महाकालज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्ये चन्द्रसेन-चिन्तामणि-प्रसङ्गः (Mahākāla Jyotirliṅga Māhātmya: The Episode of King Candrasena and the Cintāmaṇi)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਕਾਲ-ਸੰਜ्ञਕ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਮੁੜ ਸੁਣਾਓ। ਸੂਤ ਜੀ ਉੱਜਯਿਨੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਜਾਣੂ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਸੀ। ਗਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਣ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸ੍ਰਵਣ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਨੀਚ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਦਾ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਭਵ ਵੇਖ ਕੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਤੇ ਲੋਭ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰਤਨ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰੀ ਤੇਜ, ਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵੈਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ; ਸੱਚੀ ਰੱਖਿਆ ਮਹਾਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਫਿਰਦੇ ਤਾਬੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । महाकालसमाह्वस्थज्योतिर्लिंगस्य रक्षिणः । भक्तानां महिमानं च पुनर्ब्रूहि महामते
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ‘ਮਹਾਕਾਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਫਿਰ ਦੱਸੋ।
Verse 2
सूत उवाच । शृणुतादरतो विप्रो भक्तरक्षाविधायिनः । महाकालस्य लिंगस्य माहात्म्यं भक्तिवर्द्धनम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनाह्वयो महान् । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञश्शिवभक्तो जितेन्द्रियः
ਉੱਜਯਿਨੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਸੇਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤੱਤਵਾਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 4
तस्याभवत्सखा राज्ञो मणिभद्रो गणो द्विजाः । गिरीशगणमुख्यश्च सर्वलोकनमस्कृतः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਗਣ ਸੀ। ਉਹ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਸੀ।
Verse 5
एकदा स गणेन्द्रो हि प्रसन्नास्यो महामणिम् । मणिभद्रो ददौ तस्मै चिंतामणिमुदारधीः
ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਗਣੇਂਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਮਣੀ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
Verse 6
स वै मणिः कौस्तुभवद्द्योतमानोर्कसन्निभः । ध्यातो दृष्टः श्रुतो वापि मंगलं यच्छति ध्रुवम्
ਉਹ ਮਣੀ ਕੌਸਤੁਭ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 7
तस्य कांतितलस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयं त्रपु । पाषाणादिकमन्यद्वा द्रुतं भवति हाटकम्
ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਕਾਂਸਾ, ਤਾਂਬਾ, ਤ੍ਰਪੁ (ਟਿਨ) ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹਾਟਕ (ਸੁਵਰਨ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
स तु चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजा शिवाश्रयः । चन्द्रसेनो रराजाति देवमध्येव भानुमान्
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਗਲ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।
Verse 9
श्रुत्वा चिन्तामणिग्रीवं चन्द्रसेनं नृपोत्तमम् । निखिलाः क्षितिराजानस्तृष्णाक्षुब्धहृदोऽभवन्
‘ਚਿੰਤਾਮਣਿਗ੍ਰੀਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ ਚੰਦਰਸੇਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਥੇ ਗਏ।
Verse 10
नृपा मत्सरिणस्सर्वे तं मणिं चन्द्रसेनतः । नानोपायैरयाचंत देवलब्धमबुद्धयः
ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਚੰਦਰਸੇਨ ਤੋਂ ਉਸ ਮਣੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ—ਉਹ ਮੂਰਖ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੇਵਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ।
Verse 11
सर्वेषां भूभृतां याञ्चा चन्द्रसेनेन तेन वै । व्यर्थीकृता महाकालदृढभक्तेन भूसुराः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਗਤ ਚੰਦਰਸੇਨ ਨੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 12
ते कदर्थीकृतास्सर्वे चन्द्रसेनेन भूभृता । राजानस्सर्वदेशानां संरम्भं चक्रिरे तदा
ਚੰਦਰਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਰੇਸ਼—ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ ਅਤੇ ਵੈਰ ਭਾਵ ਚੇੜ੍ਹਣ ਲੱਗੇ।
Verse 13
अथ ते सर्वराजानश्चतुरंगबलान्विताः । चन्द्रसेनं रणे जेतुं संबभूवुः किलोद्यताः
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਚਤੁਰੰਗੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਸੇਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਯਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 14
ते तु सर्वे समेता वै कृतसंकेतसंविदः । उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः
ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਪਰਸਪਰ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਯੋਜਨਾ ਪੱਕੀ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਬਹੁਤ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਉੱਜਯਿਨੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਘੇਰ ਕੇ ਰੋਕ ਲਏ।
Verse 15
संरुध्यमानां स्वपुरीं दृष्ट्वा निखिल राजभिः । तमेव शरणं राजा महाकालेश्वरं ययौ
ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕੇਵਲ ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਮੰਨ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ।
Verse 16
निर्विकल्पो निराहारस्स नृपो दृढनिश्चयः । समानर्च महाकालं दिवा नक्तमनन्यधीः
ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਿਕਲਪ-ਰਹਿਤ, ਉਪਵਾਸੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਅਨਨ੍ਯ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 17
ततस्स भगवाञ्छंभुर्महाकालः प्रसन्नधीः । तं रक्षितुमुपायं वै चक्रे तं शृणुतादरात्
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ—ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਉਪਾਅ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Verse 18
तदैव समये गोपि काचित्तत्र पुरोत्तमे । चरंती सशिशुर्विप्रा महाकालांतिकं ययौ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਇੱਕ ਗੋਪੀ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਵੀ ਸੀ—ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਈ।
Verse 19
पञ्चाब्दवयसं बालं वहन्ती गतभर्तृका । राज्ञा कृतां महाकालपूजां सापश्यदादरात्
ਉਹ ਵਿਧਵਾ, ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ।
Verse 20
सा दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यां शिवपूजां च तत्कृताम् । प्रणिपत्य स्वशिविरं पुनरेवाभ्यपद्यत
ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
Verse 21
तत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः । कुतूहलेन तां कर्त्तुं शिवपूजां मनोदधे
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਪੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਬੈਠਾ।
Verse 22
आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिविरांतरे । अविदूरे स्वशिबिराच्छिवलिगं स भक्तितः
ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਪੱਥਰ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੈਂਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 23
गन्धालंकारवासोभिर्धूपदीपाक्षतादिभिः । विधाय कृत्रिमैर्द्रव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत्
ਸੁਗੰਧ, ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ—ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਅੱਖਤ ਆਦਿ ਨਾਲ—ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵੀ ਬਣਾਇਆ।
Verse 24
भूयोभूयस्समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः । नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः
ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਨਮੋਹਕ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ) ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਚ ਕਰਕੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 25
एतस्मिन्समये पुत्रं शिवासक्तसुचेतसम् । प्रणयाद्गोपिका सा तं भोजनाय समाह्वयत्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਗੋਪੀਕਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮਵਸ਼ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ—ਭੋਜਨ ਲਈ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ।
Verse 26
यदाहूतोऽपि बहुशश्शिवपूजाक्तमानसः । बालश्च भोजनं नैच्छत्तदा तत्र ययौ प्रसूः
ਬਾਰੰਬਾਰ ਬੁਲਾਉਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਬਾਲਕ—ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਸੀ—ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉੱਥੇ ਉਸ ਕੋਲ ਗਈ।
Verse 27
तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मीलितेक्षणम् । चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत्
ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਘਸੀਟਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ।
Verse 28
आकृष्टस्ताडितश्चापि नागच्छत्स्वसुतो यदा । तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं च दूरतः
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 29
हाहेति दूयमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं च सा । पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी क्रोधसमन्विता
“ਹਾਇ! ਹਾਇ!” ਕਹਿ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ; ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਗੋਪੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।
Verse 30
मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः । देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः
ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਾਲਕ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ!” ਚੀਕਿਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 31
प्रनष्टसंज्ञः सहसा स बभूव शुचाकुलः । लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत्
ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਲੀਆਂ।
