ओंकार-परमेश-लिङ्गकथा — The Narrative of the Oṃkāra Parameśa Liṅga (Gokarṇa–Vindhya Episode)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਚੌਥੇ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ’ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਹ ਓੰਕਾਰ/ਪਰਮੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਪਾਤਕ-ਹਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤ ਹੈ। ਸੂਤ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਪਰਮ ਭਗਤ ਨਾਰਦ ਜੀ ਗੋਕਰਣ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਹਾੜ ‘ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਰਦ ਜੀ ਮੇਰੂ ਦੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਗਰੂਰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ। ਵਿਵੇਕ ਜਾਗਣ ‘ਤੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ/ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ—ਅਹੰਕਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਅਤੇ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੇ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । त्वया सूत महाभाग श्राविता ह्यद्भुता कथा । महाकालाख्यलिंगस्य निजभक्तसुरक्षिकः
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੂਤ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ ਕਿ ‘ਮਹਾਕਾਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 2
ज्योतिर्लिंगं चतुर्थं च कृपया वद वित्तम । ओंकारं परमेशस्य सर्वपातकहारिणः
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਚੌਥੇ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ—ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਓੰਕਾਰ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 4
सूत उवाच । ओंकारे परमेशाख्यं लिंगमासीद्यथा द्विजाः । तथा वक्ष्यामि वः प्रीत्या श्रूयतां परमर्षयः । कस्मिंश्चित्समये चाञ नारदो भगवान्मुनिः । गोकर्णाख्यं शिवं गत्वा सिषेवे परभक्तिमान्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਓੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ‘ਪਰਮੇਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪਰਮਰਿਸ਼ਿਓ, ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਪਰਮਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਗੋਕਰਣ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 5
ततस्स आगतो विन्ध्यं नगेशं मुनिसत्तमः । तत्रैव पूजितस्तेन बहुमानपुरस्सरम्
ਤਦਨੰਤਰ ਉਹ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ।
Verse 6
मयि सर्वं विद्यते च न न्यूनं हि कदाचन । इति भावं समास्थाय संस्थितो नारदाग्रतः
“ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਘਾਟ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ”—ਇਹ ਭਾਵ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 7
तन्मानं तत्तदा श्रुत्वा नारदो मानहा ततः । निश्श्वस्य संस्थितस्तत्र श्रुत्वाविन्ध्योऽब्रवीदिदम्
ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਗੱਲ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਭਰੀ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ।
Verse 8
विन्ध्य उवाच । किं न्यूनं च त्वया दृष्टं मयि निश्श्वासकारणम् । तच्छ्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्स महामुनिः
ਵਿੰਧ੍ਯ ਬੋਲਿਆ—“ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਘਾਟ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਾਹ ਭਰੀ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 9
नारद उवाच । विद्यते त्वयि सर्वं हि मेरुरुच्चतरः पुनः । देवेष्वपि विभागोऽस्य न तवास्ति कदाचन
ਨਾਰਦ ਬੋਲੇ—“ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੇਦ-ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ।”
Verse 10
सूत उवाच । इत्युक्त्वा नारदस्तस्माज्जगाम च यथागतम् । विन्ध्यश्च परितप्तो वै धिग्वै मे जीवितादिकम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, “ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ!”
