Gautama–Ahalyā-Upākhyāna: Durbhikṣa, Tapas, and Varuṇa’s Boon (गौतमाहल्योपाख्यानम्)
ਅਧਿਆਇ 24 ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਜੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਸਾਰ-ਵਾਕ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਪ-ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀ ਕਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗੌਤਮ ਲੰਮਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਬਨਸਪਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਬਚਾਅ ਲਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਲਈ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ-ਯੁਕਤ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਮੁਨੀ ਵੀ ਯੋਗ-ਧਾਰਣਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਕੱਟਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਗੌਤਮ ਵਰਖਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਤਪ-ਯੋਗ, ਤ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਪਰਿਆਵਰਨ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथां पापप्रणाशिनीम् । कथयामि यथा व्यासात्सद्गुरोश्च श्रुता मया
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਦਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 2
पुरा ऋषिवरश्चासीद्गौतमो नाम विश्रुतः । अहल्या नाम तस्यासीत्पत्नी परमधार्मिकी
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਵਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਪਰਮ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਸੀ।
Verse 3
दक्षिणस्यां दिशि हि यो गिरिर्ब्रह्मेति संज्ञकः । तत्र तेन तपस्तप्तं वर्षाणाम युतं तथा
ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
कदाचिच्च ह्यनावृष्टिरभवत्तत्र सुव्रताः । वर्षाणां च शतं रौद्री लोका दुःखमुपागताः
ਕਦੇ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।
Verse 5
आर्द्रं च पल्लवं न स्म दृश्यते पृथिवीतले । कुतो जलं विदृश्येत जीवानां प्राणधारकम्
ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਕੋਮਲ ਅੰਕੁਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਫਿਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਲ ਕਿੱਥੋਂ ਦਿੱਸੇ?
Verse 6
गौतमोऽपि स्वयं तत्र वरुणार्थे तपश्शुभम् । चकार चैव षण्मासं प्राणायामपरायणः
ਉੱਥੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਿਹਾ।
Verse 7
तां दृष्ट्वा चर्षयो विप्राः प्राणायामपरायणाः । ध्यानेन च तदा केचित्कालं निन्युस्सुदारुणम्
ਉਸ (ਭਿਆਨਕ) ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ-ਪਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਨਿਸ਼ਠ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਅਤਿ ਦਾਰੁਣ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯੋਗਿਕ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।
Verse 9
ततश्च वरुणस्तस्मै वरं दातुं समागताः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि ददामि च वचोऽब्रवीत्
ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ—“ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ,” ਇਹ ਬਚਨ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 10
ततश्च गौतमस्तं वै वृष्टिं च प्रार्थयत्तदा । ततस्स वरुणस्तं वै प्रत्युवाच मुनिं द्विजाः
ਤਦੋਂ ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਵਰਖਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ—ਉਸ ਦੀ ਅਰਜ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 11
वरुण उवाच । देवाज्ञां च समुल्लंघ्य कथं कुर्यामहं च ताम् । अन्यत्प्रार्थय सुज्ञोऽसि यदहं करवाणि ते
ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੰਘ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਵਰਖਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਹੋਰ ਕੁਝ ਮੰਗੋ; ਤੂੰ ਗਿਆਨੀ ਹੈਂ, ਦੱਸ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ।
Verse 12
सूत उवाच । इत्येतद्वचनं तस्य वरुणस्य महात्मनः । परोपकारी तच्छुत्वा गोतमो वाक्यमब्रवीत
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਤਮਾ ਵਰੁਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 13
गौतम उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । यदहं प्रार्थयाम्यद्य कर्तव्यं हि त्वया तथा
ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਜੋ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
Verse 14
यतस्त्वं जलराशीशस्तस्माद्देयं जलं मम । अक्षयं सर्वदेवेश दिव्यं नित्यफलप्रदम्
ਤੁਸੀਂ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ (ਸਮੁੰਦਰ) ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਰਬਦੇਵੇਸ਼! ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਅਖੰਡ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
Verse 15
सूत उवाच । इति संप्रार्थितस्तेन वरुणो गौतमेन वै । उवाच वचनं तस्मै गर्तश्च क्रियतां त्वया
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਗੌਤਮ ਮੁਨੀ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਕ ਗਰਤ (ਖੱਡਾ) ਬਣਾਵੀਂ।”
Verse 16
इत्युक्ते च कृतस्तेन गर्त्तो हस्तप्रमाणतः । जलेन पूरितस्तेन दिव्येन वरुणेन सः
ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਾ ਗਰਤ ਖੋਦਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵ ਵਰੁਣ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਨਾਲ ਉਹ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
Verse 17
अथोवाच मुनिं देवो वरुणो हि जलाधिपः । गौतमं मुनिशार्दूलं परोपकृतिशालिनम्
ਤਦ ਜਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇਵ ਵਰੁਣ ਨੇ ਪਰਉਪਕਾਰ-ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ‘ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ’ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 18
वरुण उवाच । अक्षय्यं च जलं तेऽस्तु तीर्थभूतं महामुने । तव नाम्ना च विख्यातं क्षितावेतद्भविष्यति
ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਜਲ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਰਹੇ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 19
अत्र दत्तं हुतं तप्तं सुराणां यजनं कृतम् । पितॄणां च कृतं श्राद्धं सर्वमेवाक्षयं भवेत्
ਇੱਥੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਈ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਯਜਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਉਸ ਸਭ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 20
सूत उवाच । इत्युक्तांतर्द्दधे देवस्स्तुतस्तेन महर्षिणा । गौतमोऽपि सुखं प्राप कृत्वान्योपकृतिं मुनिः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਦੇਵਤਾ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਗੌਤਮ ਵੀ ਪਰਉਪਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 21
मद्दत्तो ह्याश्रयः पुंसां महत्त्वायोपजायते । महांतस्तत्स्वरूपं च पश्यंति नेतरेऽशुभाः
ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਆਸਰਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਉਸ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
Verse 22
यादृङ्नरं च सेवेत तादृशं फलमश्नुते । महतस्सेवयोच्च त्वं क्षुद्रस्य क्षुद्रतां तथा
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੋਟਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਛੋਟਾਪਣ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 23
सिंहस्य मंदिरे सेवा मुक्ताफलकरी मता । शृगालमंदिरे सेवा त्वस्थिलाभकरी स्मृता
ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼੍ਰਿਗਾਲ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਕੇਵਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਸਿਮਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 24
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसं हितायां त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्ये गौतमप्रभाववर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਚੌਥੀ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਗੌਤਮ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ-ਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਵੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 25
वृक्षाश्च हाटकं चैव चंदनं चेक्षुकस्तथा । एते भुवि परार्थे च दक्षा एवं न केचन
ਰੁੱਖ, ਸੋਨਾ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਗੰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹਨ; ਪਰ ਉਸ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਦੱਖ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਹਨ।
Verse 26
दयालुरमदस्पर्श उपकारी जितेन्द्रियः । एतैश्च पुण्यस्तम्भैस्तु चतुर्भिर्धार्य्यते मही
ਦਇਆਲੂ, ਮਦ-ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼, ਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਿਤੇੰਦ੍ਰੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪੁੰਨ-ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
Verse 27
ततश्च गौतमस्तत्र जलं प्राप्य सुदुर्लभम् । नित्यनैमित्तिकं कर्म चकार विधिवत्तदा
ਫਿਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਜਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
Verse 28
ततो व्रीहीन्यवांश्चैव नीवारानप्यनेकधा । वापयामास तत्रैव हवनार्थं मुनीश्वरः
ਤਦੋਂ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਹਵਨ ਦੇ ਲਈ ਓਥੇ ਹੀ ਚੌਲ, ਜੌ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨੀਵਾਰ ਆਦਿ ਜੰਗਲੀ ਅੰਨ ਬੀਜਵਾ ਦਿੱਤੇ।
Verse 29
धान्यानि विविधानीह वृक्षाश्च विविधास्तथा । पुष्पाणि च फलान्येव ह्यासंस्तत्रायनेकशः
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨਾਜ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਨ।
Verse 30
तच्छुत्वा ऋषयश्चान्ये तत्राया तास्सहस्रशः । पशवः पक्षिणश्चान्ये जीवाश्च बहवोऽगमन्
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਆ ਗਏ; ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਜੀਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 31
तद्वनं सुन्दरं ह्यासीत्पृथिव्यां मंडले परम् । तदक्षयकरायोगादनावृष्टिर्न दुःखदा
ਉਹ ਜੰਗਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਅਖੁੱਟ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਬਿਨਾ ਵਰਖਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਸੀ।
Verse 32
ऋषयोऽपि वने तत्र शुभकर्मपरायणाः । वासं चक्रुरनेके च शिष्यभार्य्यासुतान्विताः
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮ-ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਰਹੇ।
Verse 33
धान्या नि वापयामासुः कालक्रमणहेतवे । आनंदस्तद्वने ह्यासीत्प्रभावाद्गौतमस्य च
ਸਮੇਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅਨਾਜ ਬੀਜਿਆ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਤਪ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਨੰਦ ਸੀ।
Frequently Asked Questions
A century-long drought (anāvṛṣṭi) devastates the world; ṛṣi Gautama responds with six months of prāṇāyāma-centered tapas directed to Varuṇa, who appears and offers a boon, leading to a petition for rainfall and restoration.
Drought functions as a narrative sign of disrupted ṛta (cosmic regularity), while rain represents the re-harmonization of cosmic and social order; the text encodes a principle that disciplined inner regulation (prāṇāyāma/tapas) can mediate outer-world stability through divine sanction.
In the provided portion of Adhyāya 24, no explicit Śiva/Gaurī form is foregrounded; instead, the chapter advances Śaiva-typical praxis-theology indirectly by showcasing tapas and yogic discipline as the operative bridge to grace, here mediated through Varuṇa’s boon.