ज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्य-प्रस्तावना तथा सोमनाथ-प्रसङ्गः (Prologue to the Glory and Origin of the Jyotirliṅgas; Somnātha Episode Begins)
ਅਧਿਆਇ 14 ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਤੱਤ ਦਾ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਰਣਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਸਦਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਕਸ਼ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਆਦਿ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਸਰੂਪ ਸਤਾਈਸ ਧੀਆਂ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪਰਸਪਰ ਤੇਜ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚੰਦਰ ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ ਕੇ ਅਨਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਅੱਗੇ ਦਕਸ਼-ਸ਼ਾਪ, ਚੰਦਰ-ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਸੋਮਨਾਥ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ ਦੀ ਤਾਰਕ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਾਰਣ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । ज्योतिषां चैव लिंगानां माहात्म्यं कथयाधुना । उत्पत्तिं च तथा तेषां ब्रूहि सर्वं यथाश्रुतम्
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ; ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਾਨੂੰ ਕਹੋ।
Verse 2
सूत उवाच । शृण्वन्तु विप्रा वक्ष्यामि तन्माहात्म्यं जनिं तथा । संक्षेपतो यथाबुद्धि सद्गुरोश्च मया श्रुतम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਦਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 3
एतेषां चैव माहात्म्यं वक्तुं वर्षशतैरपि । शक्यते न मुनिश्रेष्ठास्तथापि कथयामि वः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 4
सोमनाथश्च तेषां वै प्रथमः परिकीर्तितः । तन्माहात्म्यं शृणु मुने प्रथमं सावधानतः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Verse 5
सप्तविंशन्मिताः कन्या दक्षेण च महात्मना । तेन चन्द्रमसे दत्ता अश्विन्याद्या मुनीश्वराः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠੋ, ਮਹਾਤਮਾ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਤਾਈ ਧੀਆਂ ਸਨ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਆਦਿ ਉਹ ਧੀਆਂ ਉਸ ਨੇ ਚੰਦਰਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 6
चन्द्रं च स्वामिनं प्राप्य शोभमाना विशेषतः । चन्द्रोऽपि चैव ताः प्राप्य शोभते स्म निरन्तरम्
ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕੀਆਂ; ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਿਹਾ।
Verse 7
हेम्ना चैव मणिर्भाति मणिना हेम चैव हि । एवं च समये तस्य यज्जातं श्रूयतामिति
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮਣੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਵੀ ਚਮਕ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਸੁਣੋ।
Verse 8
सर्वास्वपि च पत्नीषु रोहिणीनाम या स्मृता । यथैका सा प्रिया चासीत्तथान्या न कदाचन
ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਰੋਹਿਣੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ; ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
Verse 9
अन्याश्च दुःखमापन्नाः पितरं शरणं ययुः । गत्वा तस्मै च यद्दुःखं तथा ताभिर्निवेदितम्
ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਜਾ ਕੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
Verse 10
दक्षस्स च तथा श्रुत्वा दुःखं च प्राप्तावांस्तदा । समागत्य द्विजाश्चन्द्रं शान्त्यावोचद्वचस्तदा
ਤਦੋਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਚੰਦਰ (ਸੋਮ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸਾਂਤਵਨਾਪੂਰਨ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 11
दक्ष उवाच । विमले च कुले त्वं हि समुत्पन्नः कलानिधे । आश्रितेषु च सर्वेषु न्यूनाधिक्यं कथं तव
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਕਲਾਨਿਧਿ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਜੋ ਸਭ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਦਾ ਭੇਦ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 12
कृतं चेत्तकृतं तच्च न कर्तव्यं त्वया पुनः । वर्तनं विषमत्वेन नरकप्रदमीरितम्
ਜੋ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮੁੜ ਨਾ ਕਰ। ਐਸੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਾਲੀ ਟੇਢੀ ਚਾਲ ਨਰਕ-ਫਲਦਾਇਕ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 13
सूत उवाच । दक्षश्चैव च संप्रार्थ्य चन्द्रं जामातरं स्वयम् । जगाम मन्दिरं स्वं वै निश्चयं परमं गतः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 14
चंद्रोऽपि वचनं तस्य न चकार विमोहितः । शिवमायाप्रभावेण यया संमोहितं जगत्
ਚੰਦਰ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੋਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
शुभं भावि यदा यस्य शुभं भवति तस्य वै । अशुभं च यदा भावि कथं तस्य शुभं भवेत्
ਜਿਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣਾ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਯਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 16
चन्द्रोऽपि बलवद्भाविवशान्मेने न तद्वचः । रोहिण्यां च समासक्तो नान्यां मेने कदाचन
ਪਰ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਦੈਵ-ਵਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬਲ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਚਨ ਨਾ ਮੰਨਿਆ। ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਅਤਿ ਆਸਕਤ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਮਾਨ ਨਾ ਜਾਣਿਆ।
Verse 17
तच्छ्रुत्वा पुनरागत्य स्वयं दुःखसमन्वितः । प्रार्थयामास चन्द्रं स दक्षो दक्षस्सुनीतितः
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਮੁੜ ਆਇਆ; ਆਪ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੁਨੀਤੀਵਾਨ ਦਕਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 18
दक्ष उवाच । श्रूयतां चन्द्र यत्पूर्वं प्रार्थितो बहुधा मया । न मानितं त्वया यस्मात्तस्मात्त्वं च क्षयी भव
ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਚੰਦਰ, ਸੁਣ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਸ਼ਈ ਹੋ, ਘਟਣ ਵਾਲਾ ਬਣ।
Verse 19
सूत उवाच । इत्युक्ते तेन चन्द्रो वै क्षयी जातः क्षणादिह । हाहाकारो महानासीत्तदेन्दौ क्षीणतां गते
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਚੰਦਰ ਉਸੇ ਪਲ ਕਸ਼ਈ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਪਤੀ ਚੰਦਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ।
Verse 20
देवर्षयस्तदा सर्वे किं कार्य्यं हा कथं भवेत् । इति दुःखं समापन्ना विह्वला ह्यभवन्मुने
ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਹਾਇ! ਕੀ ਕਰੀਏ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?” ਹੇ ਮੁਨੀ।
Verse 21
विज्ञापिताश्च चन्द्रेण सर्वे शक्रादयस्सुराः । ऋषयश्च वसिष्ठाद्या ब्रह्माणं शरणं ययु
ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ।
Verse 22
गत्वापि तु तदा प्रोचुस्तद्वृत्तं निखिलं मुने । ब्रह्मणे ऋषयो देवा नत्वा नुत्वातिविह्वलाः
ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤੀ ਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 23
ब्रह्मापि तद्वचः श्रुत्वा विस्मयं परमं ययौ । शिवमायां सुप्रशस्य श्रावयंस्तानुवाच ह
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । अहो कष्टं महज्जातं सर्वलोकस्य दुःखदम् । चन्द्रस्तु सर्वदा दुष्टो दक्षश्च शप्तवानमुम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹਾਏ! ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇਗੀ। ਚੰਦਰਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 25
सर्वं दुष्टेन चन्द्रेण कृतं कर्माप्यनेकशः । श्रूयतामृषयो देवाश्चन्द्रकृत्यं पुरातनम्
ਇਹ ਸਭ—ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੇ ਕੁਕਰਮ—ਦੁਸ਼ਟ ਚੰਦਰ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ ਅਤੇ ਦੇਵੋ, ਹੁਣ ਚੰਦਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਰਤੱਬ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।
Verse 26
बृहस्पतेर्गृहं गत्वा तारा दुष्टेन वै हृता । तस्य भार्या पुनश्चैव स दैत्यान्समुपस्थितः
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਾਰਾ ਦਾ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 28
तां च गर्भवतीं दृष्ट्वा न गृह्णामीति सोऽब्रवीत् । अस्माभिर्वारितो जीवः कृच्छ्राज्जग्राह तां तदा
ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।” ਪਰ ਸਾਡੇ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਜੀਵ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 29
यदि गर्भं जहातीह गृह्णामीत्यब्रवीत्पुनः । गर्भे मया पुनस्तत्र त्याजिते मुनिसत्तमाः
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਇਹ ਇੱਥੇ ਗਰਭ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।” ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉੱਥੇ ਗਰਭ ਮੁੜ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਧਾਰ ਲਿਆ।
Verse 30
कस्यायं च पुनर्गर्भस्सोमस्येति च साऽब्रवीत् । पश्चात्तेन गृहीता सा मया च वारितेन वै
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਮੁੜ ਬਣਿਆ ਗਰਭ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸੋਮ ਦਾ ਹੈ?” ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਗਈ।
Verse 31
एवंविधानि चन्द्रस्य दुश्चारित्राण्यनेकशः । वर्ण्यंते किं पुनस्तानि सोऽद्यापि कुरुते कथम्
ਚੰਦਰ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਸ਼ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