Verse 11
विश्वेश्वरं तथा शंभुमाराध्य च तपाम्यहम् । इति निश्चित्य मनसा शंकर शरणं गतः
ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, “ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ—ਸਵੈੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ,” ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
Verse 12
जगाम तत्र सुप्रीत्या ह्योंकारो यत्र वै स्वयम् । चकार च पुनस्तत्र शिवमूर्तिश्च पार्थिवीम्
ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਓੰਕਾਰ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ।
Verse 13
आराध्य च तदा शंभुं षण्मासं स निरन्तरम् । न चचाल तपस्थानाच्छिवध्यानपरायणः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਪ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਾ ਹਿਲਿਆ।
Verse 14
एवं विंध्यतपो दृष्ट्वा प्रसन्नः पार्वतीपतिः । स्वरूपं दर्शयामास दुर्ल्लभं योगिनामपि
ਵਿੰਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
Verse 15
प्रसन्नस्स तदोवाच ब्रूहि त्वं मनसेप्सितम् । तपसा ते प्रसन्नोस्मि भक्तानामीप्सितप्रदः
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ। ਤੇਰੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।”
Verse 16
विन्ध्य उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश बुद्धिं देहि यथेप्सिताम् । स्वकार्यसाधिनीं शंभो त्वं सदा भक्तवत्सलः
ਵਿੰਧ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਐਸੀ ਬੁੱਧੀ ਦਿਓ ਜੋ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਸਿਧ ਕਰੇ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਹੋ।”
Verse 17
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवाञ्छंभुश्चिचेत हृदये चिरम् । परोपतापदं विन्ध्यो वरमिच्छति मूढधीः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ—“ਮੂੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਵਿੰਧ੍ਯ ਐਸਾ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ।”
Verse 18
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायामोंकारेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ, ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ‘ਓੰਕਾਰేశਵਰ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
सूत उवाच । तथापि दत्तवाञ् शंभुस्तस्मै तद्वरमुत्तमम् । विध्यपर्वतराज त्वं यथेच्छसि तथा कुरु
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰ।”
Verse 20
एवं च समये देवा ऋपयश्चामलाशयाः । संपूज्य शंकरं तत्र स्थातव्यमिति चाबुवन्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਨਿਰਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, “ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
Verse 21
तच्छुत्वा देववचनं प्रसन्नः परमेश्वरः । तथैव कृतवान्प्रीत्या लोकानां सुखहेतवे
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਹਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਓਹੀ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
Verse 22
ॐ कारं चैव यल्लिंगमेकं तच्च द्विधा गतम् । प्रणवे चैव ओंकारनामासीत्स सदाशिवः
ਜੋ ਇਕੋ ਲਿੰਗ ‘ਓਂ’ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸੀ, ਉਹੀ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਣਵ ਵਿੱਚ ‘ਓਂਕਾਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ।
Verse 23
पार्थिवे चैव यज्जातं तदासीत्परमेश्वरः । भक्ताभीष्टप्रदौ चोभौ भुक्तिमुक्तिप्रदौ द्विजाः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅਭੀਸ਼ਟ ਦਾਤਾ ਬਣੇ, ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
Verse 24
तत्पूजां च तदा चक्रुर्देवाश्च ऋषयस्तथा । प्रापुर्वराननेकांश्च संतोष्य वृषभध्वजम्
ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
Verse 25
स्वस्वस्थानं ययुर्देवा विन्ध्योपि मुदितोऽधिकम् । कार्य्यं साधितवान्स्वीयं परितापं जहौ द्विजाः
ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ; ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਹਾੜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ-ਤਾਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
Verse 26
य एवं पूजयेच्छंभुं मातृगर्भं वसेन्न हि । यदभीष्टफलं तच्च प्राप्नुयान्नात्र संशय
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 27
सूत उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातमोंकारप्रभवे फलम् । अतः परं प्रवक्ष्यामि केदारं लिंगमुत्तमम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਓੰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Frequently Asked Questions
It introduces the Oṃkāra/Parameśa Jyotirliṅga frame and narrates how Nārada’s intervention exposes Vindhya’s pride (māna) by invoking Meru’s superiority, catalyzing Vindhya’s resolve to seek Śiva through tapas and refuge (śaraṇāgati).
Oṃkāra signifies Śiva as the sonic-ontological ground (praṇava as consciousness), while the “mountain hierarchy” functions as an ethical allegory: elevation becomes a metaphor for spiritual maturity, and the correction of māna is presented as necessary for receiving the liṅga’s purificatory power.
Śiva is referenced through the Oṃkāra-Parameśa Liṅga (Jyotirliṅga framing) and through epithets Viśveśvara, Śaṃbhu, and Śaṅkara—names that emphasize sovereignty (lord of all), beneficence, and the refuge-giving aspect of the deity.