Verse 32
तदैव जातं शिबिरं महाकालस्य सुन्दरम् । ददर्श स शिशुस्तत्र शिवानुग्रहतोऽचिरात्
ਉਸੇ ਪਲ ਮਹਾਕਾਲ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿਬਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 33
हिरण्मयबृहद्द्वारं कपाटवरतोरणम् । महार्हनीलविमलवज्रवेदीविराजितम्
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪਾਟ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤੋਰਣ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਅਮੋਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ, ਨਿਰਮਲ ਵਜ੍ਰ-ਸਮ ਵੇਦੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 34
संतप्तहेमकलशैर्विचित्रैर्बहुभिर्युतम् । प्रोद्भासितमणिस्तंभैर्बद्धस्फटिकभूतलैः
ਉਹ ਤਪਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਦਭੁਤ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ-ਸਤੰਭਾਂ ਤੇ ਸਫਟਿਕ ਦੀਆਂ ਸਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਭੂਤਲ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸੀ।
Verse 35
तन्मध्ये रत्नलिंगं हि शंकरस्य कृपानिधे । स्वकृतार्चनसंयुक्तमपश्यद्गोपिकासुतः
ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ, ਗੋਪਿਕਾ-ਸੁਤ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਰਤਨਮਯ ਲਿੰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਅਰਚਨ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 36
स दृष्ट्वा सहसोत्थाय शिशुर्विस्मितमानसः । संनिमग्न इवासीद्वै परमानंदसागरे
ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਬੱਚਾ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 37
ततः स्तुत्वा स गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च । सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗਿਰੀਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਉਹ ਬਾਲਕ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
Verse 38
अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम् । सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रं परमोज्ज्वलम्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਪੁਰੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਚਮਕਦਾਰ।
Verse 39
सोन्तर्विवेश भवनं सर्वशोभासमन्वितम् । मणिहेमगणाकीर्ण मोदमानो निशामुखे
ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 40
तत्रापश्यत्स्वजननीं स्वपंतीं दिव्यलक्षणाम् । रत्नालंकारदीप्तांगीं साक्षात्सुरवधूमिव
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਰਤਨਾਂ ਜੜੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਦਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵਾਂਗਨਾ ਹੋਵੇ।
Verse 41
अथो स तनयो विप्राश्शिवानुग्रहभाजनम् । जवेनोत्थापयामास मातरं सुखविह्वलः
ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਿਆ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਲੱਗਾ।
Verse 42
सोत्थिताद्भुतमालक्ष्यापूर्वं सर्वमिवाभवत् । महानंदसुमग्ना हि सस्वजे स्वसुतं च तम्
ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਉੱਠੀ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਸਰਬਥਾ ਅਪੂਰਵ ਲੱਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਸੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ।
Verse 43
श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः । प्रभुं विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम्
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਗਿਰਿਜਾਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 44
स राजा सहसागत्य समाप्तनियमो निशि । ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषणम्
ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਅਚਾਨਕ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੋਪਿਕਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖੀ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
Verse 45
दृष्ट्वा महीपतिस्सर्वं तत्सामात्यपुरोहितः । आसीन्निमग्नो विधृतिः परमानंदसागरे
ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਡੁੱਬ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਨਮਯ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 46
प्रेम्णा वाष्पजलं मुञ्चञ्चन्द्रसेनो नृपो हि सः । शिवनामोच्चरन्प्रीत्या परिरेभे तमर्भकम्
ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਿਲੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨਿੱਕੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।
Verse 47
महामहोत्सवस्तत्र प्रबभूवाद्भुतो द्विजाः । महेशकीर्तनं चक्रुस्सर्वे च सुखविह्वलाः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਮਹਾ-ਮਹੋਤਸਵ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਸਭੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 48
एवमत्यद्भुताचाराच्छिवमाहात्म्यदर्शनात् । पौराणां सम्भ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਆਚਰਨ, ਸ਼ਿਵ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸਮਯ ਭਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਕਾਰਨ ਉਹ ਰਾਤ ਇਕ ਪਲ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਗਈ।
