Viśveśvara-māhātmya and the Nirguṇa–Saguṇa Emergence of Śiva (Śakti–Puruṣa/Prakṛti Discourse)

Verse 1

सूत उवाच । अतःपरं प्रवक्ष्यामि श्रूयतामृषिसत्तमाः । विश्वेश्वरस्य माहात्म्यं महापातकनाशनम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਅੱਗੇ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 2

यदिदं दृश्यते किंचिज्जगत्यां वस्तुमात्रकम् । चिदानन्द स्वरूपं च निर्विकारं सनातनम्

ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ‘ਵਸਤੂ’ ਮਾਤਰ ਵਜੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਿਦਾਨੰਦ-ਸਰੂਪ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਹੀ ਹੈ।

Verse 3

तस्यैव कैवल्यरतेर्द्वितीयेच्छा ततोभवत् । स एव सगुणो जातश्शिव इत्यभिधीयते

ਕੈਵਲ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਤਦੋਂ ‘ਦੂਜੇ’ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪ ਸਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 4

स एव हि द्विधा जातः पुंस्त्रीरूपप्रभेदतः । यः पुमान्स शिवः ख्यातः स्त्रीशक्तिस्सा हि कथ्यते

ਉਹੀ ਇਕ ਪੁਰਖ-ਇਸਤਰੀ ਰੂਪ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਦੋ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਜੋ ਪੁਰਖ ਹੈ ਉਹ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਹੈ ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ‘ਸ਼ਕਤੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 5

चिदानन्देस्वरूपाभ्यां पुरुषावपि निर्मितौ

ਚਿਤ ਅਤੇ ਆਨੰਦ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 6

अदृष्टाभ्यां तदा ताभ्यां स्वभावान्मुनिसत्तमाः । तावदृष्ट्वा तदा तौ च स्वमातृपितरौ द्विजाः

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਵਿਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਗਏ।

Verse 7

महासंशयमापन्नौ प्रकृतिः पुरुषश्च तौ । तदा वाणी समुत्पन्ना निर्गुणात्परमात्मनः । तपश्चैव प्रकर्तव्यं ततस्सृष्टिरनुत्तमा

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਤਦ ਨਿਰਗੁਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—“ਤਪੱਸਿਆ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੁੱਤਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ।”

Verse 8

प्रकृतिपुरुषाबूचतुः । तपसस्तु स्थलंनास्ति कुत्रावाभ्यां प्रभोऽधुना । स्थित्वा तपः प्रकर्तव्यं तव शासनतश्शिव

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੀਏ?

Verse 9

ततश्च तेजसस्सारं पंचक्रोशात्मकं शुभम् । सर्वोपकरणैर्युक्तं सुंदरं नगरं तथा

ਤਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਭਵ੍ਯ ਨਗਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ।

Verse 10

निर्माय प्रेषितं तत्स्वं निर्गुणेन शिवेन च । अंतरिक्षे स्थितं तच्च पुरुषस्य समीपतः

ਉਹ ਰਚ ਕੇ, ਨਿਰਗੁਣ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੀ।

Verse 11

तदधिष्ठाय हरिणा सृष्टिकामनया ततः । बहुकालं तपस्तप्तं तद्ध्यानमवलंब्य च

ਫਿਰ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 12

श्रमेण जलधारश्च विविधाश्चाभवंस्तदा । ताभिर्व्याप्तं च तच्छून्यं नान्यत्किंचिददृश्यत

ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਉੱਠ ਪਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਖਾਲੀ ਵਿਸਤਾਰ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 13

ततश्च विष्णुना दृष्टं किमेतद्दृश्यतेऽद्भुतम् । इत्याश्चर्यं तदा दृष्ट्वा शिरसः कम्पनं कृतम्

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ—“ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ?” ਉਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ।

Verse 14

ततश्च पतितः कर्णान्मणिश्च पुरतः प्रभो । तद्बभूव महत्तीर्थं नामतो मणिकर्णिका

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, (ਸ਼ਿਵ ਦੇ) ਕੰਨ ਤੋਂ ਮਣੀ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸੇ ਤੋਂ ‘ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 15

जलौघे प्लाव्यमाना सा पंचक्रोशी यदाभवत । निर्गुणेन शिवेनाशु त्रिशूलेन धृता तदा

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਚਕ੍ਰੋਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਨਿਰਗੁਣ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 16

विष्णुस्तत्रैव सुष्वाप प्रकृत्या स्वस्त्रिया सह । तन्नाभिकमलाज्जातो ब्रह्मा शंकरशासनात्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੀ ਸਵਪਤਨੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਭਿਕਮਲ ਤੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 17

शिवाज्ञां स समासाद्य सृष्टिचक्रेऽद्भुता तदा । चतुर्द्दशमिता लोका ब्रह्मांडे यत्र निर्मिताः

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਅਦਭੁਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚੱਕਰ ਚਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਰਚੇ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 18

योजनानां च पंचाशत्कोटिसंख्याप्रमाणतः । ब्रह्मांडस्यैव विस्तारो मुनिभिः परिकीर्तितः

ਯੋਜਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਕਰੋੜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 19

ब्रह्मांडे कर्मणा बद्धा प्राणिनो मां कथं पुनः । प्राप्स्यंतीति विचिन्त्यैतत्पंचक्रोशी विमोचिता

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਜੀਵ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ—ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ‘ਪੰਚਕ੍ਰੋਸ਼ੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਮੁਕਤੀਦਾਇਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

