गौतमविघ्नप्रकरणम् (Episode of Obstacles to Gautama; Gaṇeśa’s Appearing Through Misguided Worship)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਕਮੰਡਲੂ ਲੈ ਕੇ ਜਲ ਲਿਆਉਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਲ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਤਨੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਭਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਜਤਾਕੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਤਪਸਵਿਨੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਤ੍ਯਕਰਮ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਕੂਟਿਲ ਮਨਸਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਤਨੀਆਂ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਪਰਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅੱਗੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਉਲਟ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੀਕਰਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਮুনি ਗੌਤਮ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਮੰਗਲ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵਰਦਾਤਾ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਹ ਭੇਦ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਜਾ ਦਾ ਰੂਪ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੰਕਲਪ ਅਧਰਮੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਸੰਕਲਪ, ਕਰਮ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । कदाचिद्गौतमेनैव जलार्थं प्रेषिता निजाः । शिष्यास्तत्र गता भक्त्या कमंडलुकरा द्विजाः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਦਵਿਜ ਸ਼ਿਸ਼ੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲੂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗਏ।
Verse 2
शिष्याञ्जलसमीपे तु गतान्दृष्ट्वा न्यषेधयन् । जलार्थमगतांस्तत्र चर्षिपत्न्योप्यनेकशः
ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਆਈਆਂ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
Verse 3
ऋषिपत्न्यो वयं पूर्वं ग्रहीष्यामो विदूरतः । पश्चाच्चैव जलं ग्राह्यमित्येवं पर्यभर्त्सयन्
ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ—“ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਲਵਾਂਗੀਆਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਝਿੜਕਿਆ।
Verse 4
परावृत्य तदा तैश्च ऋषिपत्न्यै निवेदितम् । सा चापि तान्समादाय समाश्वास्य च तैः स्वयम्
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ।
Verse 5
जलं नीत्वा ददौ तस्मै गौतमाय तपस्विनी । नित्यं निर्वाहयामास जलेन ऋषिसत्तमः
ਤਪੱਸਵਿਨੀ ਇਸਤਰੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਦੇ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਦੇ ਆਚਾਰ-ਨਿਯਮ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 6
ताश्चैवमृषिपत्न्यस्तु क्रुद्धास्तां पर्यभर्त्सयन् । परावृत्य गतास्सर्वास्तूटजान्कुटिलाशयाः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਡਾਂਟਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਫਿਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟੇਢੇ ਇਰਾਦੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮੁੜ ਕੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 7
स्वाम्यग्रे विपरीतं च तद्वृत्तं निखिलं ततः । दुष्टाशयाभिः स्त्रीभिश्च ताभिर्वै विनिवेदितम्
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਉਲਟੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 8
अथ तासां वचः श्रुत्वा भाविकर्मवशात्तदा । गौतमाय च संकुद्धाश्चासंस्ते परमर्षयः
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਵੀ ਕਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਣੇ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 9
विघ्नार्थं गौतमस्यैव नानापूजोपहारकैः । गणेशं पूजयामासुस्संकुद्धास्ते कुबुद्धयः
ਕੇਵਲ ਗੌਤਮ ਲਈ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਉਹ ਕੁਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
Verse 10
आविर्बभूव च तदा प्रसन्नो हि गणेश्वरः । उवाच वचनं तत्र भक्ताधीनः फलप्रदः
ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਗਣੇਸ਼ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਭਗਤੀ-ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 11
गणेश उवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूत यूयं किं करवाण्यहम् । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा ऋषयस्तेऽबुवंस्तदा
ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਵਰ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਦ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 12
ऋषय ऊचुः । त्वया यदि वरो देयो गौतमस्स्वाश्रमाद्बहिः । निष्कास्यं नो ऋषिभिः परिभर्त्स्य तथा कुरु
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜੇ ਤੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਵਾ। ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਡਾਂਟਾਂਗੇ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ।”
Verse 13
सूत उवाच । स एवं प्रार्थितस्तैस्तु विहस्य वचनं पुनः । प्रोवाचेभमुखः प्रीत्या बोधयंस्तान्सतां गतिः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇਆ। ਉਹ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ।