Verse 49
अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः । राजानश्चारवक्त्रेभ्यश्शुश्रुवुश्चरितं च तत्
ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੋਕ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਚਰਾਂ ਤੇ ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਿਆ।
Verse 50
ते समेताश्च राजानः सर्वे येये समागताः । परस्परमिति प्रोचुस्तच्छ्रुत्वा चकित अति
ਤਦ ਉੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।
Verse 51
राजान ऊचुः । अयं राजा चन्द्रसेनश्शिवभक्तोति दुर्जयः । उज्जयिन्या महाकालपुर्याः पतिरनाकुलः
ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਜੈ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਜੈਨੀ, ਮਹਾਕਾਲਪੁਰੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ।
Verse 52
ईदृशाश्शिशवो यस्य पुर्य्यां संति शिवव्रताः । स राजा चन्द्रसेनस्तु महाशंकरसेवकः
ਜਿਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਵੀ ਇੰਝ ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਹੈ—ਮਹਾਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੇਵਕ ਤੇ ਭਗਤ।
Verse 53
नूनमस्य विरोधेन शिवः क्रोधं करिष्यति । तत्क्रोधाद्धि वयं सर्वे भविष्यामो विनष्टकाः
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣਗੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ।
Verse 54
तस्मादनेन राज्ञा वै मिलापः कार्य एव हि । एवं सति महेशानः करिष्यति कृपां पराम्
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਾਪ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨਗੇ।
Verse 55
सूत उवाच । इति निश्चित्य ते भूपास्त्यक्तवैरास्सदाशयाः । सर्वे बभूवुस्सुप्रीता न्यस्तशस्त्रास्त्रपाणयः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਭ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਹੱਥੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 56
विविशुस्ते पुरीं रम्यां महाकालस्य भूभृतः । महाकालं समानर्चुश्चंद्रसेनानुमोदिताः
ਉਹ ਰਾਜੇ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲ-ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਕਾਲ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 57
ततस्ते गोपवनिता गेहं जग्मुर्महीभृतः । प्रसंशंतश्च तद्भाग्यं सर्वे दिव्यमहोदयम्
ਫਿਰ ਉਹ ਗੋਪ-ਵਨਿਤਾਵਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਈਆਂ; ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਭਾਗ੍ਯ—ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਉਦੇ—ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
Verse 58
ते तत्र चन्द्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभिपूजिताः । महार्हविष्टरगताः प्रत्यनंदन्सुविस्मिताः
ਉੱਥੇ ਚੰਦਰਸੇਨ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ-ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਏ।
Verse 59
गोपसूनोः प्रसादात्तत्प्रादुर्भूतं शिवालयम् । संवीक्ष्य शिवलिंगं च शिवे चकुः परां मतिम्
ਗੋਪ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਿਵਾਲਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ ਟਿਕਾ ਲਈ।
Verse 60
ततस्ते गोपशिशवे प्रीता निखिलभूभुजः । ददुर्बहूनि वस्तूनि तस्मै शिवकृपार्थिनः
ਤਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਉਸ ਗੋਪ-ਬਾਲਕ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 61
येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः । तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्वपार्थिवाः
ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਗੋਪਾਲ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਦੇ ਸਭ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸੇ ਇਕ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।
Verse 62
अथास्मिन्नन्तरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः । प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः
ਤਦ ਉਸੇ ਪਲ, ਸਭ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਿਤ, ਤੇਜਸਵੀ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਹਨੂਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 63
ते तस्याभिगमादेव राजानो जातसंभ्रमाः । प्रत्युत्थाय नमश्चकुर्भक्तिनम्रात्ममूर्तयः
ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਰਾਜੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਰੇ ਸੰਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉੱਠ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋਏ ਵਿਨਯ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਣ ਗਏ।
Verse 64
तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः । गोपात्मजं तमालिंग्य राज्ञो वीक्ष्येदमब्रवीत्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠ ਕੇ, ਪੂਜਿਤ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਗੋਪ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 65
हनूमानुवाच । सर्वे शृण्वन्तु भद्रं वो राजानो ये च देहिनः । ऋते शिवं नान्यतमो गतिरस्ति शरीरिणाम्
ਹਨੁਮਾਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਰਾਜਿਓ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੁਣੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਰਮ ਗਤੀ ਜਾਂ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।
Verse 66
एवं गोपसुतो दिष्ट्या शिवपूजां विलोक्य च । अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵੇਖੀ; ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵ—ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਪਾ ਲਿਆ।
Verse 67
एष भक्तवरश्शंभोर्गोपानां कीर्तिवर्द्धनः । इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मोक्षमवाप्स्यति
ਇਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਭਗਤ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਭ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
Verse 68
अस्य वंशेऽष्टमो भावी नन्दो नाम महायशाः । प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारायणस्स्वयम्
ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਤੇ ‘ਨੰਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾ-ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਵੈੰ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਨਗੇ।
Verse 69
अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोप कुमारकः । नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोकख्यातिं गमिष्यति
ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੋਪ-ਕੁਮਾਰ ‘ਸ਼੍ਰੀਕਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਖਿਆਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ।
Verse 70
सूत उवाच । एवमुक्त्वाञ्जनीसूनुः शिवरूपो हरीश्वरः । सर्वान्राज्ञश्चन्द्रसेनं कृपादृष्ट्या ददर्श ह
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅੰਜਨੀ-ਸੁਤ ਹਰੀਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰੁਣਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
Verse 71
अथ तस्मै श्रीकराय गोपपुत्राय धीमते । उपादिदेश सुप्रीत्या शिवाचारं शिवप्रियम्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਗੋਪ-ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਕਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ਿਵਾਚਾਰ, ਅਰਥਾਤ ਆਚਾਰ-ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
Verse 72
हनूमानथ सुप्रीतः सर्वेषां पश्यतां द्विजः । चन्द्रसेनं श्रीकरं च तत्रैवान्तरधी यत
ਤਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਚੰਦਰਸੇਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕਰ ਸਮੇਤ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 73
तं सर्वे च महीपालास्संहृष्टाः प्रतिपूजिताः । चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਚੰਦਰਸੇਨ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 74
श्रीकरोपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता । ब्राह्मणैस्सहधर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोस्समर्हणम्
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸ਼੍ਰੀਕਰ ਨੇ ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ।
Verse 75
चन्द्रसेनो महाराजः श्रीकरो गोपबालकः । उभावपि परप्रीत्या महाकालं च भेजतुः
ਮਹਾਰਾਜ ਚੰਦਰਸੇਨ ਅਤੇ ਗੋਪ ਬਾਲਕ ਸ਼੍ਰੀਕਰ—ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਕਾਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 76
कालेन श्रीकरस्सोपि चन्द्रसेनश्च भूपतिः । समाराध्य महाकालं भेजतुः परमं पदम्
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀਕਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਨੇ ਮਹਾਕਾਲ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 77
एवंविधो महाकालश्शिवलिंगस्सतां गतिः । सर्वथा दुष्टहंता च शंकरो भक्तवत्सलः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਕਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ; ਸ਼ੰਕਰ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਹੈ।
Verse 78
इदं पवित्रं परमं रहस्यं सर्वसौख्यदम् । आख्यानं कथितं स्वर्ग्यं शिवभक्तिविवर्द्धनम्
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਮ ਭੇਦ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਦ ਆਖਿਆਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It presents a Mahākāla-centered exemplum: Candrasena receives the Cintāmaṇi from Maṇibhadra, after which rival kings—stirred by envy—seek to seize it, setting up a theological lesson that Śiva’s protection and devotion outweigh unstable political power.
The Cintāmaṇi symbolizes condensed ‘auspicious power’ (maṅgala/tejas) that can transmute conditions, yet also exposes the bearer to the karmic-social forces of craving and jealousy; the jyotirliṅga context implies that enduring safety and liberation are grounded in Śiva’s presence and bhakti, not in externalized magical capital.
Śiva is highlighted as Mahākāla associated with a jyotirliṅga (a localized, luminous manifestation), and his gaṇa Maṇibhadra functions as an extension of Śiva’s protective agency within the narrative economy.