Verse 32
यज्जातं तत्सुसंजातं नान्यथा भवति ध्रुवम् । अतः परमुपायं वो वक्ष्यामि शृणुतादरात्
ਜੋ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੀ ਜੰਮਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ—ਇਹ ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਮ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Verse 33
प्रभासके शुभे क्षेत्रे व्रजेश्चन्द्रस्सदैवतैः । शिवमाराधयेत्तत्र मृत्युञ्जयविधानतः
ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ (ਸੋਮ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 34
निधायेशं पुरस्तत्र चन्द्रस्तपतु नित्यशः । प्रसन्नश्च शिवः पश्चादक्षयं तं करिष्यति
ਉੱਥੇ ਅੱਗੇ ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਚੰਦਰ ਨਿੱਤ ਤਪ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵਰ/ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
Verse 35
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणस्ते सुरर्षयः । संनिवृत्याययुस्सर्वे यत्र दक्षविधू ततः
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਸਭ ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 36
गृहीत्वा ते ततश्चन्द्रं दक्षं चाश्वास्य निर्जराः । प्रभासे ऋषयश्चक्रुस्तत्र गत्वाखिलाश्च वै
ਫਿਰ ਅਮਰਾਂ ਨੇ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਏ; ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
Verse 37
आवाह्य तीर्थवर्याणि सरस्वत्यादिकानि च । पार्थिवेन तदा पूजां मृत्युञ्जयविधानतः
ਸਰਸਵਤੀ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਰਥਿਵ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ) ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 38
ते देवाश्च तदा सर्वे ऋषयो निर्मलाशयाः । स्थाप्य चन्द्रं प्रभासे च स्वंस्वं धाम ययुर्मुदा
ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।
Verse 39
चन्द्रेण च तपस्तप्तं पण्मासं च निरंतरम् । मृत्युंजयेन मंत्रेण पूजितो वृषभध्वजः
ਚੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 40
दशकोटिमितं मन्त्रं समावृत्य शशी च तम् । ध्यात्वा मृत्युञ्जयं मन्त्रं तस्थौ निश्चलमानसः
ਦਸ ਕਰੋੜ ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਤਨਮਯ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਅਚਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 41
तं दृष्ट्वा शंकरो देवः प्रसन्नोऽभूत्ततः प्रभुः । आविर्भूय विधुं प्राह स्वभक्तं भक्तवत्सलः
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਭਕਤਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਕਤ ਵਿਧੂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
Verse 42
शंकर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यत्समीप्सितम् । प्रसन्नोऽहं शशिन्सर्वं दास्ये वरमनुत्तमम्
ਸ਼ੰਕਰ ਬੋਲੇ—“ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਮਨ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ। ਹੇ ਸ਼ਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰ ਵਜੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ।”
Verse 43
चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश किमसाध्यं भवेन्मम । तथापि मे शरीरस्य क्षयं वारय शंकर
ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਖੈਅ ਨੂੰ ਰੋਕੋ।
Verse 44
क्षंतव्यो मेऽपराधश्च कल्याणं कुरु सर्वदा । इत्युक्ते च तदा तेन शिवो वचनमब्रवीत्
ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰੋ। ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
Verse 45
शिव उवाच । पक्षे च क्षीयतां चन्द्र कला ते च दिनेदिने । पुनश्च वर्द्धतां पक्षे सा कला च निरंतरम्
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਚੰਦਰ ਕਲਾ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਘਟਦੀ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕਲਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਰਹੇ।
Verse 46
सूत उवाच । एवं सति तदा देवा हर्षनिर्भरमानसाः । ऋषयश्च तथा सर्वे समाजग्मुर्द्रुतं द्विजाः
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦਵਿਜ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 47
आगत्य च तदा सर्वे चन्द्रायाशिषमब्रुवन् । शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा प्रार्थयामासुरादरात्
ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਆ ਕੇ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 48
देवाः ऊचुः । देवदेव महादेव परमेश नमोऽस्तु ते । उमया सहितश्शंभो स्वामिन्नत्र स्थिरो भव
ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਉਮਾ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਇੱਥੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।
Verse 49
सूत उवाच । ततश्चन्द्रेण सद्भक्त्या संस्तुतश्शंकरः पुरा । निराकारश्च साकारः पुनश्चैवाभवत्प्रभुः