Verse 20

इयं च शुभदा लोके कर्म नाशकरी मता । मोक्षप्रकाशिका काशी ज्ञानदा मम सुप्रिया

ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਦਾਇਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 21

अविमुक्तं स्वयं लिंगं स्थापितं परमात्मना । न कदाचित्त्वया त्याज्यमिदं क्षेत्रं ममांशक

ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪ ਇਹ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਅੰਸ਼, ਤੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੀਂ।

Verse 22

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां विश्वेश्वरमाहात्म्ये काश्यां रुद्रागमनवर्णनंनाम द्वाविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਚੌਥੀ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 23

ब्रह्मणश्च दिने सा हि न विनश्यति निश्चितम् । तदा शिवस्त्रिशूलेन दधाति मुनयश्च ताम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 24

पुनश्च ब्रह्मणा सृष्टौ कृतायां स्थाप्यते द्विजाः । कर्मणा कर्षणाच्चैव काशीति परिपठ्यते

ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਦਵਿਜ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਕਾਸ਼ੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

अविमुक्तेश्वरं लिंगं काश्यां तिष्ठति सर्वदा । मुक्तिदातृ च लोकानां महापातकिनामपि

ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਮਹਾਪਾਤਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 26

अन्यत्र प्राप्यते मुक्तिस्सारूप्यादिर्मुनीश्वराः । अत्रैव प्राप्यते जीवैः सायुज्या मुक्तिरुत्तमा

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਾਰੂਪ੍ਯ ਆਦਿ ਮੁਕਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਸਾਯੁਜ੍ਯ-ਮੁਕਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 27

येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी पुरी । पंचक्रोशी महापुण्या हत्याकोटिविनाशनी

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗਤੀ ਜਾਂ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੀ ਮਹਾਪੁੰਨ ਪੰਚਕ੍ਰੋਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੋੜਾਂ ਹੱਤਿਆ-ਸਮਾਨ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 28

अमरा मरणं सर्वे वांछतीह परे च के । भुक्तिमुक्तिप्रदा चैषा सर्वदा शंकरप्रिया

ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸ ‘ਮਰਨ’ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਨਾ ਕਰੇਗਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।

Verse 29

ब्रह्मा च श्लाघते चामूं विष्णुस्सिद्धाश्च योगिनः । मुनयश्च तथैवान्ये त्रिलोकस्था जनाः सदा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ; ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਵੀ। ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਦਾ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

काश्याश्च महिमानं वै वक्तुं वर्षशतैरपि । शक्नोम्यहं न सर्वं हि यथाशक्ति ब्रुवे ततः

ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਬੋਲਾਂ ਤਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 31

कैलासस्य पतिर्यो वै ह्यंतस्सत्त्वो बहिस्तमाः । कालाग्निर्नामतः ख्यातो निर्गुणो गुणवान्भवः । प्रणिपातैरनेकैश्च वचनं चेदमब्रवीत्

ਤਦੋਂ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪਤੀ—‘ਕਾਲਾਗਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸੱਤਵ-ਸ਼ੁੱਧ ਸੀ ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਤਮਸ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 32

रुद्र उवाच । विश्वेश्वर महेशान त्वदीयोऽस्मि न संशयः । कृपां कुरु महादेव मयि त्वं साम्ब आत्मजे

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਹੇ ਸਾਂਬ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰ।

Verse 33

स्थातव्यं च सदात्रैव लोकानां हितकाम्यया । तारयस्व जगन्नाथ प्रार्थयामि जगत्पते

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਤਾਰ; ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ।

Verse 34

सूत उवाच । अविमुक्तेऽपि दान्तात्मा तं संप्रार्थ्य पुनः पुनः । नेत्राश्रूणि प्रमुच्यैव प्रीतः प्रोवाच शंकरम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਦਾਂਤਾਤਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਕੇ, ਪ੍ਰੀਤਿ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 35

अविमुक्त उवाच । देवदेव महादेव कालामयसुभेषज । त्वं त्रिलोकपतिस्सत्यं सेव्यो ब्रह्माच्युतादिभिः

ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਾਲ-ਰੋਗ ਦਾ ਪਰਮ ਔਖਧ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਨਾਥ ਹੋ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਆਦਿ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 36

काश्यां पुर्यां त्वया देव राजधानी प्रगृह्यताम् । मया ध्यानतया स्थेयमचिंत्य सुखहेतवे

ਹੇ ਦੇਵ! ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਅਚਿੰਤ ਸੁਖ ਦੇ ਹੇਤੂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਾਂਗਾ।

Verse 37

मुक्तिदाता भवानेव कामदश्च न चापरः । तस्मात्त्वमुपकाराय तिष्ठोमासहितस्सदा

ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਰਹੋ।

Verse 38

जीवान्भवाब्धेरखिलांस्तारय त्वं सदाशिव । भक्तकार्य्यं कुरु हर प्रार्थयामि पुनःपुनः

ਹੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਓ। ਹੇ ਹਰ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 39

सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितस्तेन विश्वनाथेन शंकरः । लोकानामुपकारार्थं तस्थौ तत्रापि सर्वराट्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਰਵਰਾਟ ਸ਼ੰਕਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 40

यद्दिनं हि समारभ्य हरः काश्यामुपागतः । तदारभ्य च सा काशी सर्वश्रेष्ठतराभवत्

ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਧਾਰੇ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਗਈ।