय ऊचुः । तस्मिंल्लिंगे स्थिते तत्र रावणे च गृहं गते । किं कि चरित्रमभूत्तात ततस्तद्वद विस्तरात्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕੀ ਘਟਿਆ? ਉਹ ਵਰਤਾਂਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 27

सूत उवाच । रावणोपि गृहं गत्वा वरं प्राप्य महोत्तमम् । प्रियायै सर्वमाचख्यौ मुमोदाति महासुरः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਵਣ ਵੀ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਅਸੁਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां वैद्यनाथेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਵੈਦ੍ਯਨਾਥੇਸ਼ਵਰ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 29

देवादय ऊचुः । रावणोयं दुरात्मा हि देवद्रोही खलः कुधीः । शिवाद्वरं च संप्राप्य दुःखं दास्यति नोऽपि सः

ਦੇਵ ਆਦਿ ਬੋਲੇ—ਇਹ ਰਾਵਣ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਦੁਰਾਤਮਾ ਹੈ, ਦੇਵ-ਦ੍ਰੋਹੀ, ਖਲ ਅਤੇ ਕੁਬੁੱਧੀ। ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 30

किं कुर्मः क्व च गच्छामः किं भविष्यति वा पुनः । दुष्टश्च दक्षतां प्राप्तः किंकिं नो साधयिष्यति

ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਅੱਗੇ ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਹੁਣ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠੇਗਾ?

Verse 31

इति दुःखं समापन्नाश्शक्राद्या मुनयस्सुराः । नारदं च समाहूय पप्रच्छुर्विकलास्तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਅਤੇ ਮੁਨੀ, ਤਦ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 32

देवा ऊचुः । सर्वं कार्य्यं समर्थोसि कर्तुं त्वं मुनिसत्तम । उपायं कुरु देवर्षे देवानां दुःखनाशने

ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਹਰ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਦਾ ਉਪਾਉ ਕਰ॥

Verse 33

रावणोयं महादुष्टः किंकि नैव करिष्यति । क्व यास्यामो वयं चात्र दुष्टेनापीडिता वयम्

ਇਹ ਰਾਵਣ ਮਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ? ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਵੱਲੋਂ ਅਸੀਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ॥

Verse 34

नारद उवाच । दुःखं त्यजत भो देवा युक्तिं कृत्वा च याम्यहम् । देवकार्यं करिष्यामि कृपया शंकरस्य वै

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਦੇਵੋ, ਦੁੱਖ ਛੱਡੋ। ਯੋਗ ਉਪਾਅ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 35

सूत उवाच । इत्युक्त्वा स तु देवर्षिरगमद्रावणालयम् । सत्कारं समनुप्राप्य प्रीत्योवाचाखिलं च तत्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

नारद उवाच । राक्षसोत्तम धन्यस्त्वं शैववर्य्यस्तपोमनाः । त्वां दृष्ट्वा च मनो मेद्य प्रसन्नमति रावण

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ— ਸ਼ੈਵ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨ ਵਾਲਾ। ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਵਣ।

Verse 37

स्ववृत्तं ब्रूह्यशेषेण शिवाराधनसंभवम् । इति पृष्टस्तदा तेन रावणो वाक्यमब्रवीत्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਸ਼ਿਵ-ਆਰਾਧਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਪਣਾ ਵਰਤਾਂਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।” ਇਉਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਵਣ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 38

रावण उवाच । गत्वा मया तु कैलासे तपोर्थं च महामुने । तत्रैव बहुकालं वै तपस्तप्तं सुदारुणम्

ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਕੈਲਾਸ਼ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 39

यदा न शंकरस्तुष्टस्ततश्च परिवर्तितम् । आगत्य वृक्षखंडे वै पुनस्तप्तं मया मुने

ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਏ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਦਲਿਆ; ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਇਕ ਟੁਕੜੇ ਕੋਲ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 40

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्ये तु वर्षासु स्थंडिलेशयः । शीते जलांतरस्थो हि कृतं चैव त्रिधा तपः

ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਡੁੱਬ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

एवं मया कृतं तत्र तपोत्युग्रं मुनीश्वर । तथापि शंकरो मह्यं न प्रसन्नोऽभवन्मनाक्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਏ।

Verse 42

तदा मया तु क्रुद्धेन भूमौ गर्तं विधाय च । तत्राग्निं समाधाय पार्थिवं च प्रकल्प्य च

ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹਾ ਖੋਦਿਆ; ਉੱਥੇ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਪਾਰਥਿਵ ਲਿੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ-ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 43