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁੜ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 50
प्रसन्नश्च स देवानां क्षेत्रमाहात्म्यहेतवे । चन्द्रस्य यशसे तत्र नाम्ना चन्द्रस्य शंकरः
ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਚੰਦਰ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਾਸਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ “ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
Verse 51
सोमेश्वरश्च नामासीद्विख्यातो भुवन त्रये । क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनाद्द्विजाः
ਉਹ “ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਛਯ, ਕੋੜ੍ਹ ਆਦਿ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 52
धन्योऽयं कृतकृत्योयं यन्नाम्ना शंकरस्स्वयम् । स्थितश्च जगतां नाथः पावयञ्जगतीतलम्
ਧੰਨ ਹੈ ਇਹ ਥਾਂ, ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੈ ਇਹ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।
Verse 53
तत्कुंडं तैश्च तत्रैव सर्वैर्देवैः प्रतिष्ठितम् । शिवेन ब्रह्मणा तत्र ह्यविभक्तं तु तत्पुनः
ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਫਿਰ ਅਵਿਭਕਤ—ਇੱਕੋ ਤੱਤ, ਬਿਨਾ ਭੇਦ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 54
चन्द्रकुण्डं प्रसिद्धं च पृथिव्यां पापनाशनम् । तत्र स्नाति नरो यस्स सर्वैः पापैः प्रमुच्यते
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੰਦਰਕੁੰਡ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 55
रोगास्सर्वे क्षयाद्याश्च ह्यसाध्या ये भवंति वै । ते सर्वे च क्षयं यान्ति षण्मासं स्नानमात्रतः
ਖ਼ਸਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰੋਗ—ਜੋ ਅਸਾਧ੍ਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 56
प्रभासं च परिक्रम्य पृथिवीक्रमसंभवम् । फलं प्राप्नोति शुद्धात्मा मृतः स्वर्गे महीयते
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਗਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 57
सोमलिंगं नरो दृष्ट्वा सर्वपापात्प्रमुच्यते । लब्ध्वा फलं मनोभीष्टं मृतस्स्वर्गं समीहते
ਸੋਮਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਇੱਛਤ ਫਲ ਪਾ ਕੇ, ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 58
यद्यत्फलं समुद्दिश्य कुरुते तीर्थमुत्तमम् । तत्तत्फलमवाप्नोति सर्वथा नात्र संशयः
ਜਿਸ ਜਿਸ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 59
इति ते ऋषयो देवाः फलं दृष्ट्वा तथाविधम् । मुदा शिवं नमस्कृत्य गृहीत्वा चन्द्रमक्षयम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਖ਼ਯ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 60
परिक्रम्य च तत्तीर्थं प्रशंसन्तश्च ते ययुः । चंद्रश्चापि स्वकीयं च कार्य्यं चक्रे पुरातनम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਚੰਦਰਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਨਿਯਤ ਕਾਰਜ ਮੁੜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
Verse 61
इति सर्वः समाख्यातः सोमेशस्य समुद्भवः । एवं सोमेश्वरं लिंगं समुत्पन्नं मुनीश्वराः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਇਸੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 62
यः शृणोति तदुत्पत्तिं श्रावयेद्वा परान्नरः । सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਯ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 257
समाश्रितस्तदा दैत्यान्युद्धं देवैश्चकार ह । मयाऽत्रिणा निषिद्धश्च तस्मै तारां ददौ शशी
ਤਦ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਸ਼ੀ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
Frequently Asked Questions
It initiates the Somnātha jyotirliṅga etiology by narratively anchoring it in the Dakṣa–Candra marriage cycle: Dakṣa’s 27 daughters marry Candra; Candra’s partiality toward Rohiṇī provokes the others’ complaint to Dakṣa, setting up the later curse-and-redemption sequence that legitimizes Somnātha’s sanctity.
The “jyoti” in jyotirliṅga functions as a semantic bridge between cosmic light (astral order: nakṣatras and the Moon) and transcendent Śaiva presence (liṅga as aniconic axis). The chapter encodes a principle: disturbances in ethical balance (dharma) reverberate through cosmology, and sacred sites emerge as corrective nodes where Śiva’s light re-stabilizes order.
The highlighted manifestation is Somnātha as the first jyotirliṅga—Śiva’s presence articulated through a liṅga of light rather than an anthropomorphic form. Śakti is not foregrounded in these sample verses; the narrative emphasis is on Śiva’s site-based manifestation and its causal prehistory.