Verse 14
गणेश उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे युक्तं न क्रियतेऽधुना । अपराधं विना तस्मै क्रुध्यतां हानिरेव च
ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸੁਣੋ। ਹੁਣ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਨਿਰਅਪਰਾਧ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕੇਵਲ ਹਾਨੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 15
उपस्कृतं पुरा यैस्तु तेभ्यो दुःखं हितं न हि । यदा च दीयते दुःखं तदा नाशो भवेदिह
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਸੁਸੇਵਿਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 16
ईदृशं च तपः कृत्वा साध्यते फलमुत्तमम् । शुभं फलं स्वयं हित्वा साध्यते नाहितं पुनः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਅਹਿਤਕਰ ਫਲ ਹੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तस्य ते मुनिसत्तमाः । बुद्धिमोहं तदा प्राप्ता इदमेव वचोऽब्रुवन्
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 18
ऋषय ऊचुः । कर्तव्यं हि त्वया स्वामिन्निदमेव न चान्यथा । इत्युक्तस्तु तदा देवो गणेशो वाक्यमब्रवीत्
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 19
गणेश उवाच । असाधुस्साधुतां चैव साधुश्चासाधुतां तथा । कदाचिदपि नाप्नोति ब्रह्मोक्तमिति निश्चितम्
ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਸਾਧੂ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚੀ ਸਾਧੂਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਕਦੇ ਅਸਾਧੂਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
Verse 20
यदा च भवतां दुःखं जातं चानशनात्पुरा । तदा सुखं प्रदत्तं वै गौतमेन महर्षिणा
ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਰਾਹਤ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੀ।
Verse 21
इदानीं वै भवद्भिश्च तस्मै दुःखं प्रदीयते । नेतद्युक्ततमं लोके सर्वथा सुविचार्यताम्
ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਤਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ—ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।
Verse 22
स्त्रीबलान्मोहिता यूयं न मे वाक्यं करिष्यथ । एतद्धिततमं तस्य भविष्यति न संशयः
ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੋਗੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਉਸ ਲਈ ਪਰਮ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 23
पुनश्चायमृषिश्रेष्ठो दास्यते वस्सुखं ध्रुवम् । तारणं न च युक्तं स्याद्वरमन्यं वृणीत वै
ਫਿਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਰ (ਉਸ ਨੂੰ) ਸਿੱਧਾ ਤਾਰ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਮੰਗ।
Verse 24
सूत उवाच । इत्येवं वचनं तेन गणेशेन महात्मना । यद्यप्युक्तमृषिभ्यश्च तदप्येते न मेनिरे
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਪਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां गौतमव्यवस्थावर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ “ਗੌਤਮ-ਵਿਵਸਥਾ-ਵਰਨਨ” ਨਾਮਕ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 26
गणेश उवाच । भवद्भिः प्रार्थ्यते यच्च करिष्येऽहं तथा खलु । पश्चाद्भावि भवेदेव इत्युक्त्वांतर्दधे पुनः
ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ; ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 27
गौतमस्स न जानाति मुनीनां वै दुराशयम् । आनन्दमनसा नित्यं पत्न्या कर्म चकार तत्
ਗੌਤਮ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸੇਵਾ-ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 28
तदन्तरे च यज्जातं चरितं वरयोगतः । तद्दुष्टर्षिप्रभावात्तु श्रूयतां तन्मुनीश्वराः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਵਰ-ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ—ਉਹ ਸੁਣੋ।
Verse 29
गौतमस्य च केदारे तत्रासन्व्रीहयो यवाः । गणेशस्तत्र गौर्भूत्वा जगाम किल दुर्बला
ਗੌਤਮ ਦੇ ਕੇਦਾਰ-ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਧਾਨ ਅਤੇ ਜੌ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ, ਤਿਵੇਂ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 30
कंपमाना च सा गत्वा तत्र तद्वरयोगतः । व्रीहीन्संभक्षयामास यवांश्च मुनिसत्तमाः
ਉਹ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਉੱਥੇ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਧਾਨ ਦੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਜੌ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਈ।
Verse 31
एतस्मिन्नन्तरे दैवाद्गौतमस्तत्र चागतः । स दयालुस्तृणस्तंम्बैर्वारयामास तां तदा
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੈਵੀ ਯੋਗ ਨਾਲ ਗੌਤਮ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਦਇਆਲੂ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਾਹ ਦੇ ਗੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
Verse 32
तृणस्तंबेन सा स्पृष्टा पपात पृथिवीतले । मृता च तत्क्षणादेव तदृषेः पश्यतस्तदा
ਘਾਹ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿੰਨੀ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਮਰ ਗਈ—ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 33
ऋषयश्छन्नरूपास्ते ऋषिपत्न्यस्तथाशुभाः । ऊचुस्तत्र तदा सर्वे किं कृतं गौतमेन च
ਤਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਗੌਤਮ ਨੇ ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?”