गंधैश्च चंदनैश्चैव धूपैश्च विविधैस्तदा । नैवेद्यैः पूजितश्शम्भुरारार्तिकविधानतः

ਤਦੋਂ ਸੁਗੰਧ, ਚੰਦਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ—ਆਰਾਰਤਿਕ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 44

प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैस्तोषितश्शंकरो मया । गीतैर्नृत्यैश्च वाद्यैश्च मुखांगुलिसमर्पणैः

ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਣਾਮਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸੇਵਾਮਈ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 45

एतैश्च विविधैश्चान्यैरुपायैर्भूरिभिर्मुने । शास्त्रोक्तेन विधानेन पूजितो भगवान् हरः

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਭਿੰਨ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 46

न तुष्टः सन्मुखो जातो यदा च भगवान्हरः । तदाहं दुःखितोभूवं तपसोऽप्राप्य सत्फलम्

ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਰਪਾ-ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਸਨਮੁਖ ਹੋਏ, ਤਦ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 47

धिक् शरीरं बलं चैव धिक् तपः करणं मम । इत्युक्त्वा तु मया तत्र स्थापितेग्नौ हुतं बहु

“ਧਿਕ ਹੈ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਿਕ ਹੈ ਇਹ ਬਲ; ਧਿਕ ਹੈ ਮੇਰਾ ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 48

पुनश्चेति विचार्यैव त्वक्षाम्यग्नौ निजां तनुम् । संछिन्नानि शिरांस्येव तस्मिन् प्रज्वलिते शुचौ

ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕੀਤਾ—“ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗੀ।” ਉਸ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਸਿਰ ਇਉਂ ਪਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਛਿੰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਣ।

Verse 49

सुच्छित्वैकैकशस्तानि कृत्वा शुद्धानि सर्वशः । शंकरायार्पितान्येव नवसंख्यानि वै मया

ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਨੌਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।

Verse 50

यावच्च दशमं छेत्तुं प्रारब्धमृषिसत्तम । तावदाविरभूत्तत्र ज्योतीरूपो हरस्स्वयम्

ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਦਸਵਾਂ ਕੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਪਲ ਉੱਥੇ ਆਪ ਹੀ ਹਰ ਜ੍ਯੋਤੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 51

मामेति व्याहरत् प्रीत्या द्रुतं वै भक्तवत्सलः । प्रसन्नश्च वरं ब्रूहि ददामि मनसेप्सितम्

ਭਗਤਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ—“ਮੇਰਾ!” ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ—“ਵਰ ਮੰਗ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

Verse 52

इत्युक्ते च तदा तेन मया दृष्टो महेश्वरः । प्राणतस्संस्तुतश्चैव करौ बद्ध्वा सुभक्तितः

ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਗਹਿਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵੰਦਨਾ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 53

तदा वृतं मयैतच्च देहि मे ह्यतुलं बलम् । यदि प्रसन्नो देवेश दुर्ल्लभं किं भवेन्मम

ਤਦ ਮੈਂ ਇਹੀ ਵਰ ਚੁਣਿਆ—“ਮੈਨੂੰ ਅਤੁੱਲ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਦੁਰਲਭ ਰਹੇਗੀ?”

Verse 54

शिवेन परितुष्टेन सर्वं दत्तं कृपालुना । मह्यं मनोभिलषितं गिरा प्रोच्य तथास्त्विति

ਕਿਰਪਾਲੂ ਸ਼ਿਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬੋਲ ਕੇ ਕਹਿਆ—“ਤਥਾਸਤੁ।”

Verse 55

अमोघया सुदृष्ट्या वै वैद्यवद्योजितानि मे । शिरांसि संधयित्वा तु दृष्टानि परमात्मना

ਉਸ ਦੀ ਅਮੋਘ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਿੱਛੁੜੇ ਸਿਰ ਹਕੀਮ ਵਾਂਗ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਗਏ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੁੜ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 56

एवंकृते तदा तत्र शरीरं पूर्ववन्मम । जातं तस्य प्रसादाच्च सर्वं प्राप्तं फलं मया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 57

तदा च प्रार्थितो मे संस्थितोसौ वृषभध्वजः । वैद्यनाथेश्वरो नाम्ना प्रसिद्धोभूज्जगत्त्रये

ਤਦ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਓਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ “ਵੈਦ੍ਯਨਾਥੇਸ਼ਵਰ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

Verse 58

दर्शनात्पूजनाज्ज्योतिर्लिंगरूपो महेश्वरः । भुक्तिमुक्तिप्रदो लोके सर्वेषां हितकारकः

ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹਨ।

Verse 59

ज्योतिर्लिंगमहं तद्वै पूजयित्वा विशेषतः । प्रणिपत्यागतश्चात्र विजेतुं भुवनत्रयम्

ਉਸ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਦੀ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ।

Verse 60

सूत उवाच । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा देवर्षिर्जातसंभ्रमः । विहस्य च मनस्येव रावणं नारदोऽब्रवीत्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਹੱਸ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 61

नारद उवाच । श्रूयतां राक्षसश्रेष्ठ कथयामि हितं तव । त्वया तदेव कर्त्तव्यं मदुक्तं नान्यथा क्वचित्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹੀ ਕਰੀਂ; ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਕਰੀਂ।

Verse 62

त्वयोक्तं यच्छिवेनैव हितं दत्तं ममाधुना । तत्सर्वं च त्वया सत्यं न मन्तव्यं कदाचन

ਤੂੰ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ।

Verse 63

अयं वै विकृतिं प्राप्तः किं किं नैव ब्रवीति च । सत्यं नैव भवेत्तद्वै कथं ज्ञेयं प्रियोस्ति मे

ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਗੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੀ ਕੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ (ਜਾਂ ਭਗਤ) ਹੈ?

Verse 64

इति गत्वा पुनः कार्य्यं कुरु त्वं ह्यहिताय वै । कैलासोद्धरणे यत्नः कर्तव्यश्च त्वया पुनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਅਹਿਤ ਲਈ ਹੈ। ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

Verse 65

यदि चैवोद्धृतश्चायं कैलासो हि भविष्यति । तदैव सफलं सर्वं भविष्यति न संशयः

ਜੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੈਲਾਸ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੁੱਕਿਆ (ਜਾਂ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ) ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਫਲ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 66

पूर्ववत्स्थापयित्वा त्वं पुनरागच्छ वै सुखम् । निश्चयं परमं गत्वा यथेच्छसि तथा कुरु

ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ। ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਰ।

Verse 67

सूत उवाच । इत्युक्तस्स हितं मेने रावणो विधिमोहित । सत्यं मत्वा मुनेर्वाक्यं कैलासमगमत्तदा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿਤ ਸਮਝਿਆ। ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਹ ਤਦ ਕੈਲਾਸ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 68

गत्वा तत्र समुद्धारं चक्रे तस्य गिरेस्स च । तत्रस्थं चैव तत्सर्वं विपर्यस्तं परस्परम्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦਾ ਵੀ ਉੱਧਾਰ-ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਪਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਕੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 69

गिरीशोपि तदा दृष्ट्वा किं जातमिति सोब्रवीत् । गिरिजा च तदा शंभुं प्रत्युवाच विहस्य तम्

ਤਦ ਗਿਰੀਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ?” ਤਦ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।

Verse 70

गिरिजोवाच । सच्छिश्यस्य फलं जातं सम्यग्जातं तु शिष्यतः । शान्तात्मने सुवीराय दत्तं यदतुलं बलम्

ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਸੱਚੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੁੱਲ ਬਲ ਹੁਣ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 71

सूत उवाच । गिरिजायाश्च साकूतं वचः श्रुत्वा महेश्वरः । कृतघ्नं रावणं मत्वा शशाप बलदर्पितम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤਮਈ ਤੇ ਅਰਥਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 72

महादेव उवाच । रे रे रावण दुर्भक्त मा गर्वं वह दुर्मते । शीघ्रं च तव हस्तानां दर्पघ्नश्च भवेदिह

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਹੇ ਰਾਵਣ, ਦੁર્ભਕਤ ਦੁರ್ಮਤੀ! ਅਹੰਕਾਰ ਨਾ ਧਾਰ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੇਤੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਦਰਪ (ਹਿੰਸਕ ਬਲ) ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 73

सूत उवाव । इति तत्र च यज्जातं नारदः श्रुतवांस्तदा । रावणोपि प्रसन्नात्माऽगात्स्वधाम यथागतम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਤਦ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਰਾਵਣ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 74

निश्चयं परमं कृत्वा बली बलविमोहितः । जगद्वशं हि कृतवान्रावणः परदर्पहा

ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 75

शिवाज्ञया च प्राप्तेन दिव्यास्त्रेण महौजसा । रावणस्य प्रति भटो नालं कश्चिदभूत्तदा

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਧਾ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 76

इत्येतच्च समाख्यातं वैद्यनाथेश्वरस्य च । माहात्म्यं शृण्वतां पापं नृणां भवति भस्मसात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।