Verse 34
गौतमोऽपि तथाहल्यामाहूयासीत्सुविस्मितः । उवाच दुःखतो विप्रा दूयमानेन चेतसा
ਫਿਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਵੀ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
Verse 35
गौतम उवाच । किं जातं च कथं देवि कुपितः परमेश्वरः । किं कर्तव्यं क्व गन्तव्यं हत्या च समुपस्थिता
ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਦੇਵੀ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਰੁੱਸ ਗਏ? ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ?”
Verse 36
सूत उवाच एतस्मिन्नन्तरे विप्रो गौतमं पर्यभर्त्सयन् । विप्रपत्न्यस्तथाऽहल्यां दुर्वचोभिर्व्यथां ददुः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਡਾਂਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਤੇ ਚੁਭਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ।
Verse 37
दुर्बुद्धयश्च तच्छिष्यास्सुतास्तेषां तथैव च । गौतम परिभर्त्स्यैव प्रत्यूचुर्धिग्वचो मुहुः
ਉਹ ਦੁਸ਼ਬੁੱਧੀ ਲੋਕ—ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧਿਕ्कार-ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 38
ऋषय ऊचुः । मुखं न दर्शनीयं ते गम्यतां गम्यतामिति । दृष्ट्वा गोघ्नमुखं सद्यस्सचैलं स्नानमाचरेत्
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜਾ, ਜਾ।” ਗੋ-ਹੱਤਿਆਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 39
यावदाश्रममध्ये त्वं तावदेव हविर्भुजः । पितरश्च न गृह्णंति ह्यस्मद्दत्तं हि किञ्चन
ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਹੀ ਹਵਿ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
Verse 40
तस्माद्गच्छान्यतस्त्वं च परिवारसमन्वितः । विलम्बं कुरु नैव त्वं धेनुहन्पापकारक
ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾ। ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ—ਹੇ ਗਾਂ-ਹੰਤਾ, ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!
Verse 41
सूत उवाच । इत्युक्त्वा ते च तं सर्वे पाषाणैस्समताडयन् । व्यथां ददुरतीवास्मै त्वहल्यां च दुरुक्तिभिः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਕੜੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕੀਤਾ।
Verse 42
ताडितो भर्त्सितो दुष्टैर्गौतमो गिरमब्रवीत् । इतो गच्छामि मुनयो ह्यन्यत्र निवसाम्यहम्
ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਬੋਲੇ— “ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਸਾਂਗਾ।”
Verse 43
इत्युक्त्वा गौतमस्तस्मात्स्थानाच्च निर्गतस्तदा । गत्वा क्रोशं तदा चक्रे ह्याश्रमं तदनुज्ञया
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਗੌਤਮ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਕਰੋਸ਼ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 44
यावच्चैवाभिशापो वै तावत्कार्य्यं न किंचन । न कर्मण्यधिकारोऽस्ति दैवे पित्र्येऽथ वैदिके
ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਦੇਵ-ਕਰਮ, ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
Verse 45
मासार्धं च ततो नीत्वा मुनीन्संप्रार्थयत्तदा । गौतमो मुनिवर्य्यस्स तेन दुःखेन दुखितः
ਫਿਰ ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੌਤਮ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੜੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 46
गौतम उवाच । अनुकंप्यो भवद्भिश्च कथ्यतां क्रियते मया । यथा मदीयं पापं च गच्छत्विति निवेद्यताम्
ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ। ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮਾਰਗ ਦੱਸੋ।
Verse 47
सूत उवाच । इत्युक्तास्ते तदा विप्रा नोचुश्चैव परस्परम् । अत्यंतं सेवया पृष्टा मिलिता ह्येकतस्स्थिताः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਅਤਿ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 48
गौतमो दूरतः स्थित्वा नत्वा तानृषिसत्तमान् । पप्रच्छ विनयाविष्टः किं कार्यं हि मयाधुना
ਗੌਤਮ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ—“ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”
Verse 49
इत्युक्ते मुनिना तेन गौतमेन महात्मना । मिलितास्सकलास्ते वै मुनयो वाक्यमब्रुवन्
ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਤਰ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।
Verse 50
ऋषय ऊचुः । निष्कृतिं हि विना शुद्धिर्जायते न कदाचन । तस्मात्त्वं देहशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं समाचर
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਹ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰ।”
Verse 51
त्रिवारं पृथिवीं सर्वां क्रम पापं प्रकाशयन् । पुनरागत्य चात्रैव चर मासव्रतं तथा
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇਸੇ ਥਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਸ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।
Verse 52
शतमेकोत्तरं चैव ब्रह्मणोऽस्य गिरेस्तथा । प्रक्रमणं विधायैवं शुद्धिस्ते च भविष्यति
ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 53
अथवा त्वं समानीय गंगास्नानं समाचर । पार्थिवानां तथा कोटिं कृत्वा देवं निषेवय
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਲਿਆ ਕੇ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਕਰ; ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ (ਪਾਰਥਿਵ) ਇਕ ਕਰੋੜ ਲਿੰਗ ਬਣਾਕੇ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰ।
Verse 54
गंगायां च ततः स्नात्वा पुनश्चैव भविष्यति । पुरा दश तथा चैकं गिरेस्त्वं क्रमणं कुरु
ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਮੁੜ ਨਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦਸ ਵਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਕਰ।
Verse 55
शत कुंभैस्तथा स्नात्वा पार्थिवं निष्कृतिर्भवेत् । इति तैर्षिभिः प्रोक्तस्तथेत्योमिति तद्वचः
ਸੌ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਰਥਿਵ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਤੇ “ਓਂ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।
Verse 56
पार्थिवानां तथा पूजां गिरेः प्रक्रमणं तथा । करिष्यामि मुनिश्रेष्ठा आज्ञया श्रीमतामिह
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਪੂਜਨੀਯ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ) ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 57
इत्युक्त्वा सर्षिवर्यश्च कृत्वा प्रक्रमणं गिरेः । पूजयामास निर्माय पार्थिवान्मुनिसत्तमः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ਿਵਰਯ ਨੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗਿਰਿ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ) ਰੂਪ ਬਣਾਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 58
अहल्या च ततस्साध्वी तच्च सर्वं चकार सा । शिष्याश्च प्रतिशिष्याश्च चक्रुस्सेवां तयोस्तदा
ਤਦੋਂ ਸਾਧਵੀ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
Frequently Asked Questions
A conflict at a water-source leads to false reporting by ṛṣipatnīs, provoking great sages to oppose Gautama; they then worship Gaṇeśa with the explicit aim of generating obstacles (vighna) against him, after which Gaṇeśvara appears as a boon-giver.
Jala and the kamaṇḍalu signify the infrastructure of daily tapas and ritual continuity: when access to ritual necessities is socially contested, the narrative exposes how external purity-acts can be disrupted by internal impurity (anger, envy), making saṅkalpa the decisive factor in spiritual outcomes.
Gaṇeśa (Gaṇeśvara) is highlighted as ‘bhaktādhīna’ (responsive to worship) and ‘phalaprada’ (giver of results), underscoring a theological caution: divine powers respond to devotion in form, but the moral quality of the requested ‘fruit’ reveals the worshipper’s adharmic intention.